Cần những thay đổi để tín hiệu lạc quan không dừng lại

Đầu tháng 7.2012, giá xăng, dầu tiếp tục được điều chỉnh giảm xuống và  là lần thứ 5 giảm giá liên tiếp. Quyết định này được đánh giá cao, là những tín hiệu đáng mừng đối với nền kinh tế, tạo hiệu ứng tích cực - cùng với những chính sách vĩ mô kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế và an sinh xã hội của Chính phủ đang chứng tỏ những bước đi đúng hướng. Đáng mừng hơn, khi đây là sự chủ động giảm giá bán của các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu, sau khi Bộ Tài chính công bố trao lại quyền quyết định giá trong biên độ và tần suất điều chỉnh giá cho các thương nhân hoạt động trong lĩnh vực này. Điều này cũng đồng nghĩa với việc kiên trì thực hiện mục tiêu giá thị trường đối với các mặt hàng năng lượng nói chung,  xăng, dầu nói riêng.

Nhìn lại quá trình điều hành giá xăng dầu kể từ khi có Nghị định 84 của Chính phủ có thể thấy, sau gần 3 tháng trao quyền định giá bán lẻ các mặt hàng xăng, dầu trên thị trường nội địa cho các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh mặt hàng này, Chính phủ đã phải tạm hoãn lại do rất nhiều bất cập. Trong đó, nổi lên vấn đề thói quen, độ trễ và những lúng túng trong tiếp nhận, phản ứng với thị trường của cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng - nhất là khi xăng, dầu thuộc loại công cụ để điều hành cân đối vĩ mô. Sự ổn định giá kiểu bao cấp quá lâu khiến việc điều hành giá xăng dầu theo cơ chế thị trường - dù đã hạn chế trong biên độ cho phép - vẫn chưa thể thích ứng.

Việc trả lại quyền tự định giá xăng, dầu cho doanh nghiệp sau hơn 2 năm tiếp tục quản lý điều hành đã chứng tỏ nền kinh tế buộc phải làm quen và chấp nhận sự tăng/giảm giá theo quy luật của thị trường. Và động thái giảm giá của các doanh nghiệp đầu mối vừa qua cho thấy, doanh nghiệp đã thể hiện đúng quy luật giá của thị trường xăng, dầu thế giới.

Tuy nhiên, những quan ngại về hiệu ứng tích cực của thị trường có được đáp ứng sau những đợt giảm giá xăng dầu; về việc giá xăng dầu giảm đã đúng và đủ theo diễn biến của giá xăng, dầu thế giới hay chưa; rồi khoảng cách, độ chênh lệch giữa các lần tăng, giảm giá… là hoàn toàn có cơ sở. Nguyên nhân do những quy định về thời gian lưu kho, biên độ giữa các lần tăng/giảm giá được quy định tại Nghị định 84 - được cho là khá cứng nhắc, lạc hậu, không theo kịp diễn tiến của thị trường thế giới.

Nhiều quan điểm cho rằng, cơ may đối với thị trường xăng dầu trong nước giảm được là do từ tháng 4.2012, giá xăng, dầu trên thị trường thế giới liên tục giảm sâu, thậm chí giá dầu thế giới những ngày gần đây đã xuống thấp nhất trong vòng 18 tháng qua. Và việc giảm giá các mặt hàng xăng dầu trong nước của các doanh nghiệp là đương nhiên, dễ thực hiện. Song, việc giảm giá - dù với cường độ khá dầy - nhưng liệu đã theo kịp với thực tiễn thế giới lại vẫn là câu hỏi chưa được giải đáp đầy đủ.

Không chỉ vậy, theo quy định của Bộ Tài chính, dù được trao quyền chủ động, thì trước mỗi lần điều chỉnh giá doanh nghiệp vẫn phải đăng ký để các cơ quan chức năng xem xét và lựa chọn phương án xử lý hài hòa việc điều hành thuế, phí, Quỹ Bình ổn và giá xăng dầu. Điều này cho thấy rõ cơ chế nửa vời và vẫn tiềm ẩn cơ chế xin - cho.

Vấn đề đặt ra đối với việc thị trường hóa mặt hàng nhạy cảm này là việc ổn định các loại thuế, phí. Khi trao quyền tự quyết cho doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước phải thực hiện tốt quyền giám sát cơ cấu hình thành giá mặt hàng này. Chỉ khi có sự cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp, loại bỏ độc quyền, việc điều hành giá sẽ do thị trường quyết định. Nếu không, việc giảm giá xăng dầu như hiện nay vẫn chỉ là những động thái tích cực, phản ứng tức thì sau mỗi lần ban hành một quyết định mang tính mệnh lệnh hành chính.

Để những tín hiệu lạc quan của thị trường không dừng lại, cần có ngay những thay đổi cho phù hợp khi quyết định trở lại thực thi Nghị định 84 về kinh doanh xăng dầu theo cơ chế giá thị trường.