Cắt giảm thủ tục, nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh và Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên dự thảo luận tổ

Đẩy mạnh xử lý điện tử, giảm thời gian và chi phí thực hiện

Thảo luận tại tổ, ĐBQH Phạm Công Nguyên (Thanh Hóa) cho biết, hoạt động xử lý vi phạm hành chính của lực lượng Công an chiếm khoảng 86%, trong đó phần lớn thuộc lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Tuy nhiên, quy trình xử lý hiện nay còn nhiều bước, từ phát hiện vi phạm, lập biên bản, tạm giữ giấy tờ, ban hành quyết định xử phạt đến nộp tiền phạt và thực hiện thủ tục nhận lại giấy tờ, phương tiện.

Có trường hợp người vi phạm sẵn sàng nộp phạt ngay nhưng vẫn phải thực hiện nhiều thủ tục. Thời gian, công sức đi lại để hoàn tất việc xử phạt thậm chí gây thiệt hại lớn hơn số tiền phải nộp.

Từ thực tiễn này, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu rà soát, cắt giảm những khâu trùng lặp, không cần thiết. Với trường hợp hành vi vi phạm đã được ghi nhận khách quan, chính xác bằng hình ảnh, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ và người vi phạm chấp nhận, cần có cơ chế xử phạt không phải lập thêm biên bản vi phạm.

Đối với việc tạm giữ, trả lại phương tiện, đại biểu đề nghị đơn giản hóa các bước giữa lập biên bản và ban hành quyết định. Khi biên bản đã thể hiện đầy đủ nội dung, cần nghiên cứu giảm những văn bản có nội dung tương tự, tiết kiệm thời gian, công sức cho cả người dân và cơ quan thực thi.

Đại biểu cũng nêu thực trạng phương tiện bị tạm giữ tồn đọng tại các bãi xe trong thời gian dài, từ tài sản còn giá trị sử dụng trở thành phế liệu, gây lãng phí, ô nhiễm môi trường và tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ. Theo đại biểu, dự thảo lần này đã có những cơ chế nhằm cải thiện tình trạng trên, hướng tới xử lý nhanh gọn, dứt điểm hơn.

Đồng tình với việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đại biểu Phạm Công Nguyên cho rằng cần tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện từng địa bàn, lĩnh vực. Nơi chưa đáp ứng yêu cầu về hạ tầng mạng, đường truyền có thể tiếp tục áp dụng phương thức truyền thống; những nơi đủ điều kiện cần tăng cường xử lý trên môi trường điện tử.

Cùng quan tâm nội dung này, ĐBQH Siu Hương (Gia Lai) thống nhất với chủ trương kết nối, chia sẻ, đồng bộ dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh điện tử trong xử lý vi phạm hành chính. Đại biểu đánh giá, đây là giải pháp phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số, góp phần rút ngắn thời gian xử lý, tăng tính công khai, minh bạch, thuận lợi trong quản lý và theo dõi việc chấp hành quyết định xử phạt.

Để triển khai hiệu quả ở cấp xã, nhất là địa bàn miền núi, đại biểu đề nghị quy định cụ thể phương án xử lý khi hệ thống gặp sự cố hoặc người vi phạm chưa có điều kiện sử dụng phương thức điện tử; bảo đảm quyền giải trình, tiếp cận hồ sơ và thực hiện thủ tục bằng phương thức trực tiếp.

ĐBQH Lương Thị Hoa (Thanh Hóa) cũng đánh giá các quy định về xử lý, gửi quyết định bằng phương thức điện tử và kết nối cơ sở dữ liệu là cần thiết. Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc xác nhận việc gửi, nhận thành công bằng dấu vết điện tử có thể kiểm tra; có cơ chế thông báo thay thế khi hệ thống gặp lỗi và bảo đảm khả năng tiếp cận cho người chưa có thiết bị hoặc điều kiện sử dụng dịch vụ số.

Về tổ chức thực hiện luật, bảo đảm tính khả thi, đại biểu đề nghị làm rõ căn cứ giao xử lý vụ việc, thời điểm tiếp nhận hồ sơ, trách nhiệm của cơ quan chuyên ngành và cơ chế phối hợp khi nhiều chủ thể cùng có thẩm quyền. Việc phân định cần phù hợp với cả địa bàn và lĩnh vực quản lý, góp phần áp dụng thống nhất, nâng cao hiệu quả xử lý.

Điều chỉnh chính sách để răn đe và xử lý kịp thời vi phạm

Về mức phạt tiền, ĐBQH Phạm Công Nguyên đồng tình với phương án nâng mức phạt tối đa lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức trong một số lĩnh vực. Đại biểu nhấn mạnh, đây là việc điều chỉnh có trọng tâm, không tăng đồng loạt đối với tất cả các lĩnh vực.

Theo đại biểu, trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, chứng khoán, định danh và xác thực điện tử, lợi ích thu được từ hành vi vi phạm có thể rất lớn, trong khi mức xử phạt hiện hành chưa tương xứng. Những thay đổi về mặt bằng kinh tế, giá cả, tiền lương và quy mô GDP cũng đặt ra yêu cầu điều chỉnh mức phạt cho phù hợp thực tế.

Đối với thời hiệu xử phạt, đại biểu cho rằng việc kéo dài trong một số lĩnh vực, đối với một số hành vi cụ thể là hợp lý. Các vi phạm về chứng khoán, bảo hiểm và một số loại hình kinh tế mới thường cần nhiều thời gian xác minh, làm rõ. Điều chỉnh thời hiệu sẽ tạo điều kiện cho cơ quan chức năng xử lý, đồng thời hạn chế việc lợi dụng thời hiệu để trốn tránh trách nhiệm.

Một nội dung được đại biểu Phạm Công Nguyên đồng tình là phương án chuyển thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ Tòa án sang Chủ tịch UBND cấp xã, nhằm tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn.

Đại biểu phân tích, sau thời gian năm ngày đánh giá, kiểm tra tình trạng nghiện và lập hồ sơ, cần có cơ chế ra quyết định kịp thời đối với trường hợp đủ điều kiện đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.

Theo quy trình hiện nay, sau thời gian này, cơ quan chức năng phải để người nghiện trở về, trong khi có thể mất khoảng 30 ngày, thậm chí 45 ngày mới có quyết định của Tòa án. Khi tổ chức thi hành, việc tìm lại người phải chấp hành quyết định gặp nhiều khó khăn; có trường hợp đã rời địa bàn hoặc tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội.

Trong bối cảnh yêu cầu xây dựng địa bàn cấp xã, cấp tỉnh không ma túy và giảm tội phạm ngày càng cấp thiết, đại biểu cho rằng việc điều chỉnh thẩm quyền là phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Đối với biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đại biểu cũng đề nghị có cơ chế giải quyết kịp thời, góp phần phòng ngừa vi phạm, bảo đảm an ninh, trật tự và xây dựng môi trường xã hội an toàn.

Quan tâm đến chính sách giáo dục, phòng ngừa, ĐBQH Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa) đánh giá dự thảo có nhiều quy định tiến bộ trong xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên, nhất là việc thiết kế ba biện pháp thay thế gồm nhắc nhở, quản lý tại gia đình và giáo dục dựa vào cộng đồng.

Để phát huy hiệu quả của các biện pháp xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên , đại biểu đề nghị rà soát cụ thể mối quan hệ giữa độ tuổi, tính chất, mức độ của hành vi vi phạm và điều kiện áp dụng từng biện pháp. Trong đó, cần nghiên cứu khả năng áp dụng biện pháp thay thế như: nhắc nhở, quản lý tại gia đình, giáo dục dựa vào cộng đồng đối với người từ đủ 12 tuổi đến dưới 14 tuổi thực hiện hành vi có dấu hiệu của tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý và người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện hành vi có dấu hiệu của tội phạm nghiêm trọng do cố ý.

Đại biểu cũng đề nghị xem xét cơ hội áp dụng biện pháp giáo dục dựa vào cộng đồng đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 80, trong mối tương quan với nhóm từ đủ 12 tuổi đến dưới 14 tuổi thuộc khoản 1 Điều này. Việc rà soát nhằm bảo đảm lựa chọn biện pháp phù hợp với từng đối tượng, thống nhất với nguyên tắc tại Điều 118: chỉ áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng khi xét thấy không có biện pháp xử lý khác phù hợp hơn.

Bên cạnh điều kiện áp dụng, đại biểu quan tâm đến cơ chế bảo đảm chấp hành các biện pháp thay thế. Đối với quản lý tại gia đình, cần xác định rõ trường hợp phải chấm dứt biện pháp và hướng xử lý tiếp theo khi người chưa thành niên tiếp tục vi phạm. Theo đại biểu, cần phân biệt hành vi chỉ thuộc diện xử phạt vi phạm hành chính với hành vi thuộc trường hợp phải áp dụng biện pháp xử lý hành chính, tránh chấm dứt việc quản lý tại gia đình đối với mọi vi phạm.

Đối với giáo dục dựa vào cộng đồng, đại biểu đề nghị làm rõ cách xử lý khi người đang chấp hành cố tình trốn tránh, bỏ học, không thực hiện hướng dẫn của tổ chức được giao quản lý hoặc tiếp tục vi phạm pháp luật. Quy định cụ thể trách nhiệm chấp hành và cơ chế xử lý sẽ góp phần bảo đảm hiệu quả giáo dục, phòng ngừa, đồng thời nâng cao tính nghiêm minh trong tổ chức thực hiện các biện pháp thay thế. Cần nghiên cứu để bổ sung cơ chế để có thể xử lý đối với trường hợp không chấp hành biện pháp thay thế, đảm bảo các quyết định xử lý phải được thực thi nghiêm túc trên thực tế.