Chính phủ cần sớm phê duyệt chương trình phát triển KT-XH các xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn vùng dân tộc và miền núi giai đoạn 2011-2015 thành chương trình riêng

- Mới đây, UBTVQH đã cho ý kiến về Nghị quyết phân bổ ngân sách Chương trình mục tiêu Quốc gia giai đoạn 2012-2015. Về cơ bản các ý kiến đều tán thành với các chương trình mục tiêu quốc gia, song song với đó là việc xây dựng được tiêu chí, làm rõ tính cấp thiết của chương trình là rất cần thiết, thưa Phó chủ tịch ?

PCT Danh Út: Trước hết, phải khẳng định rằng các chương trình mục tiêu quốc gia trong thời gian qua đã góp phần tích cực phát triển KT-XH như góp phần giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em, tăng tỷ lệ dân số nông thôn sử dụng mới hợp vệ sinh, góp phầm giảm nhanh tỷ lệ số hộ nghèo… nhất là huy động, đóng góp của xã hội nhằm góp phần giảm nghèo, tạo việc làm, nâng cao chất lượng giáo dục, bảo vệ sức khỏe nhân dân, góp phần thu hẹp khoảng cách vùng miền núi, vùng dân tộc, vùng đặc biệt khó khăn với các vùng khác và đô thị. Tuy nhiên, tôi rất tiếc là Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2012- 2015 đã được QH ban hành Nghị quyết số 13 ngày 9/11/2011 đến nay đã 6 tháng, Chính phủ đã trình UBTVQH hai lần mà chưa thông qua được vì lý do là các chương trình cụ thể đều chưa rà soát được mục tiêu, nhiệm vụ, thời gian thực hiện và nguồn lực cụ thể của từng dự án thành phần. Theo tôi, Chính phủ nhất là các bộ được giao chủ trì chương trình cần sớm hoàn chỉnh từng dự án để triển khai sớm cho nhân dân, nhất là người nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số đang rất trông chờ. Và nếu chương trình mục tiêu quốc gia được triển khai sẽ góp phần vào tăng trưởng kinh tế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp và người lao động có việc làm nhiều hơn.

- Một số ý kiến còn cho rằng, trong quá trình tổ chức thực hiện các chương trình cần phải rà soát lại bởi một số nội dung trùng nhau và thiếu.. Trên thực tế, đây là việc đang diễn ra, vậy quan điểm của Phó chủ tịch về vấn đề này như thế nào?

PCT Danh Út: Đúng vậy, thực tế là có trùng lắp. Qua nghiên cứu báo cáo của Chính phủ về mục tiêu, nhiệm vụ, thời gian thực hiện và nguồn lực cụ thể của các dự án thành phần thuộc chương trình cho thấy vẫn còn tình trạng chồng chéo, trùng lắp và không rõ ràng. Ví dụ về nội dung nước sạch, tôi đã chứng kiến trên một địa bàn xã có 5 chương trình mới do nhiều cơ quan khác nhau thực hiện như chương trình định canh, định cư của Bộ NN và PTNT, Chương trình 135, Chương trình 134, nước sạch trạm y tế xã, trường học, Chương trình nước sạch của UNICEF… Hay như chương trình xây dựng giao thông nông thôn, chương trình đào tạo nghề cũng vậy, đào tạo nghề nông thôn, đào tạo nghề trong dân tộc thiểu số, đào tạo nghề cho chị em phụ nữ, đào tạo nghề cho thanh niên… Tôi đề nghị Chính phủ, các bộ chuyên ngành, UBND các tỉnh cần rà soát và khắc phục tình trạng trùng lắp, chồng chéo không rõ ràng, có như vậy mới tạo được hiệu quả của chương trình, mới xác định được trách nhiệm của bộ chuyên ngành và dễ dàng điều phối chương trình.

Như tôi đã đề cập, chương trình mục tiêu quốc gia còn chồng chéo, tôi thấy còn thiếu và không đồng bộ. Chẳng hạn chỉ lĩnh vực dân tộc thiểu số tôi thấy còn thiếu. Đó là Chương trình giảm nghèo bền vững chỉ có dự án hỗ trợ đầu tư cơ sở hạ tầng cho xã đặc biệt khó khăn thuộc Chương trình 135, như vậy là chưa đủ, những xã đặc biệt khó khăn phải có ưu tiên chính sách đầu tư phát triển KT- XH cho các vùng này. Do đó, đề nghị Chính phủ cần sớm phê duyệt chương trình phát triển KT-XH các xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn vùng dân tộc và miền núi giai đoạn 2011-2015 thành chương trình riêng. Vì nơi đây có gần 2.000 xã đặc biệt khó khăn, đại đa số là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, đa số thuộc các xã của 62 huyện nghèo nhất nước, lại là những vùng có vị trí rất quan trọng về quốc phòng, an ninh của cả nước. Nếu có Chương trình 135 giai đoạn III (2011-2015), nhất là hợp phần KT-XH, tôi tin rằng sẽ góp phần giảm nghèo nhanh và bền vững trong đồng bào dân tộc thiểu số từ 4%/năm trở lên như nghị quyết QH đề ra.

- Cùng với việc đầu tư về vật chất, cơ sở hạ tầng thì việc cải thiện chất lượng dân số các dân tộc thiểu số cũng là một nhân tố quan trọng để phát triển bền vững. Nhưng đôi khi vấn đề này chưa được quan tâm một cách thích đáng, thưa Phó chủ tịch?

PCT Danh Út: Nước ta là đất nước đa dân tộc có 54 dân tộc, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số có 53 dân tộc, với trên 14 triệu người. Có 11 dân tộc thiểu số có từ 100 đến dưới 10.000 người, có 5 dân tộc thiểu số dưới 1.000 người… Đồng bào các dân tộc cư trú phân tán, xen kẽ nhưng chủ yếu ở miền núi, vùng kháng chiến trước đây, vùng cao, vùng xa nên trình độ  phát triển kinh tế không đồng đều, đa số là hộ nghèo trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, rất cần được có chính sách và thực hiện chính sách tốt hơn.

Vấn đề dân tộc và đại đoàn kết dân tộc là vấn đề chiến lược, cơ bản, lâu dài đồng thời cũng là vấn đề cấp bách hiện nay của cách mạng Việt Nam. Vừa qua, Đảng và Nhà nước đã đầu tư về cơ sở hạ tầng, rất nhiều chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Nhưng vấn đề chất lượng dân số trong đồng bào dân tộc còn gặp nhiều khó khăn do trình độ dân trí thấp, lao động có tay nghề rất thấp, trẻ em suy dinh dưỡng cao, am hiểu về kỹ thuật rất hạn chế, đông con, hộ nghèo cao… Do đó, theo tôi cần có chương trình hỗ trợ chính sách cải thiện chất lượng dân số dân tộc thiểu số trong chương trình mục tiêu quốc gia về dân số kế hoạch hóa gia đình.

- Để mỗi chương trình phát triển được toàn diện và bền vững, Phó chủ tịch có những kiến nghị gì?

PCT Danh Út: Vừa qua, nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia chi cho sự nghiệp chiếm tỷ trọng lớn, chi đầu tư không tương xứng với các mục tiêu đề ra. Không ít bộ, ngành, đơn vị đã sử dụng nguồn chi này phục vụ cho nhiệm vụ thường xuyên của đơn vị mình, làm hạn chế hiệu quả của dự án. Vì vậy, trong giai đoạn 2011-2015 đề nghị, nâng tỷ lệ chi đầu tư, giảm tỷ trọng chi sự nghiệp, rà soát, cắt bỏ một số dự án thành phần có nội dung chi thường xuyên lớn nhưng hiệu quả không cao.

Nên giảm bớt vốn bố trí tại các bộ, ngành trung ương, tăng vốn cho địa phương vì các chương trình mục tiêu này chỉ yếu tố chiếm thực hiện ở các địa phương. Nguồn vốn ngân sách địa phương dự kiến tham gia thực hiện chương trình khá lớn (khoảng 61.540 tỷ đồng) nhưng vừa qua không ít địa phương chỉ trông chờ vốn Trung ương. Để thực hiện các chương trình này đòi hỏi phải có sự cam kết chặt chẽ của địa phương, Bộ Tài chính cần kiểm tra vấn đề nay trong dự toán hằng năm của tỉnh.

Tôi cho rằng, các chương trình mục tiêu quốc gia mới đưa ra thời gian thực hiện chứ chưa nêu rõ mốc thời gian hoàn thành mục tiêu cụ thể của từng chương trình. Đề nghị, Chính phủ cần nêu rõ thời gian kết thúc của từng chương trình, đối với những chương trình từ giai đoạn 2006 đến nay nên kết thức vào năm 2015, chỉ kéo dài những chương trình có tác động lớn đến đời sống KT-XH của người dân. Và kết thúc chương trình QH, các cơ quan của QH có giám sát để báo cáo với QH. Tôi đề nghị kiểm toán trước khi báo cáo QH. Theo tôi nên nghiên cứu thành lập văn phòng điều phối các chương trình mục tiêu quốc gia tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, có vai trò điều phối các chương trình mục tiêu quốc gia trên phạm vi toàn quốc nhằm tăng cường lồng ghép, phối hợp và tránh sự trùng lắp, chồng chéo giữa các chương trình.

- Xin cám ơn Phó chủ tịch!