Chiến sự Mỹ - Iran đang leo thang chưa từng thấy

Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đang tiếp tục vượt khỏi tầm kiểm soát sau khi lệnh ngừng bắn được thiết lập nhanh chóng đổ vỡ. Những ngày qua chứng kiến bước leo thang nghiêm trọng khi quân nhân Mỹ đầu tiên sau nhiều tháng thiệt mạng trong xung đột, trong khi số người Iran thiệt mạng tiếp tục tăng.

Thay vì mở ra con đường ngoại giao, các cuộc giao tranh mới đang kéo theo nguy cơ biến cuộc đối đầu song phương thành một cuộc khủng hoảng khu vực rộng lớn hơn.

Thương vong Mỹ gia tăng

Theo Sky News, hai binh sĩ Mỹ thiệt mạng sau khi một tên lửa đạn đạo của Iran được cho là đánh trúng khu nhà ở của quân đội Mỹ tại một căn cứ ở Jordan. Lầu Năm Góc xác nhận các nạn nhân là Trung úy Tyler James Feehan, 25 tuổi, đến từ Hawaii và Binh nhất Isabella Gonzales, 19 tuổi, đến từ Texas.

Một quân nhân Mỹ khác tại Jordan đang mất tích và được cho là đã thiệt mạng. Ngoài ra, một binh sĩ Mỹ cũng tử vong trong quá trình xử lý một máy bay không người lái của Iran bị bắn hạ tại Iraq hôm thứ Bảy.

Như vậy, tổng số quân nhân Mỹ thiệt mạng trong cuộc chiến với Iran đã lên ít nhất 17 người.

Trước đó, các cuộc tấn công của Iran cũng khiến hàng trăm quân nhân Mỹ bị thương, trong đó có những trường hợp nghiêm trọng. Tuy nhiên, chính quyền Mỹ bị chỉ trích vì công bố thông tin thương vong một cách chậm trễ.

Việc quân nhân Mỹ thiệt mạng được xem là một bước ngoặt nguy hiểm, bởi nó có thể gia tăng sức ép trong nội bộ nước Mỹ, thúc đẩy những lời kêu gọi đáp trả mạnh mẽ hơn và khiến vòng xoáy trả đũa khó kiểm soát.

Dân thường Iran tiếp tục hứng chịu hậu quả

Trong khi đó, người dân Iran tiếp tục phải gánh chịu hậu quả nặng nề từ các cuộc không kích.

Các ước tính độc lập cho thấy ít nhất 1.700 người đã thiệt mạng kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Con số này có thể còn tăng khi các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn.

Chính phủ Iran cho biết, riêng các đợt tấn công trong ngày Chủ nhật đã khiến ít nhất 50 người thiệt mạng, đánh dấu ngày thứ chín liên tiếp nước này bị tấn công.

Một trong những vấn đề gây tranh cãi hiện nay là phạm vi mục tiêu quân sự. Iran cáo buộc Mỹ đã tấn công các công trình dân sự như đường sá và cầu cống trong những ngày cuối tuần trước. Ngược lại, Iran được cho là đã gây thiệt hại cho các cơ sở cung cấp nước tại Kuwait.

Nếu các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự được xác nhận, những hành động này có thể làm dấy lên tranh luận về việc tuân thủ luật nhân đạo quốc tế, vốn nghiêm cấm việc cố ý nhắm vào các mục tiêu không phục vụ mục đích quân sự.

Xung đột lan rộng khắp Trung Đông

Điều khiến cộng đồng quốc tế lo ngại nhất hiện nay là chiến sự không còn giới hạn trong lãnh thổ Mỹ và Iran.

Tại Yemen, lực lượng Houthi - nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn - tuyên bố sẽ ngăn các tàu của Ảrập Xêút, đồng minh của Mỹ, rời khỏi Biển Đỏ.

Động thái này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn tuyến hàng hải Bab al-Mandeb, một trong những tuyến vận tải quan trọng của thế giới, đặc biệt đối với dầu mỏ và khí đốt tự nhiên.

Bên cạnh đó, Iran đang gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào Bahrain và Kuwait - hai quốc gia có căn cứ quân sự Mỹ - đồng thời tiếp tục nhắm tới các tàu thương mại hoạt động tại eo biển Hormuz.

Nguy cơ một cuộc chiến lớn hơn

Những diễn biến mới nhất cho thấy nguy cơ xung đột mở rộng đang ngày càng rõ rệt.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố nước này hiện đang tham gia một “cuộc chiến toàn diện” với Mỹ. Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump được cho là đang điều thêm máy bay chiến đấu tới Trung Đông - động thái được đánh giá khó phù hợp với mục tiêu giảm căng thẳng. Một quan chức Mỹ giấu tên nói với Washington Post rằng Washington đang “chuẩn bị cho một cuộc chiến rộng lớn hơn”.

Nếu các cuộc tấn công tiếp tục gia tăng, nguy cơ các đồng minh của Mỹ và Iran bị cuốn sâu hơn vào cuộc xung đột là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Điều này có thể tạo ra một vòng xoáy nguy hiểm, khi mỗi bên đều phải phản ứng trước sức ép trong nước và những tổn thất trên chiến trường.

Cửa hẹp cho ngoại giao

Dù chiến sự leo thang, cánh cửa ngoại giao vẫn chưa hoàn toàn khép lại.

Iran cho biết sẵn sàng đàm phán trong điều kiện phù hợp. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nhấn mạnh: “Thời điểm thích hợp để đàm phán chính là khi đã đạt được những lợi thế đáng tin cậy trên chiến trường và về mặt chiến lược”.

Về phía Mỹ, Ngoại trưởng Marco Rubio khẳng định Washington sẵn sàng đối thoại, nhưng cho rằng Iran cần thay đổi hành vi trước khi Mỹ có thể điều chỉnh chính sách.

Theo Wall Street Journal, một số quốc gia trung gian, trong đó có Qatar, đang thúc đẩy các sáng kiến nhằm khôi phục lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, khả năng đạt được một thỏa thuận mới trong ngắn hạn vẫn rất thấp khi lòng tin giữa hai bên gần như đã bị phá vỡ hoàn toàn. Khi lời nói chưa đủ để thúc đẩy hành động, các cuộc tấn công qua lại không chỉ làm gia tăng thương vong mà còn đẩy khu vực vốn nhiều bất ổn tiến gần hơn tới một cuộc khủng hoảng khó đảo ngược.