Cần khắc phục triệt để tình trạng điều chỉnh Chương trình quá nhiều lần

ĐBQH Bùi Ngọc Chương (Cà Mau): Cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn đối với những dự án luật không bảo đảm tiến độ

Trong Chương trình xây dựng luật trong nhiệm kỳ Khóa XII vừa qua, QH đã thông qua 67/98 dự án luật, đạt 67%, điều chỉnh 5 lần với 28 dự án được bổ sung vào chương trình. Điều đó cho thấy có những lúng túng và bất cập trong việc thực hiện, trong việc lập chương trình và tổ chức thực hiện chương trình đề ra. Trong Tờ trình của UBTVQH đã nêu đây là vấn đề cần được xem xét rút kinh nghiệm một cách nghiêm túc. Ý kiến này đã được đề cập từ nhiều nhiệm kỳ trước đây nhưng vẫn rất khó trong việc khắc phục.

Nguyên nhân là do việc đưa vào chương trình các dự án luật chưa nắm chắc được các tiêu chí cơ bản, chưa có đủ cơ sở thực tiễn nên khi bắt tay vào việc soạn thảo gặp vướng mắc, lúng túng dẫn đến làm chậm tiến độ hoặc rút khỏi chương trình. Khâu soạn thảo triển khai chậm dẫn đến các công đoạn tiếp theo khác phải tiến hành rất vội vàng, gấp gáp, ảnh hưởng đến chất lượng xây dựng luật, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện. Việc đầu tư cho công tác xây dựng chính sách pháp luật chưa được coi trọng và thiếu sự quan tâm chỉ đạo sâu sắc, quyết liệt. Bên cạnh đó, chưa xác định rõ trách nhiệm đối với các cơ quan cũng như cá nhân, không bảo đảm thực hiện nghiêm túc chương trình đề ra, cũng như thực hiện Nghị quyết của QH. Chúng ta cũng biết rất rõ những hạn chế, những yếu kém và nguyên nhân cũng như giải pháp để khắc phục, vấn đề là chỗ có quyết tâm khắc phục sửa chữa để làm tốt hơn hay không.

Sắp tới tôi đề nghị cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn đối với những luật không bảo đảm tiến độ cần mạnh dạn không đưa vào chương trình. Kèm theo đó phải xác định trách nhiệm của cơ quan không bảo đảm thực hiện chương trình của QH. Tôi đề nghị QH thể hiện quyết tâm tập trung chỉ đạo để chấm dứt tình trạng không thực hiện chương trình cũng như Nghị quyết của QH. Trước mắt tập trung chỉ đạo thực hiện Chương trình năm 2012 mà QH đã thông qua tại Kỳ họp thứ nhất với nhiệm vụ tập trung thông qua 22 dự án luật. 

ĐBQH Đỗ Thị Hoàng (Quảng Ninh): Tiến hành nghiên cứu song song việc ban hành một số luật với việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Hiến pháp

Trước hết tôi đề nghị quan tâm đến việc sửa đổi Luật Đất đai và những bộ luật có liên quan như nhà ở, xây dựng, kinh doanh bất động sản, đô thị và đặc biệt quy hoạch. Bởi những bộ luật này khi sửa đổi năm 2003 thì đến năm 2004 và cho đến tận bây giờ có những điểm bất cập, ví dụ như có đến 80% các khiếu kiện liên quan là đất đai.

Tiếp theo là những bộ luật liên quan đến lao động. Sau khi sửa đổi, bổ sung Luật Lao động thì cố gắng đưa vào các luật như là việc làm, việc đào tạo nghề và tiền lương tối thiểu, vệ sinh, an toàn lao động và môi trường là những vấn đề liên quan đến ổn định xã hội. Những luật như đầu tư công, mua sắm công, quản lý thuế, quản lý giá và đặc biệt là Luật Thống kê. Thoạt nghe có thể Luật Thống kê có vẻ như không quan trọng lắm, nhưng thực sự nó là nền tảng, là cơ sở để có thể hoạch định chiến lược xây dựng quy hoạch và xác định các cơ chế chính sách cũng như chủ trương, đường lối và chương trình phát triển KT - XH của đất nước trong những chặng đường tới. Trong những năm qua hình như các số liệu thống kê chưa có được độ tin cậy cần thiết cho việc hoạch định chính sách.

Nhóm thứ tư, liên quan đến tổ chức và hoạt động của các thể chế chính trị. Đề nghị trước hết quan tâm đến việc hoạt động giám sát của QH mà đi liền với nó là hoạt động giám sát của HĐND các cấp. Bởi vì hai luật này tôi thấy nó có sự tương đồng, có sự thống nhất và có thể bổ trợ cho nhau, kể cả trong quá trình soạn thảo luật cho đến việc tổ chức thực hiện trong thực tiễn để giám sát việc thực hiện chế độ, chính sách và pháp luật từ trung ương đến cơ sở. Chính vì thế cần phải chuyển chương trình từ chuẩn bị sang chính thức đối với Luật Giám sát của Hội đồng nhân dân. Tôi cũng đề nghị hợp nhất Luật Bầu cử Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp (sửa đổi) thời gian vừa qua từ chương trình chuẩn bị sang chương trình chính thức sao cho bầu cử QH Khóa XIV và Hội đồng nhân dân các cấp ở nhiệm kỳ 2015 - 2020 có một luật thống nhất trên cơ sở đã được trải nghiệm từ cuộc bầu cử Quốc hội Khóa XIII.

Về một số luật liên quan đến tổ chức, tổ chức QH, tổ chức Chính phủ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp, viện kiểm sát, tòa án, công an, quân đội... Tôi đề nghị tiến hành nghiên cứu song song với việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Hiến pháp. Như vậy chúng ta sẽ có một số phương án để có thể tương thích khi lựa chọn phương án sửa đổi Hiến pháp cũng là phương án về tổ chức cho phù hợp...

ĐBQH Nguyễn Văn Cảnh (Bình Định): Đề nghị đổi tên và chuyển dự án Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia lên Chương trình chính thức

Đề nghị QH xem xét đổi tên dự án Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia trong Chương trình chuẩn bị thành dự án Luật Rượu, bia với mục đích là mở rộng phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng đối với dự án luật có liên quan đến nhiều mặt, nhiều lĩnh vực đối với hầu hết cá nhân, gia đình và xã hội. Đề nghị QH xem xét chuyển dự án luật này từ Chương trình chuẩn bị lên Chương trình chính thức năm 2013 trình QH cho ý kiến tại Kỳ họp thứ Sáu.

Lý do là rượu, bia không thể thiếu trong đời sống con người, ngoài nhu cầu được sử dụng như một thức uống giải khát với số lượng hợp lý, rượu, bia còn có lợi cho sức khỏe. Rượu, bia còn là hiện vật trong đời sống lễ nghi của con người trong những dịp hội hè, lễ, Tết, đặc biệt đối với các bản làng cao nguyên còn là những nét văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc. Mời rượu còn là để bày tỏ lòng hiếu khách của chủ nhà để thể hiện tình cảm với bạn bè, là phép xã giao trong xã hội. Như vậy, xét về bản chất rượu, bia không xấu, ở mức độ hợp lý rượu, bia mang lại nhiều nét đẹp và đáng quý trong cuộc sống. Khi nói đến phòng, chống một điều gì thì ta nghĩ ngay đến điều đó là xấu, như phòng, chống tội phạm; phòng, chống tham nhũng; phòng, chống rửa tiền trong khi rượu, bia không xấu. Tác hại của rượu, bia chỉ xảy ra khi con người lạm dụng rượu, bia quá mức và cho ra thị trường những loại rượu, bia không bảo đảm chất lượng, không đúng pháp luật. Hai vấn đề này sẽ được giải quyết nếu có những quy định chặt chẽ từ khâu sản xuất, nhập khẩu, mua bán đến việc tuyên truyền người dân có ý thức đúng đắn trong việc sử dụng rượu, bia sẽ giảm thiểu tác hại của rượu, bia.

Mặt khác, rượu, bia là mặt hàng rất phổ biến, được mua bán và sử dụng hầu hết khắp mọi nơi, có tác động đến hầu hết các cá nhân, gia đình và xã hội nhưng chưa có luật riêng cho rượu, bia. Do vậy, cần xây dựng để chỉ với một bộ luật, trong gia đình mọi người và xã hội cùng hiểu rõ về rượu, bia để cùng quản lý và sử dụng đúng cách.

Với tình hình kinh doanh và sử dụng rượu, bia tràn lan như hiện nay thì việc lạm dụng rượu, bia là không tránh khỏi. Hậu quả là hàng năm có gần 2 nghìn người chết; gây ra 60% các vụ bạo hành trong gia đình, 4% người dân phải gánh chịu bệnh tật do việc lạm dụng rượu, bia. Dùng rượu, bia quá mức và kém chất lượng còn là thảm họa kép đối với sức khỏe của con người, làm giảm trí lực trong sinh viên, học sinh, giảm hiệu quả và chất lượng công việc đối với cán bộ, công nhân viên, ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình, đến sức khỏe sinh sản và chất lượng giống nòi, bên cạnh đó còn gây ra nhiều tệ nạn xã hội. Nhưng con số trên cũng chưa phản ánh hết hậu quả của việc lạm dụng rượu, bia quá mức. Với những tác hại đáng báo động của việc lạm dụng rượu, bia đối với tính mạng, sức khỏe của con người, sự phát triển của đất nước và việc không kiểm soát hết tình hình kinh doanh và chất lượng rượu, bia như hiện nay, việc ban hành luật là rất cần thiết...

ĐBQH Trần Thị Hoa Sinh (Lạng Sơn): Trong các khâu làm luật cần đánh giá yếu ở khâu nào, chưa tốt ở khâu nào?

Trên cơ sở thực hiện Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, tôi đề nghị trong phần đánh giá cái được và cái chưa được trong công tác xây dựng luật, pháp lệnh khóa XII, cần đánh giá nghiêm túc hơn nữa. Cần đánh giá sâu sắc hơn để ĐBQH Khóa XIII, đặc biệt là các đại biểu mới tham gia nắm được và trên cơ sở đó khắc phục những tồn tại của khóa XII.

Sau khi nghiên cứu, xem xét trong quá trình làm luật của khóa XII và với quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật tôi thấy có nhiều nội dung thực hiện chưa đúng với quy định của luật; có nhiều ý kiến phản ánh là ban hành rất nhiều luật, nhất là thời gian gần đây và tính khả thi không cao.

Hai, trong quá trình xây dựng luật, kinh nghiệm thực tiễn đưa vào luật và những vấn đề trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện còn có những vướng mắc, khó khăn trong thực tế thì lại đưa vào các dự án luật ít. Chính vì vậy khi luật có hiệu lực thì tính khả thi không cao, đặc biệt có một số luật trong nhiệm kỳ QH Khóa XII sau khi ban hành, việc thực hiện gặp nhiều khó khăn và phải đề xuất sửa đổi trong nhiêm kỳ Khóa XIII này.

Theo tôi, cần phải đánh giá cả nguyên nhân khách quan và cả nguyên nhân chủ quan. Nhưng tôi thấy có một nguyên nhân đáng quan tâm đó là sự quan tâm, chỉ đạo của các cơ quan được giao trách nhiệm soạn thảo, thẩm định và trình QH để biểu quyết thông qua chưa được quan tâm thích đáng. Chính vì vậy, khi đưa ra Chương trình của toàn khóa và đầu khóa thông qua tại Kỳ họp thứ Hai đã phải tính toán rất kỹ, nhưng trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện lại điều chỉnh rất nhiều. Khóa XII có 4 năm nhưng đã phải điều chỉnh đến 5 lần. Đây là vấn đề phải nghiêm túc đánh giá.

Thứ hai, trong các Kỳ họp có tới đến 2/3 thời gian làm luật. Trong quá trình làm luật, phải thực hiện 3 khâu hết sức quan trọng sau khi có chương trình là khâu soạn thảo, khâu thẩm tra, khâu thảo luận rồi quyết định bấm nút thông qua. Cần đánh giá yếu khâu nào, làm chưa tốt khâu nào. 

ĐBQH Trần Ngọc Vinh (Hải Phòng): Nhiều dự án luật, pháp lệnh đưa vào chương trình và rút ra khỏi chương trình quá dễ...

Tôi cơ bản đồng tình với đánh giá của UBTVQH về tình hình thực hiện Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của QH nhiệm kỳ Khóa XII. Mặc dù QH Khóa XII chỉ có 4 năm nhưng đã quyết định rất nhiều các vấn đề quan trọng của đất nước; UBTVQH đã ban hành được số lượng lớn các văn bản luật, pháp lệnh, nghị quyết, góp phần tạo lập được khung pháp luật để quản lý Nhà nước, quản lý xã hội, phục vụ phát triển KT - XH, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, củng cố quốc phòng và an ninh, bảo đảm an sinh xã hội.

Bên cạnh kết quả đạt được, cũng cần phải nghiêm túc chỉ ra những tồn tại, thiếu sót. Đó là việc thực hiện Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của QH Khóa XII chưa đạt được kết quả như chương trình đề ra. Mới thông qua được 67/83 dự án luật, 14 Pháp lệnh và 7 Nghị quyết, trong khi đó tính đến thời điểm này vẫn còn 53 Nghị định chưa được Chính phủ ban hành. Như vậy luật triển khai như thế nào được trong cuộc sống. Hơn nữa trong 4 năm, từ 2007 - 2011, Chương trình đã được điều chỉnh đến 5 lần, điều đó nói lên tính không khoa học và thiếu sự thận trọng và chấp hành không nghiêm, tính kỷ luật trong chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội.

Một điều nữa cũng cần phải đề cập đến là dự án luật, pháp lệnh đưa vào chương trình và rút ra khỏi chương trình quá dễ. Ví dụ như khi đưa vào chương trình thì nói là hết sức cần thiết, nhưng khi rút ra thì cũng tìm mọi lý lẽ chứng minh bằng được. Như vậy không đáp ứng nghiêm tinh thần kỷ luật của việc xây dựng chương trình pháp luật. Một số luật, pháp lệnh được thông qua chất lượng và tính khả thi chưa cao, chậm đi vào cuộc sống, nội dung một số luật, pháp lệnh được ban hành vẫn còn nhiều quy định mang tính nguyên tắc, thiếu cụ thể, phải chờ văn bản dưới luật quy định chi tiết hướng dẫn mới thi hành được, nhưng việc ban hành văn bản này rất chậm, không bảo đảm như tiến độ đề ra. Đề nghị QH nghiêm túc xem xét, rút kinh nghiệm và có chế tài xử lý để những điều tồn tại trên không lặp lại ở Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh QH Khóa XIII.

Về quan điểm và căn cứ dự kiến Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của QH Khóa XIII, tôi tán thành chỉ xem xét đưa vào Chương trình các dự án luật, pháp lệnh của QH Khóa XIII để thể chế hóa những lĩnh vực ưu tiên của Đảng như 3 khâu đột phá trong phát triển KT - XH năm 2011 - 2020; những dự án luật cần thiết ban hành mà chưa được QH Khóa XII xem xét; chỉ đưa vào Chương trình chính thức các dự án luật được nói rõ về sự cần thiết được ban hành, phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và các nội dung cơ bản của luật đã được chuẩn bị một cách kỹ càng; phải xem xét kỹ và tính đến khả năng của các cơ quan được giao soạn thảo có hoàn thành được nhiệm vụ hay không.

ĐBQH Trịnh Ngọc Phương (Tây Ninh): Xem xét điều chỉnh Chương trình sao cho phù hợp với nhu cầu thực tiễn

Đề nghị UBTVQH cần nghiên cứu, xem xét điều chỉnh Chương trình sao cho phù hợp với nhu cầu thực tiễn hiện nay. Việc điều chỉnh dựa trên các quan điểm bảo đảm Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh thể chế hóa kịp thời Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội và các điều kiện khác của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng, trong đó tập trung thực hiện 3 khâu đột phá trong chiến lược phát triển KT - XH năm 2011 - 2020 cũng như các Nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương Đảng, Nghị quyết của Bộ Chính trị và Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, chiến lược cải cách tư pháp và cơ bản xây dựng xong hệ thống pháp luật giai đoạn năm 2011 - 2016.

Với quan điểm như trên, tôi đề xuất với UBTVQH nghiên cứu, xem xét, bổ sung chính thức vào dự kiến Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của QH nhiệm kỳ Khóa XIII là Luật Kiến trúc sư bởi những lý do sau. Thứ nhất, kiến trúc là một nghệ thuật vừa là khoa học tổ chức không gian sống cho con người, vừa là văn hóa nghệ thuật mà cũng là khoa học kỹ thuật , sản phẩm của kiến trúc là sản phẩm trí tuệ và tồn tại lâu dài. Trong quá trình hoàn thành con người đã sử dụng rất lớn nguồn vốn của xã hội, hiệu quả của nó có được như một giá trị xã hội, giá trị văn hóa, sự bền vững môi trường, tính tiện nghi phục vụ cuộc sống, đồng thời thiết lập sự an toàn cho con người. Thứ hai, từ trước đến nay, Đảng và Nhà nước rất coi trọng sự nghiệp phát triển đô thị và kiến trúc nhà cũng như nhiệm vụ xây dựng đội ngũ kiến trúc sư có đức, có tài, có đủ khả năng xây dựng và phát triển nền kiến trúc Việt Nam ngang tầm với kiến trúc tiến bộ trên thế giới. Thứ ba, Hội kiến trúc sư Việt Nam là thành viên của Hội kiến trúc sư quốc tế UIA. Tổ chức này rất quan tâm đến chất lượng hành nghề kiến trúc của kiến trúc sư. Thứ tư, trong thời gian qua ngành kiến trúc và kiến trúc sư đã đóng góp rất nhiều vào quá trình đô thị hóa cũng như góp phần làm thay đổi diện mạo của đất nước. Tuy nhiên, từ trước đến nay hoạt động kiến trúc và nghề kiến trúc sư vẫn chưa có hành lang pháp lý riêng để kiểm soát trách nhiệm và bảo vệ quyền lợi của kiến trúc sư trong xã hội. Hiện nay mọi hoạt động của kiến trúc đều chịu sự điều tiết của Luật Xây dựng, Luật Nhà ở, Luật Quy hoạch đô thị. Đây là một khoảng trống trong quản lý, từ đó dẫn đến tình trạng mất ổn định trong phát triển kiến trúc đô thị và nông thôn, đặc biệt là kiến trúc ở các đô thị lớn. Thứ năm, từ năm 2009 Hội kiến trúc sư Việt Nam đã có Tờ trình gửi UBTVQH Khóa XII về việc ban hành Luật Kiến trúc sư. Đến nay dự án luật này đã cơ bản hoàn thành và đã có điều tra, khảo sát thực tế về tình hình phát triển kiến trúc Việt Nam cũng như kiểm tra, đánh giá tác động của xã hội rất công phu, bảo đảm đủ điều kiện để đưa vào chương trình.

ĐBQH Chu Sơn Hà (Hà Nội): Không nhìn vào số lượng để đánh giá toàn bộ Chương trình

Theo dự kiến đã trình của UBTVQH, một số bộ, ngành được giao soạn thảo nhiều dự án luật. Trong khi đó, nhiều nguồn nhân lực có hạn và thêm vào đó tình trạng nhận thức chưa đầy đủ về trách nhiệm của cá nhân, tổ chức trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Từ đó không đầu tư thỏa đáng cho công tác soạn thảo, cho ý kiến. Nhiều thành viên trong Ban soạn thảo các dự án luật thường xuyên vắng mặt trong các kỳ họp góp ý vào các dự thảo luật. Do vậy, tôi đề nghị cần chấm dứt ngay tình trạng "hữu danh vô thực" này.

Thứ hai, đa số đội ngũ cán bộ soạn thảo trong cùng một thời gian phải tham gia làm thành viên của nhiều Ban soạn thảo dự án luật khác nhau đã ảnh hưởng đến chất lượng của dự thảo luật. Tình trạng nhiều bộ, ngành vẫn “mắc bệnh” gửi dự án luật tới các cơ quan thẩm tra của QH quá chậm. Ngay tại kỳ họp này, nhiều dự án luật QH họp đồng thời với việc các Ủy ban tổ chức thẩm tra mặc cho Nghị quyết của QH đã được ban hành về đổi mới nâng cao chất lượng kỳ họp QH trong đó có đề cập đến vấn đề này. Tôi cho rằng quỹ thời gian chuẩn bị giữa hai kỳ họp này là rất ngắn nên có thể thông cảm được. Nhưng tôi đề nghị UBTVQH kiên quyết thực hiện vào các kỳ họp tiếp theo của QH để Nghị quyết được thực thi trên thực tế.

Thứ ba, việc thực hiện chương trình xây dựng luật, pháp lệnh hàng năm không nghiêm, đưa vào, rút ra các dự án luật rất dễ dàng, những luật mang tính bức xúc nhưng chưa được quan tâm đầy đủ. Tôi đề nghị, cần phải chấm dứt ngay tình trạng dễ làm, khó bỏ trong công tác xây dựng luật và pháp lệnh, ban hành luật phải xuất phát từ đòi hỏi của cuộc sống.

Thứ tư, nhiệm kỳ QH Khóa XII đã ban hành 67 luật, 7 Nghị quyết; UBTVQH  ban hành 14 Pháp lệnh, 1 Nghị quyết và có nhiều luật đã có hiệu lực pháp luật. Tôi đồng ý với việc trong mỗi dự án luật đều có những điều giao cho Chính phủ hướng dẫn. Nhưng trong đánh giá không nêu rõ, không phản ánh đầy đủ công tác triển khai thực thi pháp luật trên thực tế. Tôi đề nghị báo cáo rõ trước QH kết quả đã có bao nhiêu luật, pháp lệnh Chính phủ đã hoàn tất công tác hướng dẫn theo đúng quy định, những tồn tại và nguyên nhân tồn tại và giải pháp trong thời gian tới. Tôi đề nghị Chính phủ tự mình và chỉ đạo các cơ quan soạn thảo kiểm điểm trách nhiệm của mỗi cơ quan, tổ chức đã có công đóng góp vào việc thực hiện không nghiêm luật, nghị quyết của QH trong thời gian vừa qua, có giải pháp cải tiến phương pháp soạn thảo thẩm định và trình QH, kiên quyết không trình QH những dự án luật không bảo đảm chất lượng, không bảo đảm tiến độ. Mỗi dự án xin rút ra khỏi Chương trình xây dựng luật hoặc lùi thời gian trình, Chính phủ và các cơ quan soạn thảo cần làm rõ và giải trình rõ lý. Không nên nhìn vào khối lượng luật và pháp lệnh ban hành ra để đánh giá đó là thành tích của QH mà tôi cho rằng số lượng luật, pháp lệnh được ban hành nhưng phải triển khai trên thực tế mới đánh giá được thực chất hiệu quả của Chương trình luật, pháp lệnh của Quốc hội hoàn thành đến đâu.