Cần nâng cao năng lực trong đánh giá tác động môi trường

Vì sao cần đánh giá tác động môi trường?

Đánh giá môi trường là quá trình đánh giá, dự báo những tác động của các hoạt động phát triển đến môi trường nhằm đưa ra những biện pháp nhằm giảm thiểu những tác động bất lợi và được thể hiện dưới các hình thức khác nhau như đánh giá tác động môi trường, đánh giá môi trường chiến lược tương ứng với các cấp độ khác nhau của hoạt động phát triển dự án đầu tư cụ thể hay chương trình, quy hoạch. Đánh giá tác động môi trường ở nước ta đã được luật hoá, đó là các quy định về công tác này được quy định cụ thể trong Luật Bảo vệ môi trường. Trong đó, không chỉ quy định về công tác đánh giá tác động môi trường đối với các dự án đầu tư tiềm ẩn tác động mạnh đến môi trường ở mức độ cao; cam kết bảo vệ môi trường đối với dự án, hoạt động sản xuất, kinh doanh có tác động môi trường ở mức độ thấp mà còn quy định về công tác đánh giá môi trường chiến lược đối với các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển hay còn được hiểu là công tác phòng ngừa ô nhiễm, suy thoái môi trường tầm xa.

Theo Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Phạm Văn Linh, thời gian qua, công tác đánh giá tác động môi trường góp phần quan trọng trong phòng ngừa, ngăn chặn ô nhiễm và suy thoái môi trường. Hầu hết các quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và chiến lược, quy hoạch phát triển của một số ngành thông qua công tác đánh giá môi trường chiến lược đã lồng ghép các nội dung, biện pháp bảo vệ môi trường.

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, công tác bảo vệ môi trường nước ta thời gian qua vẫn còn nhiều yếu kém, hạn chế, ô nhiễm môi trường vẫn tiếp tục xảy ra, đe doạ trực tiếp đến sức khoẻ của nhân dân. Các hành vi vi phạm về bảo vệ môi trường vẫn đang diễn biến phức tạp với hình thức ngày càng tinh vi, gây bức xúc trong đời sống xã hội. Vấn đề ô nhiễm môi trường đô thị, nông thôn, khu công nghiệp, lưu vực sông ngày một gia tăng. Nhiều nguồn nước bị ô nhiễm nghiêm trọng, đặc biệt là ao hồ, các dòng sông chảy qua các đô thị lớn, các khu công nghiệp. Công tác bảo vệ môi trường khu công nghiệp về tổng thể chưa đáp ứng được các yêu cầu bảo vệ môi trường. Điển hình như việc xả thải xuống sông Thị Vải của Công ty TNHH VEDAN vừa qua; việc phát triển thuỷ điện vừa và nhỏ một cách ồ ạt thiếu quy hoạch khoa học, tình trạng vi phạm pháp luật về môi trường trong các dự án này diễn ra hết sức nghiêm trọng, nhất là tại khu vực miền Trung, Tây Nguyên. Mà nguyên nhân chính của tình trạng này chính là việc đánh giá tác động môi trường bị bỏ qua hoặc không thực hiện một cách nghiêm túc của các cơ quan có thẩm quyền khi được giao thực hiện quy trình đánh giá tác động môi trường.

Đâu là nguyên nhân của sự hạn chế này?

Hiện chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa chủ dự án và tư vấn trong quá trình thực hiện đánh giá tác động môi trường, nhiều trường hợp chủ dự án đã giao khoán, phó mặc cho tư vấn môi trường thực hiện đánh giá tác động môi trường, trong khi trách nhiệm pháp lý đối với nội dung báo cáo đánh giá môi trường là thuộc chủ dự án. Do không có sự phối hợp chặt chẽ này mà nội dung tư vấn môi trường đưa ra trong báo cáo đánh giá tác động đôi khi không thống nhất, thậm chí không phù hợp với nội dung của dự án; các biện pháp giảm thiểu tác động đưa ra trong báo cáo đánh giá tác động môi trường đã không thực hiện do chủ dự án không biết. Bên cạnh đó, thành phần hội đồng thẩm định ở nhiều địa phương chưa đáp ứng được yêu cầu theo quy định, nên dẫn đến chất lượng của công tác thẩm định còn hạn chế.

Để khắc phục những tồn tại, yếu kém và nâng cao hơn nữa những tồn tại, yếu kém và nâng cao hơn nữa hiệu quả của công tác đánh giá tác động môi trường thì cần phải rà soát, đánh giá kết quả thực hiện việc tác động, tăng cường công tác đào tạo, truyền thông, nâng cao nhận thức về đánh giá tác động môi trường cho các cơ quan hoạch định chính sách, doanh nghiệp và cộng đồng. Cần phải tăng cường công tác kiểm tra việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công tác đánh giá tác động ở các Bộ, ngành và địa phương để kịp thời chấn chỉnh sai phạm, khắc phục những tồn tại, hạn chế trong các công tác này. Đẩy mạnh việc xây dựng và ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn về môi trường, xây dựng và duy trì vận hành hệ thống thông tin, dữ liệu về công tác thẩm định báo cáo đánh giá động môi trường, và sau thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường để có thể theo dõi, quản lý một cách hệ thống công tác này. Và một điều rất quan trọng là cần đẩy mạnh việc đàm phán với các nước trong khu vực để xây dựng và ban hành những thoả thuận, điều ước về đánh giá tác động môi trường xuyên biên giới để từ đó có cơ sở để đánh giá môi trường một cách toàn diện và hiệu quả.

Đã đến lúc, bảo vệ môi trường sống không còn là trách nhiệm của các nhà hoạch định chính sách mà là trách nhiệm của các cấp, các ngành, các địa phương, trong đó mỗi cá nhân, tổ chức cần phải nhận thức được tầm quan trọng cũng như trách nhiệm của mình trước việc phải gìn giữ môi trường sống trong lành hơn.