Chiến dịch 500 ngày đêm trên đất lửa Quảng Trị:Hành trình đón liệt sĩ trở về - Bài 2: Đất nước đón các Anh về

Lần về đường hành quân xưa

Đại ngàn Trường Sơn nơi biên giới tỉnh Quảng Trị mang nét hùng vĩ, trầm mặc, với tiếng gió, tiếng suối reo vui khi buổi ban ngày nhưng cũng lạnh giá sương giăng mỗi đêm xuống, là chốn rừng thiêng nước độc, nhưng cũng là cánh rừng che chở cho những đoàn quân trong những năm tháng bom đạn.

Từ Làng Ho, Khe Hó, đến cầu treo Bến Tắt, Cha Lo… mỗi tấc đất nơi đây đều mang dấu chân của một thế hệ đã sống, chiến đấu và ngã xuống để đất nước có ngày mai thống nhất. Nhưng nhiều người vẫn còn nằm lại với con đường hành quân xưa dưới tán rừng già bao bọc, che chở.

Và cuộc hành trình của thế hệ con cháu lần theo đường hành quân xưa bắt đầu nơi biên giới tỉnh Quảng Trị. Tại xã biên giới, từ những thông tin của người dân địa phương, già làng, trưởng bản và cựu chiến binh, tổ công tác Đồn Biên phòng Hướng Phùng đã băng rừng, vượt núi, qua suối lẫn đèo để dẫn mình về điểm đóng quân xưa, hay vị trí nghi ngờ có hài cốt liệt sĩ.

Nhiệm vụ nghe qua thì giản đơn gói gọn trong vài chữ, nhưng để lần về quá khứ trên thực địa từ những ký ức xưa tưởng chừng là công việc “mò kim đáy bể”. Không chỉ là khó khăn từ địa hình dốc cao, khe sâu, vắt, muỗi rừng chỉ trực tấn công, cây cối rậm rạp, mà khó khăn lớn nhất nằm ở sự biến thiên của tự nhiên, khi vị trí của người dân chỉ đã thay đổi sau thời gian dài, con đường mòn trong rừng cũng khác trước.

Hạ sĩ Lê Duy Trí, chiến sĩ Đồn Biên phòng Hướng Phùng kể lại: “Chúng tôi vác ba lô, cuốc xẻng từ sớm băng rừng. Nhưng vị trí người dân chỉ theo trí nhớ cách đây vài chục năm thì nay trở lại con suối có thể đã đổi dòng, đường mòn không còn, khu rừng cũng khác trước. Có ngày chúng tôi đi bộ nhiều giờ mới tiếp cận được khu vực nghi vấn. Thời tiết trong rừng cũng thay đổi nhanh, mưa rừng đến bất chợt lại xối xả, việc mang theo trang bị, dụng cụ khảo sát càng vất vả”.

Cứ vài bước chân đi, nhiều hố bom vẫn lộ ra chi chít dưới đất, sâu hoắm, vang rền sự ác liệt trong những năm tháng chiến tranh.

Chiếc “La bàn” ký ức

Trong chiến dịch tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, những câu chuyện của người dân, các cựu chiến binh… là điểm “la bàn” quý giá mà lực lượng tìm kiếm trân quý. Lần theo ký ức về năm tháng chiến tranh, cùng việc khảo sát, xem xét hiện trạng thực địa, kết hợp với các công cụ tìm kiếm, bản đồ của quân địch trong thời chiến, các chiến sĩ lần giở từng trang lịch sử rồi lắp ghép các mảnh ký ức, từng bước đến gần hơn với các anh.

Ông Hồ Thai - Pả Liếp, một cựu chiến binh hiện đang sống tại bản Cheng, xã Hướng Phùng nhớ rất nhiều về ngày đồng đội ngã xuống. Nỗi đau ấy kéo theo sự trăn trở với ông cho đến hôm nay, để người chiến sĩ xưa nay đã luống tuổi vẫn tự trèo đèo, lội suối tìm lại chiến trường xưa. Và ký ức của ông đã hỗ trợ rất lớn cho công tác tìm kiếm, quy tập thuộc chiến dịch 500 ngày đêm thời gian qua. “Tôi từng là bộ đội, nhiều đồng đội, đồng chí đã ngã xuống bên cạnh tôi trong những năm tháng ấy. Hòa bình đã lập lại mà nhiều anh em vẫn còn nằm trong rừng sâu, lòng tôi đau xót vô cùng. Khi nghe tin Đồn Biên phòng thông báo về chiến dịch, tôi đã cung cấp cung đường tìm kiếm theo trí nhớ năm xưa, với khối đá lớn là vật chuẩn giữa suối, bên trái là khối đá gốc cây nguyên thuỷ cao”, ông Hồ Thai - Pả Liếp chia sẻ.

Ông Hồ Văn Vang, bộ đội Việt Nam từng chiến đấu tại chiến trường Hạ Lào, nay đã định cư ở bản May Vang Luc, huyện Sepon, tỉnh Savannakhet (Lào) cũng cung cấp những nguồn tin quý giá về hố bom chôn tập thể nhiều chiến sĩ trong trận đánh năm 1971 - 1972. “Mấy chục năm nay, trí nhớ tôi dẫu có lúc quên lãng nhiều thứ, nhưng vị trí cái hố bom chôn tập thể anh em thì tôi ghim chặt trong đầu. Sức khỏe tôi cũng đã yếu, chỉ mong được tận mắt chứng kiến các anh về được với gia đình, Tổ quốc”.

Trung tá Nguyễn Văn Bằng, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Hướng Phùng cho biết: “Thông qua công tác vận động quần chúng, đơn vị đã thu thập được 6 nguồn tin giá trị. Trong đó, người dân bên Lào cung cấp 3 tin báo có mộ liệt sĩ Việt Nam hy sinh trên đất bạn; người dân Việt Nam cung cấp 3 tin liên quan đến phần mộ liệt sĩ tại địa bàn trong nước. Đây là động lực để chúng tôi nỗ lực hơn nữa, quyết tâm băng rừng lội suối để xác minh, quy tập các chú, các anh về với gia đình”.

Theo lời dẫn của ông Vang, ngày 15/10/2026, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ số 2, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị (Đội 584) đã tổ chức tìm kiếm, quy tập và cất bốc được 3 bộ hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật, với một cây bút kim tinh khắc tên “Mạnh”, bộ quân hàm thiếu uý, dép cao su, đèn pin, phim chụp ảnh…

Cùng với cuộc tìm kiếm tại các xã biên giới, nhiều cuộc tìm kiếm và khảo sát cũng được mở rộng như vậy tại tỏa khắp các địa bàn trên toàn tỉnh Quảng Trị, dựa theo nguồn tin, thông tin xác minh bằng nghiệp vụ của lực lượng chức năng, từ đó, trong thời gian qua đã tìm thấy, quy tập nhiều hài cốt liệt sĩ, thắp lên hy vọng cho các gia đình đang ở “hậu phương” ngóng trông.