Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh: Hình mẫu phát triển hạ tầng giao thông miền núi Bài 3: Đường lên Trà Lĩnh - Công trường “không nghỉ” giữa đại ngàn Đông Bắc

Ngày 16/9/1950, Chiến dịch Biên giới mở màn tại mặt trận Đông Khê, tỉnh Cao Bằng. Trận đánh ấy có ý nghĩa đặc biệt không chỉ về quân sự mà còn trong việc khai thông biên giới, mở ra thế và lực mới cho cách mạng Việt Nam.

Hơn 75 năm sau, địa danh Đông Khê được nhắc đến trong một chiến dịch khác - chiến dịch phát triển hạ tầng. Cuối tháng 2/2026, Thủ tướng Chính phủ phát động “Chiến dịch Đông Khê năm 2026”, nhằm hoàn thành trục cao tốc trọng điểm Hữu Nghị - Chi Lăng và Đồng Đăng - Trà Lĩnh với yêu cầu huy động tổng lực, tháo gỡ điểm nghẽn, đưa các dự án về đích đúng cam kết.

Nếu mặt trận Đông Khê năm 1950 mở màn một chiến dịch lịch sử để khai thông biên giới, thì Chiến dịch Đông Khê năm 2026 trở thành dấu mốc của một chiến dịch phát triển hạ tầng mới, mở thêm không gian phát triển cho Cao Bằng trong giai đoạn mới.

Khi công trường bước vào chặng nước rút

Đêm xuống trên những triền núi Đông Bắc, nhiều thôn, xóm dọc tuyến cao tốc dần chìm vào yên tĩnh. Từ quốc lộ 4A nhìn về phía công trường cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, lữ khách vẫn có thể thấy những quầng sáng hắt lên giữa núi rừng.

Đó là ánh đèn pha từ những dây chuyền máy rải bê tông nhựa đang nối nhau lăn bánh trong tiếng động cơ trầm đục. Kỹ sư Nguyễn Đức Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, cho biết tranh thủ thời tiết thuận lợi, lực lượng thi công đã huy động tới 4 dây chuyền thảm bê tông nhựa công suất lớn để đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện mặt đường.

Hiện dự án đã hoàn thành thảm bê tông nhựa một bên tuyến dài khoảng 60 km, từ Đồng Đăng lên đến Đông Khê. Đây là kết quả quan trọng, tạo tiền đề để dự án tiến tới mục tiêu hoàn thiện 93 km của giai đoạn 1 theo quy mô mặt cắt 22 m vào cuối năm nay.

Trên công trường, các tổ đội đang tận dụng từng ngày giờ khô ráo để đẩy nhanh tiến độ, nâng sản lượng thi công. Ai cũng hiểu đây là giai đoạn nước rút nên công nhân, lái máy quen với việc tranh thủ bữa ăn vội, bám máy, bám công địa. Các nhà thầu cũng tập trung xử lý dứt điểm những hạng mục nằm trên “đường găng” tiến độ, ưu tiên hoàn thiện mặt đường, hộ lan, dải phân cách, sơn kẻ đường và biển báo trong phạm vi từ đầu địa phận tỉnh Cao Bằng đến nút giao IC04.

Sau các quyết định phê duyệt, sau hàng loạt cơ chế đặc thù và những cuộc họp tháo gỡ vốn, thủ tục, cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh bước vào giai đoạn nước rút với một yêu cầu rõ ràng: biến cam kết thành sản lượng, biến khát vọng nhiều năm của người dân Cao Bằng thành tuyến cao tốc hiện đại giữa núi rừng hiểm trở.

Có thời điểm, toàn công trường Đồng Đăng - Trà Lĩnh huy động hơn 3.000 lao động và hơn 1.400 máy móc, thiết bị, triển khai đồng loạt trên nhiều mũi thi công.

Những con số ấy nói lên quy mô của một dự án trọng điểm, nhưng chưa thể diễn tả hết cường độ làm việc của những người lao động bền bỉ bám tuyến. Bởi ở dự án Đồng Đăng - Trà Lĩnh, “vượt nắng, thắng mưa” đã trở thành nhịp sống thường ngày trên công trường của họ.

Vượt qua hàng loạt thách thức

Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đi qua vùng địa hình đặc biệt phức tạp. Tuyến đường xuyên qua núi cao, vực sâu, nhiều vị trí có cao độ trên 50 m, thiếu đường tiếp cận, thiếu bãi đúc dầm. Thực tế ấy buộc lực lượng thi công phải liên tục điều chỉnh phương án tổ chức, áp dụng nhiều giải pháp linh hoạt, sáng tạo, trong đó có những cách làm gần như chưa từng có tiền lệ ở một số hạng mục.

Ông Phạm Duy Hiếu, Giám đốc Ban Điều hành Tổng thầu dự án Đồng Đăng - Trà Lĩnh, cho biết 2025 là năm đầy thử thách với toàn công trường. Mưa lũ kéo dài khiến thời gian thi công thực tế chỉ còn khoảng 4 tháng; nhiều cầu tạm, cấu kiện, đường công vụ bị hư hỏng hoặc cuốn trôi.

“Có những hạng mục tưởng đã vượt qua đường găng, rồi lại bị thiên tai kéo lùi, buộc chúng tôi phải tái thiết đường công vụ, điều chỉnh trình tự thi công, tăng thêm mũi thi công để kéo bù tiến độ”, ông Hiếu chia sẻ.

Khó khăn chưa dừng ở đó. Khi thiệt hại do mưa lũ để lại còn chưa được khắc phục triệt để, dự án lại tiếp tục chịu áp lực từ biến động giá vật liệu, nhiên liệu. “Cơn bão giá” do ảnh hưởng của biến động địa chính trị nửa đầu năm 2026 đã làm gia tăng sức ép về chi phí, nguồn cung và tổ chức thi công. Trong bối cảnh ấy, việc duy trì nhịp độ trên toàn tuyến đòi hỏi không chỉ nguồn lực tài chính, máy móc, nhân lực, mà còn cả năng lực điều hành linh hoạt và quyết tâm rất lớn của nhà đầu tư, tổng thầu và các đơn vị thi công.

Dự án có tổng cộng 65 cầu vượt sông, suối và các tuyến đường hiện hữu, trong đó có 1 cầu cấp đặc biệt và 5 cầu cấp I. Do ảnh hưởng của thiên tai, cộng với địa hình khó tiếp cận, một loạt hạng mục cầu như Km28, Km52, Km69 và Km79 trở thành những điểm nghẽn lớn về tiến độ.

Tại hạng mục cầu Km79 vượt sông Bằng, công trình có 5 nhịp, dài 200 m, với những trụ cao tới hơn 30 m. Theo ông Phạm Duy Hiếu, trong quá trình khoan cọc nhồi, mũi khoan nhiều lần bục qua trần các hang động ngầm, buộc tổ đội thi công phải bơm hàng chục mét khối bê tông để xử lý lỗ hổng, kéo theo phát sinh về thời gian, chi phí và phương án kỹ thuật.

Ở các hạng mục cầu, hầm, nền đường, lực lượng thi công phải phối hợp nhịp nhàng như một dây chuyền chính xác. Người vận hành máy rải, người lu lèn, người kiểm tra cao độ, người giám sát chất lượng, người điều tiết vật liệu - mỗi vị trí đều gắn với một phần tiến độ chung. Chỉ một khâu chậm lại cũng có thể kéo theo sự điều chỉnh của cả chuỗi thi công.

Giữa cao trào ấy, công trường Đồng Đăng - Trà Lĩnh đã trải qua một biến cố đau lòng.

Tối 29/9/2025, một trận lũ quét bất ngờ ập xuống khu vực Ban Điều hành dự án tại xã Đức Long, tỉnh Cao Bằng. Trong chốc lát, dòng nước dữ cuốn phăng khu nhà ở, sinh hoạt chung của cán bộ, công nhân viên. Đêm núi rừng lạnh và tối, trong khoảnh khắc ấy trở nên hỗn loạn bởi tiếng nước, tiếng gọi nhau và tiếng người lao vào cứu đồng đội.

Những người có mặt tại hiện trường sau này kể lại, dòng nước đến quá nhanh, quá mạnh. Có người kịp bám vào cột, có người quăng dây, quăng lốp xe để cứu đồng nghiệp. Có những cái nắm tay giữa dòng nước xiết đã giữ lại sự sống. Nhưng cũng có những người đã không kịp trở về…

Ba cán bộ, kỹ sư trẻ ra đi trong trận lũ ấy, để lại khoảng trống không thể bù đắp cho gia đình, đồng nghiệp và dự án. Họ đều đang ở độ tuổi đẹp nhất của nghề nghiệp, trưởng thành từ thực tế công trường, được đồng nghiệp đánh giá là có năng lực, có triển vọng và luôn sẵn sàng nhận việc khó ở vùng núi xa xôi.

Sau trận lũ, công trường Đồng Đăng - Trà Lĩnh mang nỗi đau tinh thần rất lớn. Khi công tác tìm kiếm ba nạn nhân khép lại, những nén hương được thắp lên giữa khu nhà từng là nơi sinh hoạt chung ấm cúng của gần 200 cán bộ, công nhân viên.

Kết thúc những ngày mưa lũ u ám, các kỹ sư, công nhân lại bắt tay vào công cuộc tái thiết. Đường công vụ được khôi phục, máy móc được đưa trở lại, các mũi thi công dần nối nhịp. Sau vài ngày im ắng, tiếng máy lại rền vang trên công trường Đồng Đăng - Trà Lĩnh, như một cách những người ở lại tiếp tục phần việc còn dang dở của đồng đội mình.

Sau những biến cố ấy, bên cạnh nỗ lực của từng người phu đường, những yếu tố giữ cho công trường không đứt gãy chính là năng lực tổ chức của nhà đầu tư, và sự đồng hành sát sao của chính quyền địa phương.

Khi chính quyền “thức” cùng công trường

Nếu tập thể kỹ sư, công nhân là những người trực tiếp bám tuyến, thì về phía chính quyền địa phương, cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh cũng là phép thử về năng lực điều hành, sự bền bỉ và tinh thần kế thừa của lãnh đạo tỉnh qua nhiều thời kỳ.

Sau những dấu ấn mở đường của các thế hệ lãnh đạo trước, giai đoạn gần đây chứng kiến sự vào cuộc sát sao của ông Quản Minh Cường trong thời gian giữ cương vị Bí thư Tỉnh ủy Cao Bằng, từ tháng 1/2025 đến tháng 12/2025. Trong các trao đổi về định hướng phát triển của tỉnh, ông nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu tập trung nguồn lực cho các công trình trọng điểm, phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, tạo không gian phát triển mới.

Hai dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh và Bắc Kạn - Cao Bằng được nhìn nhận như những trục kết nối có ý nghĩa chiến lược, đặt nền móng cho sự phát triển dài hạn của Cao Bằng. Vì vậy, khi làm việc với Trung ương, ông Quản Minh Cường thường xuyên vận động, kêu gọi tiếp tục quan tâm, hỗ trợ tỉnh trong các dự án phát triển hạ tầng, nhất là những tuyến cao tốc có ý nghĩa mở đường cho địa phương.

Ít ai biết rằng, sau khi về nhiệm sở, nhiều lần ông Quản Minh Cường tự đi thị sát công trường Đồng Đăng - Trà Lĩnh mà không thông báo trước, nhằm nắm bắt thực tế tiến độ và hoạt động của dự án. Cách tiếp cận ấy cho thấy phong cách điều hành bám sát thực địa, không chỉ dựa vào văn bản báo cáo hay các cuộc họp định kỳ.

Tiếp nối tinh thần đó, ông Lê Hải Hòa, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng cũng không để lực lượng thi công “cô đơn trên công trường”. Người đứng đầu chính quyền tỉnh thường xuyên thăm hỏi kỹ sư, công nhân đang làm việc trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt; đồng thời đôn đốc các nhà thầu tăng cường nhân lực, thiết bị, tổ chức thi công khoa học để bù tiến độ sau những đợt mưa lũ kéo dài.

Với ông Lê Hải Hòa, cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh là lời cam kết của chính quyền với nhân dân. Khi người dân đã đồng thuận, nhường đất, nhường nhà; khi cả địa phương đặt niềm tin vào nhà đầu tư, chính quyền càng phải có trách nhiệm giữ cam kết ấy bằng những hành động cụ thể.

Sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của lãnh đạo tỉnh Cao Bằng đã tạo thêm niềm tin cho nhà đầu tư và lực lượng thi công. Theo Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng, yếu tố tiên quyết để triển khai thành công một dự án PPP như cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh là không “khoán trắng” cho nhà đầu tư, mà chính quyền và doanh nghiệp phải cùng ngồi lại để tháo gỡ khó khăn, chia sẻ trách nhiệm, hài hòa lợi ích theo đúng tinh thần hợp tác công - tư.

Từ một dự án từng bị xem là gần như bất khả thi, cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đã vượt qua một hành trình dài đầy gian nan để trở thành biểu tượng của ý chí vượt khó, của sự hợp tác kiểu mẫu giữa chính quyền và doanh nghiệp, cũng như của khát vọng mở đường, đánh thức tiềm năng cho vùng đất cội nguồn cách mạng Cao Bằng.