Cấp xã phải là nơi kiểm chứng hiệu quả đầu tư phòng, chống ma túy và tội phạm

Thảo luận tại tổ chiều 5/11 về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035, ĐBQH Bùi Trung Thành (TP. Hải Phòng) bày tỏ đồng tình với định hướng của Chính phủ về việc lấy người dân làm trung tâm, địa bàn cấp xã làm nền tảng, chú trọng phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở.

Theo đại biểu, định hướng này có cơ sở thực tiễn rõ rệt, bởi nhiều nguy cơ về ma túy và tội phạm hình thành, bộc lộ trước tiên trong đời sống hằng ngày tại khu dân cư, trường học, khu công nghiệp, nơi công cộng và các địa bàn giáp ranh.

Một mâu thuẫn không được hòa giải kịp thời, nhóm thanh thiếu niên có nguy cơ vi phạm thiếu sự quản lý hoặc tụ điểm mua bán, sử dụng trái phép chất ma túy không được phát hiện sớm đều có thể trở thành vấn đề phức tạp về trật tự, an toàn xã hội.

Ngược lại, nếu cấp xã có cơ chế nắm tình hình, tiếp nhận thông tin, hòa giải, quản lý và hỗ trợ phù hợp, nhiều vụ việc có thể được ngăn chặn trước khi trở nên phức tạp.

"Cấp xã không chỉ là nơi tiếp nhận kết quả của các biện pháp phòng, chống tội phạm, mà phải là nơi phát hiện nguy cơ, tổ chức phòng ngừa và huy động người dân tham gia từ đầu", đại biểu nhấn mạnh.

Từ đó, đại biểu Bùi Trung Thành cho rằng, việc xác định cấp xã là nền tảng của Chương trình cần được cụ thể hóa bằng những nhiệm vụ, nguồn lực và chỉ tiêu đánh giá phù hợp, nhất là trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Xây dựng địa bàn không có ma túy phải thực chất

Đại biểu Bùi Trung Thành nhất trí với mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu có ít nhất 50% số xã, phường, đặc khu trên toàn quốc không có ma túy. Theo đại biểu, chỉ tiêu này thể hiện quyết tâm, đồng thời tạo cơ sở để các địa phương huy động trách nhiệm của cả hệ thống chính trị.

Tuy nhiên, việc xác định địa bàn không có ma túy cần dựa trên tiêu chí rõ ràng, thống nhất, phản ánh đúng tình hình thực tế, có cơ chế rà soát, công nhận, kiểm tra và duy trì kết quả.

"Không nên để sức ép thành tích dẫn đến tâm lý né tránh phát hiện người sử dụng trái phép chất ma túy hoặc không báo cáo đầy đủ vụ việc", đại biểu lưu ý.

Theo đại biểu Bùi Trung Thành, một địa bàn làm tốt công tác phát hiện, quản lý, điều trị và hỗ trợ người nghiện cần được đánh giá bằng chất lượng quản trị nguy cơ, thay vì chỉ dựa vào con số mang tính hình thức.

Để xây dựng địa bàn an toàn bền vững, đại biểu đề nghị kết hợp phát hiện, triệt xóa các điểm phức tạp về ma túy với cai nghiện, điều trị, quản lý sau cai, hỗ trợ tái hòa nhập và phòng ngừa tái nghiện.

Đối với các loại tội phạm khác, cần chú trọng hòa giải tại cơ sở, giải quyết mâu thuẫn, giáo dục pháp luật, cảnh báo lừa đảo, hỗ trợ người bị hại và tiếp nhận, xử lý kịp thời tố giác, tin báo về tội phạm.

Theo đại biểu, các hoạt động này chỉ thực sự phát huy giá trị khi cùng góp phần giảm những điều kiện phát sinh tội phạm trên địa bàn. Vì vậy, các dự án thành phần của Chương trình cần được triển khai theo hướng phối hợp, sử dụng chung các kênh truyền thông và dữ liệu cần thiết, tránh giao nhiều đầu việc tương tự cho cùng một đơn vị cơ sở.

Gắn trách nhiệm với nguồn lực, phát huy vai trò người dân

Một vấn đề khác được đại biểu Bùi Trung Thành nhấn mạnh là bảo đảm điều kiện thực hiện nhiệm vụ cho cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo đại biểu, khi địa bàn quản lý có thể rộng hơn, khối lượng công việc lớn hơn, lực lượng cơ sở cần được bố trí nguồn lực tương ứng, có quy trình phối hợp rõ ràng và được hỗ trợ chuyên môn từ cấp tỉnh, các bộ, ngành.

Đại biểu ủng hộ việc Chương trình đầu tư nâng cao năng lực, trang thiết bị, công nghệ cảnh báo, đào tạo và phát triển các mô hình phù hợp thực tiễn. Tuy nhiên, cần tính đến khả năng vận hành sau đầu tư, tránh mua sắm thiết bị vượt quá điều kiện sử dụng hoặc xây dựng những hệ thống độc lập, không thể kết nối với hạ tầng hiện có.

Về phân bổ ngân sách, đại biểu Bùi Trung Thành đề nghị xây dựng nguyên tắc, tiêu chí, định mức minh bạch, ưu tiên địa bàn biên giới, vùng sâu, vùng xa, nơi dân cư biến động, tập trung khu công nghiệp hoặc có tình hình ma túy phức tạp.

Theo đại biểu, những địa bàn này thường có nhu cầu lớn nhưng khả năng tự cân đối ngân sách chưa tương xứng. Vì vậy, không nên giao nhiệm vụ hoặc tỷ lệ đối ứng vượt khả năng tài chính của địa phương; đồng thời phải bảo đảm trách nhiệm cân đối nguồn lực của những nơi có điều kiện.

Bên cạnh nguồn lực nhà nước, đại biểu cho rằng phát huy vai trò của người dân là yếu tố quyết định. Người dân cần có kênh phản ánh, tin báo thuận tiện, được bảo vệ khi tố giác, tiếp cận thông tin phòng ngừa và được hỗ trợ khi là nạn nhân hoặc thuộc nhóm có nguy cơ.

Gia đình, nhà trường, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể cần tham gia xây dựng môi trường sống lành mạnh. Tuy nhiên, nhiệm vụ nghiệp vụ, cưỡng chế và xử lý vi phạm vẫn phải do cơ quan có thẩm quyền thực hiện theo pháp luật, tránh đặt lên cộng đồng những trách nhiệm không phù hợp.

Đại biểu Bùi Trung Thành đề nghị Chính phủ khi tổ chức thực hiện Chương trình cần coi cấp xã là nơi kiểm chứng hiệu quả cuối cùng của đầu tư; phân giao chỉ tiêu có cơ sở, đo lường minh bạch, gắn trách nhiệm với khả năng nguồn lực và khuyến khích các địa phương làm tốt công tác phòng ngừa thực chất.

"Khi địa bàn cơ sở an toàn, mục tiêu kéo giảm bền vững tội phạm mới có nền tảng vững chắc", đại biểu Bùi Trung Thành nhấn mạnh.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp

đề nghị ưu tiên hỗ trợ địa bàn biên giới

Theo Tờ trình của Chính phủ, Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm được triển khai trên phạm vi toàn quốc giai đoạn 2026 - 2035, chia thành hai giai đoạn. Tổng kinh phí dự kiến cho giai đoạn 2026 - 2030 là hơn 45.301 tỷ đồng.

Chương trình kế thừa những kết quả, kinh nghiệm của giai đoạn trước, đồng thời đặt ra các mục tiêu mới nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh và kéo giảm bền vững tội phạm.

Đến năm 2030, Chương trình phấn đấu có ít nhất 50% số xã, phường, đặc khu trên toàn quốc không có ma túy; trên 80% trạm y tế cấp xã đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện ma túy và trên 70% xã, phường, đặc khu có người nghiện bố trí điểm tiếp nhận, tư vấn cai nghiện đủ điều kiện.

Trong công tác phòng ngừa tội phạm, mục tiêu đặt ra là trên 90% người dân được tiếp cận thông tin tuyên truyền; trên 98% yêu cầu hòa giải tại cơ sở của người dân trong phòng, chống tội phạm được thực hiện. Đồng thời, nhân rộng mô hình ứng dụng cảnh báo an ninh mạng tại 70% đơn vị hành chính cấp xã trên toàn quốc, phấn đấu hằng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội.

Trình bày Báo cáo thẩm tra tóm tắt, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết đầu tư Chương trình.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm các chỉ tiêu gắn kết với nhiệm vụ, hoạt động và nguồn lực thực hiện; có sự kế thừa, nâng dần yêu cầu giữa hai giai đoạn, đồng thời tránh giao thoa, trùng lặp.

Đáng chú ý, theo cơ quan thẩm tra, một số nhiệm vụ có tính chất tương đồng còn được bố trí ở nhiều dự án khác nhau; phương thức phân bổ vốn ở một số dự án còn bình quân, chưa thực sự gắn với mức độ phức tạp, quy mô nhiệm vụ và kết quả đầu ra. Một số số liệu dự toán kinh phí cũng chưa chính xác, cần tiếp tục rà soát, chỉnh lý.

Ủy ban đề nghị làm rõ căn cứ xác định kinh phí từng dự án, trách nhiệm cân đối, bố trí vốn ngân sách địa phương và cơ chế huy động các nguồn lực hợp pháp khác; đồng thời thuyết minh nhu cầu, mức kinh phí dự kiến giai đoạn 2031 - 2035 và quan tâm ưu tiên hỗ trợ địa bàn biên giới.