Cần cơ chế bảo vệ quyền tự quyết của người chưa thành niên khi hiến mô, tạng

Bảo đảm quyền tự quyết của người dưới 18 tuổi khi hủy đăng ký hiến

ĐBQH Huỳnh Kim Minh Tâm (An Giang) tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; cũng như những nỗ lực trong tiếp thu của Ban soạn thảo. Đại biểu nhấn mạnh đây là dự án luật có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, vừa tạo thêm cơ hội cứu chữa cho người bệnh vừa đảm bảo cơ sở pháp lý cho những nghĩa cử hiến tặng và bảo vệ người hiến tặng.

Từ góc nhìn của người làm công tác y tế, đại biểu Huỳnh Kim Minh Tâm bày tỏ quan tâm đến vấn đề hiến tạng của người dưới 18 tuổi, đặc biệt là bảo đảm quyền hủy đăng ký hiến của người dưới 18 tuổi. Khoản 4 Điều 11 dự thảo yêu cầu việc hủy đăng ký cũng phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện. Theo đại biểu, cần phân biệt hai quyết định: đồng ý hiến và không tiếp tục hiến. Khi đăng ký hiến, người chưa thành niên cần sự hỗ trợ, bảo vệ của người đại diện. Nhưng khi các em không còn mong muốn tiếp tục, việc hủy đăng ký không nên phụ thuộc vào sự chấp thuận của người khác.

"Chẳng hạn, một em đã đồng ý đăng ký nhưng sau đó nhận thấy việc hiến tặng của mình có dấu hiệu bị vụ lợi, thiếu chính đáng, hoặc thay đổi quyết định khi nhận ra việc hiến tặng ảnh hưởng lớn đến sức khoẻ của bản thân. Nếu người đại diện không đồng ý cho hủy thì nguyện vọng hiện tại của em sẽ được xử lý thế nào? Quy định như vậy vô tình khiến việc bảo vệ người chưa thành niên lại trở thành rào cản đối với chính quyền tự quyết của các em", đại biểu nhấn mạnh.

Theo đại biểu Huỳnh Kim Minh Tâm, khi người nhận là cha, mẹ hoặc người thân, các em có thể đồng ý vì tình yêu thương, nhưng cũng có thể vì sợ làm gia đình thất vọng hoặc chưa hiểu đầy đủ ảnh hưởng đối với bản thân. Vì vậy, một văn bản đồng ý chưa đủ để phản ánh toàn bộ trạng thái tâm lý của người hiến. Cứu chữa người thân là mục tiêu nhân văn, nhưng sự an toàn, tự nguyện và tương lai sức khỏe của người hiến chưa thành niên cũng cần được bảo vệ đầy đủ.

Do đó, đại biểu đề nghị sửa khoản này theo hướng người dưới 18 tuổi được tự mình hủy đăng ký hiến; cách tiếp nhận, xác thực được quy định phù hợp với độ tuổi và khả năng nhận thức. Như vậy, sự tự nguyện sẽ được bảo đảm trong suốt quá trình, kể cả khi một người thay đổi quyết định.

Liên quan đến việc phòng ngừa tiêu cực trong xác định người được nhận tạng, dự thảo đã cấm làm sai lệch thông tin, trục lợi và ưu tiên trái quy định; đồng thời thiết lập điều phối thống nhất và mã điều phối quốc gia. Đại biểu Huỳnh Kim Minh Tâm cho rằng, đây là những bảo đảm cần thiết. Tuy nhiên, có mã điều phối chưa đủ để chứng minh một quyết định phân bổ là đúng, nếu dữ liệu đầu vào hoặc việc áp dụng tiêu chí không được kiểm chứng.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 28 và Điều 34 nghĩa vụ công khai tiêu chí ưu tiên; lưu vết thay đổi dữ liệu, căn cứ lựa chọn và lý do bỏ qua người chờ ghép; có cơ chế kiểm tra, giải trình và xử lý phản ánh kịp thời, bảo đảm tránh xung đột lợi ích.

"Việc kiểm tra cần bảo vệ bí mật người bệnh và không gây chậm trễ ca ghép khẩn cấp. Khi mỗi quyết định đều có căn cứ và có thể kiểm chứng, chúng ta vừa bảo vệ cơ hội sống của người bệnh, vừa bảo vệ đội ngũ y tế và niềm tin của gia đình người hiến", đại biểu cho hay.

Giới hạn chặt chẽ các trường hợp hiến mô ở trẻ em khi lợi ích điều trị chủ yếu thuộc về người khác

ĐBQH Nguyễn Danh Tú (An Giang) cũng bày tỏ đánh giá cao và nhất trí với nhiều nội dung của dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Đại biểu nhấn mạnh đây là dự án luật mang tính nhân văn, nhân đạo sâu sắc; song cũng là lĩnh vực nhạy cảm. Việc hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người góp phần tái sinh sự sống cho nhiều người, nhưng đồng thời cần có các quy định chặt chẽ để phòng ngừa việc lợi dụng chính sách nhân đạo nhằm thực hiện các hành vi biến tướng như mua bán, trục lợi. Đại biểu nhìn nhận, dự thảo Luật đã bao quát nhiều nội dung, vừa bảo đảm tính nhân văn, vừa đề cao tính chặt chẽ trong công tác quản lý.

Liên quan đến khoản 4 Điều 11 của dự thảo yêu cầu việc hủy đăng ký phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện, đại biểu Nguyễn Danh Tú cũng đề nghị cần cân nhắc kỹ lưỡng.

Theo đại biểu, khi người chưa thành niên đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người, việc yêu cầu có sự đồng ý của cả người đăng ký và người giám hộ là cần thiết để bảo đảm quyền lợi của các em. Tuy nhiên, khi người đó không còn đồng ý hiến nữa, cần có cơ chế cho phép hủy đăng ký trên cơ sở ý chí, nguyện vọng của các em. Từ đó, đại biểu đề nghị đối với trường hợp hủy đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người của người dưới 18 tuổi, chỉ cần người đó không còn đồng ý hiến thì được hủy đăng ký, không cần sự đồng ý của người giám hộ.

Đại biểu cũng đề nghị cân nhắc, phân loại cụ thể để xác định những trường hợp cần có sự đồng ý của người giám hộ và những trường hợp không cần thiết phải có sự đồng ý này. Chẳng hạn, nếu việc thay đổi theo hướng người chưa thành niên hiến nhiều hơn so với đăng ký ban đầu thì cần có sự đồng ý của người giám hộ. Ngược lại, nếu thay đổi theo hướng hiến ít hơn thì có thể không cần sự đồng ý của người giám hộ. Theo đại biểu, cách tiếp cận này sẽ góp phần bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích của trẻ em.

Góp ý vào dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), ĐBQH Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu) đề nghị cân nhắc chặt chẽ quy định cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh.

Theo đại biểu, tại điểm c và điểm d, khoản 1, Điều 12 của dự thảo Luật cho phép người từ 15 tuổi và người dưới 15 tuổi hiến mô tái sinh trong những trường hợp nhất định để điều trị cho thành viên gia đình. Đây là chính sách có ý nghĩa nhân văn, nhưng cần được rà soát trong mối tương quan với hệ thống pháp luật về quyền trẻ em.

Đại biểu lưu ý, dù việc hiến mô được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện và có sự đồng ý của người đại diện cùng người hiến, trẻ em vẫn có thể chịu sức ép về tình cảm hoặc áp lực từ gia đình. Vì vậy, cần quy định rõ hơn các điều kiện bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em, sự đồng ý thực chất của trẻ phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành, đồng thời thiết lập cơ chế thẩm định độc lập và bảo đảm trẻ có quyền từ chối hiến mà không phải chịu bất kỳ bất lợi nào.

Đặc biệt, đại biểu đề nghị giới hạn chặt chẽ các trường hợp hiến mô ở trẻ em khi lợi ích điều trị chủ yếu thuộc về người khác, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ.