Chính sách điện hạt nhân mới của Hoa Kỳ

Việc sản xuất điện hạt nhân thương mại tại Hoa Kỳ bắt đầu từ năm 1958. Hiện nay, 57 nhà máy điện hạt nhân ở 28 bang đang vận hành 96 lò phản ứng với tổng công suất khoảng 97 nghìn MWe, cung cấp gần 20% tổng sản lượng điện và khoảng 55% lượng điện không phát thải carbon của Hoa Kỳ; tạo ra gần nửa triệu việc làm.

Tuổi trung bình của các lò phản ứng đang vận hành là khoảng 45 năm. Lớn tuổi nhất là Tổ máy số 1 của Nhà máy Nine Mile Point ở bang New York, bắt đầu hoạt động thương mại từ tháng 4/1969. Trẻ tuổi nhất là Tổ máy số 4 của Nhà máy Alvin W. Vogtle ở bang Georgia, hoạt động thương mại từ tháng 4/2024. Mặc dù số lò phản ứng giảm từ 112 (1990) xuống còn 96, nhưng tổng công suất phát điện lại không giảm tương ứng. Có ba nguyên nhân là: (1) Nhiều lò phản ứng công suất dưới 700 MW được cho dừng hoạt động; (2) Các lò còn lại được nâng công suất (power uprate) thêm khoảng 5–20%; và (3) Hệ số công suất (capacity factor) tăng mạnh, từ khoảng 50–60% trong thập niên 1970 lên trên 90% từ những năm 2000 đến nay. Vì vậy, sản lượng điện hạt nhân của Hoa Kỳ vẫn duy trì ở mức rất cao dù số lò phản ứng ít hơn.

Từ khoảng năm 2010, giá khí đốt tự nhiên duy trì ở mức thấp đã kìm hãm các kế hoạch xây dựng công suất điện hạt nhân mới. Tuy nhiên, vào tháng 8/2022, Luật Giảm Lạm phát (The Inflation Reduction Act) đã được Hạ viện Hoa Kỳ thông qua và sau đó cùng tháng được Tổng thống Joe Biden ký ban hành. Luật này có các quy định về hỗ trợ phát triển năng lượng hạt nhân thông qua các ưu đãi đầu tư và thuế cho cả các nhà máy điện hạt nhân lớn hiện có và các lò phản ứng tiên tiến thế hệ mới, cũng như sản xuất uranium có độ làm giàu thấp hàm lượng cao (high-assay low enriched uranium - HALEU) và sản xuất hydro.

Luật Phân bổ ngân sách hợp nhất năm 2024 đã phân bổ 2,72 tỷ đô la cho Bộ Năng lượng (DOE) để thúc đẩy các dịch vụ làm giàu và chuyển đổi uranium tại Hoa Kỳ theo Luật An ninh nhiên liệu hạt nhân năm 2023.

Tháng 5/2025, Tổng thống Donald Trump đã ký một loạt sắc lệnh hành pháp nhằm cải tổ chính sách năng lượng hạt nhân của Mỹ, hướng tới mục tiêu biến năng lượng hạt nhân trở thành yếu tố trung tâm trong các chiến lược năng lượng, kinh tế và an ninh quốc gia. Các sắc lệnh bao gồm: cải cách quy trình của Ủy ban Quản lý hạt nhân (US.NRC) để đẩy nhanh quá trình cấp phép; mở rộng chu trình nhiên liệu hạt nhân trong nước theo Luật Sản xuất quốc phòng (Defense Production Act); thúc đẩy xuất khẩu thông qua các nỗ lực ngoại giao; và chỉ đạo Bộ Năng lượng (DOE) ưu tiên các công nghệ khả thi về mặt thương mại. Sắc lệnh cũng kêu gọi triển khai các lò phản ứng để cung cấp năng lượng cho cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) và các cơ sở quân sự, khôi phục vị thế dẫn đầu của Mỹ trong đổi mới hạt nhân và tạo ra hàng chục nghìn việc làm bằng cách tăng công suất điện hạt nhân từ 100 nghìn MWe lên ​​400 nghìn MWe vào năm 2050.

Theo sắc lệnh, Bộ Năng lượng ưu tiên hợp tác với ngành công nghiệp năng lượng hạt nhân để tạo điều kiện nâng công suất 5 nghìn MWe cho các lò phản ứng hạt nhân hiện có và xây dựng mới 10 lò phản ứng công suất lớn với thiết kế hoàn chỉnh vào năm 2030. Tháng 9/2025, Bộ Năng lượng đã khởi động sáng kiến ​​"Tăng tốc nguồn điện" (Speed to Power) nhằm đẩy nhanh các dự án phát điện và truyền tải quy mô lớn trong bối cảnh nhu cầu điện tăng cao do trí tuệ nhân tạo AI, điện khí hóa và sản xuất. Mới đây, tháng 3/2026, Bộ Năng lượng khởi động Chương trình UPRISE (Utility Power Reactor Incremental Scaling Effort - Nỗ lực mở rộng quy mô lò phản ứng điện hạt nhân), với Văn phòng Tài trợ thống lĩnh năng lượng (Office of Energy Dominance Financing) có thể cung cấp tài chính lên đến 80% cho các dự án nâng công suất.

Sắc lệnh “Tái sinh nền công nghiệp hạt nhân” nêu rõ: “Cần có hành động nhanh chóng và quyết đoán để thúc đẩy nền công nghiệp năng lượng hạt nhân của Hoa Kỳ và bảo đảm an ninh quốc gia và kinh tế bằng cách tăng cường nguồn cung và sản xuất nhiên liệu, bảo đảm chuỗi cung ứng hạt nhân dân sự, nâng cao hiệu quả cấp phép cho các lò phản ứng hạt nhân tiên tiến, chuẩn bị lực lượng lao động để thiết lập vị thế thống trị năng lượng của Hoa Kỳ và đẩy nhanh tiến trình hướng tới một tương lai năng lượng an toàn và độc lập hơn”.

Sắc lệnh “Cải cách việc thử nghiệm lò phản ứng hạt nhân tại Bộ Năng lượng” nhằm tối đa hóa việc sử dụng quyền hạn của Bộ Năng lượng trong việc phê duyệt xây dựng và vận hành lò phản ứng tại các địa điểm của mình, có thể được sử dụng để chứng minh các thiết kế lò phản ứng một cách độc lập với các quy trình của Ủy ban Quản lý hạt nhân. Sắc lệnh này đặt ra mục tiêu xây dựng và đạt được trạng thái tới hạn với ít nhất ba thiết kế lò phản ứng tiên tiến tại các địa điểm của Bộ Năng lượng trước tháng 7/2026. Tiếp đó, Bộ Năng lượng đã chọn ra 10 công ty mà họ sẽ hợp tác: Aalo Atomics, Antares Nuclear, Atomic Alchemy, Deep Fission, Last Energy, Oklo, Natura Resources, Radiant Industries, Terrestrial Energy và Valar Atomics.

Sắc lệnh "Yêu cầu cải cách Ủy ban Quản lý hạt nhân" nêu rõ: "Thay vì thúc đẩy hiệu quả việc cung cấp năng lượng hạt nhân an toàn và dồi dào, thì Ủy ban Quản lý hạt nhân lại thiên về nỗ lực bảo vệ người dân Hoa Kỳ khỏi những rủi ro xa vời nhất mà không xem xét đúng mức những tổn thất nghiêm trọng về mặt địa chính trị và xã hội do việc né tránh rủi ro này gây ra". Từ tháng 2/2014, Ủy ban này đã cho biết kịch bản lạc quan nhất của họ cho việc cấp chứng nhận thiết kế cho các lò phản ứng công suất nhỏ kiểu mới là 41 tháng, với giả định chúng là loại lò phản ứng nước nhẹ (PWR hoặc BWR). Sắc lệnh này nhằm mục đích tăng tốc hơn nữa hoạt động cấp phép, nhất là cấp phép xây dựng.

Vào tháng 10/2025, Chính phủ Hoa Kỳ đã công bố một thỏa thuận hợp tác chiến lược trị giá 80 tỷ đô la với Công ty Westinghouse Electric và các chủ sở hữu của nó là Brookfield Asset Management và Cameco Corporation để triển khai xây dựng một loạt các lò phản ứng AP1000 (công suất lớn) và AP300 (công suất nhỏ) trên khắp Hoa Kỳ. Thỏa thuận này bao gồm việc thu xếp tài chính và tạo điều kiện thuận lợi cho việc cấp phép. Một nghiên cứu công bố vào tháng 3/2026 của Pricewaterhouse Coopers, được Westinghouse, Brookfield và Cameco ủy thác, ước tính rằng một loạt 10 lò phản ứng AP1000 tại Hoa Kỳ sẽ tạo ra 92,8 tỷ đô la GDP và hỗ trợ 44.300 việc làm hàng năm trong giai đoạn xây dựng kéo dài 13 năm, và 1,03 nghìn tỷ đô la GDP tích lũy trong 80 năm hoạt động.

Năm 2014, hai Chính phủ Việt Nam và Hoa Kỳ đã ký kết Hiệp định hợp tác về sử dụng hòa bình năng lượng hạt nhân (gọi tắt là Hiệp định 123). Hiệp định này là cơ sở để Việt Nam có thể tiếp nhận công nghệ hạt nhân tiên tiến, hiện đại trực tiếp hoặc có nguồn gốc từ Hoa Kỳ cho các dự án điện hạt nhân. Trong hơn thập niên qua, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã nhận được nhiều hỗ trợ từ Ủy ban Quản lý hạt nhân Hoa Kỳ (US.NRC) và một số cơ quan liên quan trực thuộc Bộ Năng lượng Hoa Kỳ (US.DOE) cho việc đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho công tác quản lý nhà nước về an toàn, an ninh và thanh sát hạt nhân đối với dự án điện hạt nhân.