Chóng mặt quay cuồng: Nguyên nhân và những cách xử lý tại nhà

Khi thế giới bỗng dưng quay cuồng

Khác với cảm giác choáng váng hay mất thăng bằng thông thường, chóng mặt quay cuồng khiến người bệnh cảm thấy bản thân hoặc môi trường xung quanh đang xoay, nghiêng hoặc lắc lư dù thực tế không hề có chuyển động nào xảy ra.

Triệu chứng có thể chỉ thoáng qua như cảm giác đứng trên một con tàu đang chòng chành, nhưng cũng có thể dữ dội đến mức gây buồn nôn, nôn ói, mất phương hướng, không thể đi lại hoặc làm việc bình thường.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân phổ biến nhất gây chóng mặt quay cuồng là chứng chóng mặt tư thế kịch phát lành tính. Ước tính khoảng 2% dân số sẽ gặp tình trạng này ít nhất một lần trong đời. Phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh cao gấp đôi nam giới và nhiều trường hợp phải đối mặt với các đợt tái phát kéo dài.

Những “tinh thể lạc đường” trong tai

Chứng chóng mặt tư thế kịch phát lành tính là một rối loạn của hệ thống tiền đình nằm ở tai trong - bộ phận giúp con người duy trì thăng bằng và nhận biết chuyển động.

Bên trong tai có những tinh thể canxi cực nhỏ, đóng vai trò cảm nhận trọng lực và chuyển động thẳng của cơ thể. Bình thường, các tinh thể này nằm cố định trên một lớp màng đặc biệt. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau, chúng có thể bong ra và rơi vào các ống bán khuyên - cấu trúc đảm nhiệm việc nhận biết chuyển động xoay.

Khi đó, não bộ nhận tín hiệu sai lệch về vị trí và chuyển động của cơ thể, tạo ra cảm giác quay cuồng đặc trưng của chóng mặt quay cuồng.

Các chuyên gia cho biết phụ nữ, người cao tuổi, người bị loãng xương hoặc giảm mật độ xương, cũng như những người từng chấn thương vùng đầu có nguy cơ mắc chứng chóng mặt tư thế kịch phát lành tính cao hơn.

Ngoài ra, một số bệnh lý thần kinh như đau nửa đầu tiền đình cũng có thể làm tăng tần suất xuất hiện các cơn chóng mặt quay cuồng.

Các động tác giúp giảm chóng mặt quay cuồng tại nhà

Một trong những ưu điểm của chứng chóng mặt tư thế kịch phát lành tính là có thể điều trị bằng các động tác tái định vị tinh thể trong tai trong. Mục tiêu là đưa những tinh thể “đi lạc” trở về vị trí ban đầu, từ đó làm giảm hoặc chấm dứt triệu chứng.

Nghiệm pháp Epley

Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất tại các cơ sở y tế.

Người bệnh bắt đầu bằng tư thế ngồi ở mép giường, quay đầu khoảng 45 độ về phía bên gây chóng mặt, sau đó nhanh chóng nằm ngửa, giữ đầu hơi ngả ra sau. Tiếp theo, lần lượt xoay đầu sang phía đối diện, rồi lăn người sang một bên trước khi ngồi dậy.

Nhiều nghiên cứu cho thấy Epley là một trong những phương pháp hiệu quả nhất trong điều trị chứng chóng mặt tư thế kịch phát lành tính. Tuy nhiên, cảm giác chóng mặt thường tăng lên trong lúc thực hiện.

Nghiệm pháp “lộn nhào nửa vòng”

Được Giáo sư Carol Foster thuộc Đại học Colorado Anschutz phát triển, phương pháp này yêu cầu người bệnh quỳ trên sàn, ngửa đầu nhìn lên trần nhà, sau đó cúi người để đầu chạm sàn như chuẩn bị thực hiện động tác lộn nhào.

Một nghiên cứu năm 2012 cho thấy dù hiệu quả có thể chậm hơn Epley, nhưng nhiều bệnh nhân cảm thấy dễ chịu hơn khi tự thực hiện phương pháp này tại nhà.

Nghiệm pháp Li

Là phương pháp mới hơn, nghiệm pháp Li có ưu điểm không yêu cầu xoay đầu nhiều như hai kỹ thuật trên.

Người bệnh chỉ cần nằm nghiêng nhanh sang phía tai bị ảnh hưởng, giữ nguyên tư thế khoảng một phút rồi lật sang phía đối diện trong vài phút trước khi ngồi dậy.

Các chuyên gia đánh giá những kết quả ban đầu của phương pháp này khá khả quan, đặc biệt đối với những người khó thực hiện các động tác xoay đầu phức tạp.

Không nên chủ quan với dấu hiệu bất thường

Dù phần lớn các trường hợp chứng chóng mặt tư thế kịch phát lành tính là lành tính, các bác sĩ nhấn mạnh rằng không phải mọi cơn chóng mặt quay cuồng đều vô hại.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu cơn chóng mặt xuất hiện đột ngột kèm theo các triệu chứng như tê yếu tay chân, nói khó, mất phối hợp vận động, rối loạn ý thức hoặc khó đi lại. Đây có thể là những dấu hiệu cảnh báo đột quỵ não.

Bên cạnh đó, chóng mặt đi kèm giảm thính lực đột ngột cũng cần được thăm khám khẩn cấp, bởi đây có thể là biểu hiện của các bệnh lý thần kinh nghiêm trọng hơn.

Trong bối cảnh dân số già hóa và tỷ lệ các bệnh lý tiền đình ngày càng gia tăng, việc nhận biết sớm nguyên nhân gây chóng mặt quay cuồng không chỉ giúp người bệnh tránh những lo lắng không cần thiết mà còn hỗ trợ điều trị hiệu quả hơn. Với chứng chóng mặt tư thế kịch phát lành tính, chỉ một vài động tác đơn giản đúng cách cũng có thể giúp nhiều người thoát khỏi cảm giác “cả thế giới đang xoay tròn” và nhanh chóng trở lại cuộc sống bình thường.