Chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên vì tương lai giống nòi

Đối tượng dễ bị lợi dụng

Vị thành niên không còn là trẻ con nhưng chưa phải là người lớn. Tuổi vị thành niên là một giai đoạn phát triển rất nhanh về thể chất. Lứa tuổi đó đòi hỏi phải có kiến thức để hiểu cơ thể mình đang phát triển thế nào, đặc biệt là về sức khỏe sinh sản.

Tuy nhiên, trên thực tế, mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong công tác tuyên truyền giáo dục, song các kiến thức, kỹ năng cơ bản về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục của vị thành niên, thanh niên còn nhiều hạn chế. Bà Phan Thị Lê Mai, cán bộ Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam cho biết, theo điều quốc gia trên 9.768 thanh thiếu niên trong độ tuổi 10 - 24 ở 8 tỉnh và thành phố cho thấy thanh thiếu niên vẫn thiếu kiến thức và thực hành về chăm sóc sức khỏe sinh sản. Có 7,8% vị thành niên, thanh niên trong độ tuổi từ 15-18 đã quan hệ tình dục trước 15 tuổi và chỉ có 54% thanh thiếu niên có sử dụng biện pháp tránh thai trong lần quan hệ đầu tiên. Tỷ lệ sử dụng biện pháp tránh thai không liên tục là 40,5% trong đó 10,4% là do thất bại của biện pháp tránh thai. Kết quả điều tra cũng chỉ ra là rất ít vị thành niên tham vấn với cha mẹ và thầy cô giáo trong tìm hiểu thông tin và dịch vụ về sức khỏe sinh sản.

Chính việc thiếu kiến thức về sức khỏe sinh sản đã làm cho trẻ em tuổi vị thành niên trở nên dễ bị lợi dụng bởi những kẻ xấu. Gần đây, vụ hàng chục nam sinh một trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS ở Phú Thọ bị chính thầy hiệu trưởng trường này lạm dụng đã khiến dư luận hết sức phẫn nộ, đặc biệt là với những người làm cha, làm mẹ.

Trước đó, việc hơn 20 học sinh trường tiểu học tại huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai bị một nhân viên bảo vệ của trường lạm dụng cũng làm chấn động và gây bức xúc trong dư luận, tạo tâm lý lo lắng cho những gia đình có con em đi học. Đó chỉ là hai trong số rất nhiều những vụ lạm dụng xảy ra trên cả nước mà đối tượng bị lạm dụng đa phần là những trẻ ở độ tuổi vị thành niên. Theo Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng khoa học về Giới - Gia đình - Phụ nữ và Vị thành niên (CSAGA) bà Nguyễn Vân Anh, trong 1.000 vụ xâm hại tình dục, số em gái ở độ tuổi 12 -15 chiếm tới 57,46%.

Chăm sóc sức khỏe tuổi vị thành niên cần sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường.

Đẩy mạnh tuyên truyền giảm tỷ lệ phá thai

Thống kê của Bệnh Viện Phụ sản Trung ương cho thấy, những năm gần đây, tỷ lệ nạo phá thai ở độ tuổi TN/VTN không ngừng gia tăng. Mỗi năm cả nước có khoảng 1,2 - 1,6 triệu ca nạo phá thai, trong đó 20% ở lứa tuổi VTN và khoảng 15 - 20% là TN chưa lập gia đình. Cùng với đó, số TN có quan hệ tình dục trước hôn nhân tăng, tuổi trung bình quan hệ tình dục lần đầu cũng đã giảm xuống ở mức 18,1 tuổi.

Theo các chuyên gia y tế, thực tế này phản ánh tình trạng nhiều bạn trẻ thiếu kiến thức cơ bản về chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục. Đây là nguy cơ dẫn đến những hệ lụy khôn lường về tâm lý, thể chất, thậm chí gây vô sinh.

Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ Nguyễn Thị Ngọc Lan nhận định, để hạn chế việc vị thành niên, thanh niên bị lạm dụng, xâm hại tình dục cũng như việc mang thai ngoài ý muốn và những hệ lụy xấu cả về thể chất lẫn tinh thần, bố mẹ cần dạy con biết những kiến thức, kỹ năng tự biết cách tự vệ, giữ gìn bản thân ở mọi hoàn cảnh, khi có người nhìn khiếm nhã, có động tác đụng chạm, rủ đi chơi, dụ cho ăn, cho quà, cho tiền… cần biết từ chối. Tùy theo giới tính, tính cách, sự gần gũi giữa mẹ và con để có thể chia sẻ, trò chuyện, tâm sự giữa mẹ với con gái và giữa bố với con trai để có thể đạt hiệu quả cao nhất. Bà cũng cho rằng chủ động cung cấp kiến thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho TN/VTN là rất cần thiết.

“Khi được giáo dục, các em sẽ có trách nhiệm hơn với cuộc sống của mình để hạn chế rủi ro cho bản thân và bạn tình. Nếu chúng ta không dạy thì trẻ sẽ học từ những nguồn khác, có thể là thông tin lệch lạc. Khi chúng ta để những thông tin ấy định hình và lan truyền trong giới trẻ thì khó thay đổi nhận thức của trẻ” - Bà Lan nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, theo Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ, nhà trường và cộng đồng cần đẩy mạnh mô hình truyền thông chuyên biệt, ưu tiên các nội dung về sức khỏe sinh sản cho vị thành niên, thanh niên như: Kỹ năng sống lành mạnh; tình dục an toàn; phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và tác hại của phá thai không an toàn; các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Bà cũng chỉ ra rằng, đầu tiên, hãy dạy cho trẻ cách yêu quý bản thân, trách nhiệm với chính mình, gia đình và xã hội. Lồng ghép vào đó hướng dẫn các em về tình dục an toàn, nhận biết dấu hiệu phát hiện bệnh lây truyền qua đường tình dục, dấu hiệu có thai.