Chiến dịch 500 ngày đêm trên đất lửa Quảng Trị: Hành trình đón liệt sĩ trở về - Bài 1: Trăm nỗi mong, triệu nỗi nhớ nơi hậu phương

Trong Chiến dịch lần này, công tác lấy mẫu ADN phục vụ việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là một bước quan trọng, có thể được thực hiện chủ động. Nhằm chạy nước rút thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, tỉnh Quảng Trị đã triển khai nhiều đợt lấy mẫu sinh phẩm, củng cố cơ sở dữ liệu, để người thân... tìm về với người thân.

Một đời mong đón người về

Đến gần cuối tháng 10, mùa hè miền Trung dường như vẫn chưa kết thúc những ngày nắng “rám trái bưởi” oi ả, cực nhọc. Trong cái nắng rát da, “chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” tại vùng đất lửa Quảng Trị càng vào hồi gấp rút, ở vùng "chiến tuyến"… và cả nơi "hậu phương".

Tại trụ sở Công an phường Đồng Hới (Quảng Trị) vào một cuối tuần, hàng trăm người tập trung từ sáng sớm. Họ đều là thân nhân các liệt sĩ chưa xác định được phần mộ, chưa xác định thông tin liệt sĩ, bao năm nay đều mong mỏi một nỗi niềm đón các anh, chị, các bác và con… về thờ tự trong sự nhớ tiếc không nguôi. Nhiều người đã gần đến cái tuổi xưa nay hiếm, mắt không còn tinh anh, chân không thể đứng vững, đành tựa vào lưng của con cháu, của chiến sĩ công an để bấu víu một tia hy vọng cuối cùng mong đón người thân trở về với gia đình, cũng là ước nguyện cuối cùng dằn lòng với con cháu trong nhà: “Con đi tìm chú kể (kẻo) vài bữa ba mất biết ai mà tìm”. Công tác thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định thông tin vì vậy được triển khai nhanh, tích cực và linh động tối đa cho gia đình liệt sĩ.

Ông Nguyễn Lình (SN 1931), tổ dân phố Bảo Ninh 2, phường Đồng Hới, là thương binh hạng 1. Trong kháng chiến, người dân quân trẻ bị tai nạn thuỷ lôi rồi mất hẳn một chân, không còn khả năng tự đi lại. Nay, vì tuổi cao, ông cũng không còn tinh nhanh như trước, tai đã lãng, nhưng biết đến việc thu nhận mẫu nhằm nhanh chóng xác minh thông tin về người em trai liệt sĩ Nguyễn Thành Đồng hy sinh hơn 20 năm trước, ông khó mấy cũng đi. Đến trụ sở, việc di chuyển lên xuống cầu thang khó khăn, người nhà không đủ sức khoẻ, các cán bộ chiến sĩ trẻ đã hết mình cõng ông qua từng bàn, hoàn thành nhanh các bước. Bà Trần Thị Xoài (SN 1935), xã Ninh Châu, chân đã yếu, phải nhờ cháu và người thân dìu từng bước. Đi hơn 20km về trụ sở, bà mong mỏi kết thúc hành trình tìm kiếm gần 50 năm từ khi nhận được giấy báo tử của anh trai.

Trong căn phòng lấy mẫu, bao nhiêu người là bấy nhiêu câu chuyện nhà khác nhau, những tờ giấy báo tử khác năm, khác tháng, nhưng đều chung một nỗi nhớ mong cùng câu nhắn của thế hệ trước cho con cháu trong nhà: “Mạ (mẹ) phải đi tìm cậu”, “Ba đi kiếm bác của con”… Có người đã khó có thể nói thành lời vì tuổi cao sức yếu, nhưng nỗi lòng thì con cháu hiểu mà rằng: “Mạ chúng tôi chỉ mong một ngày được tìm thấy em trai. Rứa thôi đó chứ không mong chi hơn”.

Sẵn sàng nguồn dữ liệu

Trước nỗi đau đáu của bao gia đình thân nhân liệt sĩ, công tác thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ tại “hậu phương” vì vậy cũng không được chậm trễ.

Tính đến tháng 10/2026, Công an tỉnh Quảng Trị đã triển khai thu nhận bổ sung mẫu ADN đợt 4 cho thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, nhằm tạo lập cơ sở dữ liệu về gen của liệt sĩ và thân nhân phục vụ công tác đối sánh, xác định danh tính liệt sĩ. Thượng tá Lê Thành Phương, Phó Trưởng phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (PC06), Công an tỉnh Quảng Trị cho biết, nhằm đẩy nhanh quy trình và đảm bảo chính xác cho công tác lấy mẫu, đơn vị đã bố trí, điều tiết số lượng trạm, tổ thu phù hợp với số lượng thân nhân liệt sĩ; đồng thời kết hợp linh hoạt giữa hình thức thu tập trung và thu lưu động. Các địa bàn cũng được tổ chức lịch thu nhận theo khung giờ phù hợp, tránh để xảy ra tình trạng quá tải trong cùng một khung giờ.

Đặc biệt, thân nhân liệt sĩ là người cao tuổi, sức khỏe yếu và gặp khó khăn trong việc di chuyển được ưu tiên hỗ trợ. Những chiến sĩ công an tại điểm công tác sẵn sàng trở thành điểm tựa, đôi chân của những người thân liệt sĩ.

Với nguồn dữ liệu về thân nhân liệt sĩ tại địa phương đã sẵn sàng, đặc biệt trong điều kiện nhiều người thân gần nhất với liệt sĩ đã lớn tuổi, việc củng cố hồ sơ càng có ý nghĩa vô cùng lớn trong công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ và đối với thân nhân gia đình. Cơ sở dữ liệu ADN đang trở thành một trong những công cụ quan trọng hỗ trợ công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Với hơn 265.000 mẫu ADN đã được thu nhận và 33 liệt sĩ bước đầu được xác định danh tính, tính đến đầu tháng 10/2026, việc tiếp tục củng cố nguồn dữ liệu góp phần giúp công tác tìm kiếm, quy tập nhanh chóng đạt mục tiêu cuối cùng: đón các liệt sĩ trở về.

Trở lại với những câu chuyện của thân nhân liệt sĩ, ông Nguyễn Thanh Xuân (SN 1940), anh ruột của liệt sĩ Nguyễn Xuân Cường hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ, đến điểm thu nhận mẫu với một tâm thế và hy vọng lớn, nhưng cũng đầy tâm tư: “Mong là được chi đó, chứ ông gần đất xa trời rồi không biết có chờ nổi chú ấy không”.

Và nguồn dữ liệu đang chờ những tin vui từ “chiến trường”…