Cần thay đổi thước đo chính sách nhà ở

Nhà ở xã hội phải sát nhu cầu, khả năng chi trả

Chiều 21/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023.

ĐBQH Trương Thị Bích Hạnh (TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, dự thảo Luật đã thể hiện bước tiến lớn trong tư duy quản lý, tháo gỡ những điểm nghẽn của pháp luật hiện hành; bổ sung quy định về nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách và cải tạo chung cư cũ, bám sát nhu cầu thực tế của thị trường, góp phần bảo đảm an sinh xã hội.

Để đạt mục tiêu mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận nhà ở phù hợp, đại biểu đề nghị trước hết, cần thay đổi thước đo chính sách nhà ở, không chỉ là phát triển thêm bao nhiêu căn nhà mà quan trọng là có bao nhiêu người dân thực sự có khả năng tiếp cận nhà ở phù hợp với khả năng chi trả.

Vì vậy, cần bổ sung nguyên tắc này vào Điều 6 dự thảo Luật: phát triển nhà ở hướng tới mục tiêu mọi người dân đều có chỗ ở phù hợp, an toàn, đáp ứng nhu cầu và điều kiện của cá nhân, gia đình; đồng thời có chính sách hỗ trợ vốn để cải tạo, xây dựng lại nhà ở và đưa các tiêu chí về thu nhập, giá nhà, giá thuê, việc làm, giao thông và hạ tầng xã hội vào chương trình phát triển nhà ở cấp tỉnh.

Đối với nhà ở xã hội, đại biểu Trương Thị Bích Hạnh đề nghị chuyển từ tư duy tạo lập quỹ đất sang tạo lập quỹ nhà ở xã hội có khả năng sử dụng thực tế. Quỹ đất là cần thiết, nhưng phải ở vị trí phù hợp, kết nối hạ tầng, gần nơi có nhu cầu và phù hợp với khả năng tài chính của người dân.

Dự thảo Luật cần quy định rõ trách nhiệm của địa phương trong xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển nhà ở xã hội phù hợp với nhu cầu thực tế trên địa bàn; tránh tình trạng đã bố trí quỹ đất nhưng không sát với nhu cầu của người dân. Đồng thời, thủ tục phát triển nhà ở xã hội cần đơn giản hơn.

Đại biểu Trương Thị Bích Hạnh cũng đề nghị, cần bổ sung các chính sách khuyến khích mang tính đột phá hơn để phát triển nhà ở xã hội cho thuê, thuê mua và nhà lưu trú cho công nhân, người lao động, hướng tới mục tiêu cốt lõi là bảo đảm người thu nhập thấp có chỗ ở phù hợp, ổn định và trong khả năng chi trả, qua đó thực hiện tốt hơn chính sách an sinh xã hội.

Tránh một giao dịch, hai cách hiểu pháp luật

Cơ bản tán thành với các định hướng sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023, song ĐBQH Nguyễn Duy Thanh (Cà Mau) cho rằng, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) và dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) hiện cùng điều chỉnh một số giao dịch mua bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở. “Đây là vấn đề cần rà soát kỹ”.

Theo đại biểu, cùng một giao dịch nhưng nếu doanh nghiệp không biết áp dụng luật nào, điều kiện nào thì khi thực hiện rất dễ phát sinh cách hiểu khác nhau. Ví dụ, với phần nhà ở thương mại được bán, cho thuê mua trong dự án nhà ở cho thuê, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) có trường hợp không thực hiện bảo lãnh nhà ở hình thành trong tương lai; trong khi dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) lại quy định cơ chế bảo lãnh đối với loại giao dịch này.

“Rủi ro của người mua một căn nhà hình thành trong tương lai không thay đổi chỉ vì căn nhà đó nằm trong một dự án có tên gọi khác. Vì vậy, cần xác định rõ từng loại giao dịch áp dụng luật nào. Nếu có ngoại lệ thì phải quy định thật rõ, tránh để cùng một giao dịch nhưng có thể hiểu theo hai chế độ pháp lý khác nhau”, đại biểu Nguyễn Duy Thanh nói.

Dự thảo Luật cũng cho phép thực hiện nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê bằng quỹ đất trong dự án, quỹ đất ở vị trí khác hoặc bằng tiền.

Đồng tình với việc doanh nghiệp cùng Nhà nước tham gia giải quyết nhu cầu nhà ở, song đại biểu Nguyễn Duy Thanh cho rằng đây đều là những nghĩa vụ ảnh hưởng trực tiếp đến quỹ đất, tổng mức đầu tư và phương án tài chính của dự án. Vì vậy, doanh nghiệp phải biết ngay từ đầu mình phải dành bao nhiêu đất, phải thực hiện nghĩa vụ nào và thực hiện theo hình thức nào.

Đặc biệt, cần làm rõ quan hệ giữa nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê: hai nghĩa vụ này có cộng dồn không, có được lựa chọn hoặc hoán đổi trong trường hợp nào. Nguyên tắc rất quan trọng là: nghĩa vụ phải tính được trước khi doanh nghiệp quyết định đầu tư và khi đã xác định thì cần giữ ổn định trong quá trình thực hiện.

Bảo đảm nhà ở cho đồng bào vùng đặc thù

Bày tỏ “đặc biệt trăn trở” trước những khó khăn về nhà ở của đồng bào dân tộc thiểu số, người dân vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, ĐBQH Sí Thị Mai Anh (Lào Cai) cho rằng, đây không chỉ là vấn đề chính sách mà còn là câu chuyện về đời sống, sự ổn định và cơ hội phát triển lâu dài của đồng bào.

Theo đại biểu Sí Thị Mai Anh, dự thảo Luật quy định đối tượng được hỗ trợ về nhà ở gồm hộ gia đình nghèo, cận nghèo, hộ mới thoát nghèo tại khu vực nông thôn, vùng thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai, biến đổi khí hậu là chưa bao quát. Do vậy, đại biểu đề nghị bổ sung “vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng biên giới” được hỗ trợ về nhà ở, nhằm bảo đảm tương thích với Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi, không bỏ sót các hộ gia đình ở địa bàn đặc thù.

Khoản 2 Điều 59 dự thảo Luật quy định điều kiện được hỗ trợ về nhà ở là hộ gia đình có đất ở nhưng chưa có nhà ở hoặc nhà ở bị hư hỏng dột nát. Theo đại biểu Sí Thị Mai Anh, thực tế nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số đang sinh sống trên đất nông nghiệp do cha ông để lại, chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Như vậy, quy định này có thể loại trừ những người khó khăn nhất.

Do đó, đại biểu đề nghị dự thảo Luật sửa theo hướng Nhà nước có trách nhiệm quy hoạch, bố trí đất ở an toàn và đầu tư đồng bộ hạ tầng thiết yếu như nước sinh hoạt, giao thông, điện trước hoặc đồng thời với hỗ trợ hộ gia đình xây dựng, sửa chữa nhà ở.

Phát biểu tiếp thu, giải trình một số nội dung đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trân trọng cảm ơn các ý kiến của đại biểu, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện dự thảo Luật.

Đối với chính sách nhà ở cho đồng bào vùng dân tộc thiểu số, miền núi, Bộ trưởng cho biết, đây là vấn đề được Nhà nước đặc biệt quan tâm thông qua các chương trình mục tiêu. Năm 2024, Chính phủ phát động chương trình xóa nhà dột, nhà tạm cho bà con. Tuy nhiên, một khó khăn hiện nay là Luật Đất đai đang được nghiên cứu, sửa đổi; nhiều bà con ở vùng miền núi chưa có đất ở, phải sinh sống trên đất rừng, đất nương rẫy. Vấn đề này sẽ tiếp tục được nghiên cứu để đưa vào chính sách, Bộ trưởng khẳng định.

Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, với tinh thần làm việc khẩn trương, đã có 22 lượt ý kiến đại biểu và 1 ý kiến tranh luận. Không khí thảo luận dân chủ, các đại biểu thảo luận sôi nổi, thể hiện rõ quan điểm, cơ bản đồng thuận cao với nhiều chính sách mới sửa đổi Luật Nhà ở. Đồng thời, từ kinh nghiệm địa phương, đại biểu đóng góp nhiều vấn đề cụ thể, thẳng thắn, tâm huyết; phân tích, đánh giá sâu sắc những tồn tại, hạn chế, vướng mắc và đề xuất phương án hoàn thiện chính sách, quy định có liên quan.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị sau phiên họp, Tổng Thư ký Quốc hội phối hợp Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tổ chức tổng hợp đầy đủ ý kiến của các đại biểu Quốc hội để gửi Chính phủ, các bộ, cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu. Chính phủ (Bộ Xây dựng) cần khẩn trương phối hợp chặt chẽ với các bên liên quan nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý; tiếp tục tổ chức lấy ý kiến rộng rãi để hoàn chỉnh hồ sơ, bảo đảm chất lượng, tiến độ theo yêu cầu, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI.