Cầu nối chuyển hóa vốn văn hóa thành động lực phát triển

Tái cấu trúc mối quan hệ nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp

"Nguồn tài nguyên di sản văn hóa, bề dày lịch sử và hệ tri thức bản địa phong phú của Việt Nam sẽ chỉ dừng lại ở dạng tiềm năng nếu thiếu đi những chủ thể có đủ năng lực luận giải, sử dụng, số hóa và biến chúng thành tài sản", GS. TS. Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh tại Hội thảo "Phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới" sáng 10/10.

Quá trình phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay đang đối mặt với vấn đề thiếu hụt nguồn nhân lực sáng tạo có tư duy liên ngành và sự thiếu đồng bộ của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Từ quan sát thực tiễn, GS. TS Hoàng Anh Tuấn chỉ ra, giải quyết những vấn đề này không thể dựa vào những giải pháp mang tính tình thế mà đòi hỏi một cách tiếp cận sâu sắc và bài bản hơn trong việc đổi mới tư duy giáo dục và tư duy quản trị.

Trong đó, đòi hỏi quan trọng là sự chủ động tái cấu trúc mối quan hệ tương tác giữa nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp, biến tri thức lịch sử - văn hóa - xã hội thành tài nguyên ứng dụng, đem lại giá trị kinh tế.

Quá trình đổi mới sáng tạo đòi hỏi sự phối hợp giữa vốn kinh tế, vốn con người, vốn xã hội và vốn văn hóa. Trường đại học phải trở thành nơi kiến tạo "vốn xã hội" thông qua việc xây dựng niềm tin, tinh thần hợp tác và mạng lưới kết nối giữa giảng viên, sinh viên, cộng đồng và doanh nghiệp...

Trong khi đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, hỗ trợ nguồn lực, trong khi nhà trường, doanh nghiệp chủ động tham gia giải quyết các bài toán phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, của vùng.

Sự giao thoa giữa nhà nước, doanh nghiệp và nhà trường tạo ra không gian tri thức - nơi chính quyền, doanh nghiệp và các nhà khoa học cùng xây dựng chiến lược phát triển vùng, phát triển quốc gia…

"Trong bối cảnh phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa hiện nay, mối quan hệ này không nên duy trì một cách rời rạc mà đòi hỏi một mô hình tương tác đan xen, mở đường cho sự phát triển chiến lược dài hạn, sâu sắc", GS. TS Hoàng Anh Tuấn nói.

Xây dựng hệ sinh thái kiến tạo

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa trở thành trụ cột kinh tế theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW, việc áp dụng mô hình Nhà trường - doanh nghiệp - nhà nước cần dựa trên tư duy quản lý văn hóa và hướng tới sự phát triển bền vững và linh hoạt cho phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của nước ta.

GS. TS Hoàng Anh Tuấn cho rằng, Nhà nước và chính quyền địa phương cần kiến tạo cơ chế thử nghiệm và đặt hàng tri thức. Nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt, trong khi nguồn lực xã hội và khu vực tư nhân là động lực quan trọng để phát triển văn hóa. Qua đó, khắc phục những rào cản pháp lý về hợp tác công - tư trước đây.

Bên cạnh đó, sự chuyển đổi từ tư duy "cấp ngân sách" sang "đặt hàng trọng điểm" cũng đóng vai trò quan trọng.

Cần tái khẳng định vai trò của các trường đại học thông qua việc phát triển khoa học và ứng dụng thực tiễn. Bản thân các trường đại học cũng phải tham gia mạnh mẽ vào việc giải quyết các bài toán thực tiễn của đất nước trong kỷ nguyên mới thông qua năng lực chuyên môn sâu. Các trường đại học cần trở thành nơi tư vấn chiến lược cho các địa phương, thiết kế các mô hình sinh kế dựa vào cộng đồng, vào di sản…

Đối với doanh nghiệp, theo GS. TS Hoàng Anh Tuấn, khi coi văn hóa, lịch sử là nguồn tài nguyên quan trọng để khai thác, doanh nghiệp cần chủ động hợp tác với các nhà nghiên cứu, các chuyên gia lịch sử, văn hóa ngay từ khâu lên ý tưởng cho các sản phẩm công nghiệp văn hóa (phim ảnh, game, thiết kế thời trang, show diễn thực cảnh…).

"Mô hình liên kết giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp cần tạo ra được hệ sinh thái kiến tạo, nơi sự minh bạch, tôn trọng bản sắc và mục tiêu phát triển bền vững phải đặt lên hàng đầu. Qua đó, chuyển hóa các giá trị tinh hoa của văn hóa Việt Nam thành nguồn lực bứt phá, đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế quốc gia, đưa đất nước tiến bước vững chắc trong kỷ nguyên mới", GS. TS Hoàng Anh Tuấn nhận định.