Cải cách tiền lương - Đòn bẩy đổi mới nền công vụ: Bài 1: Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn

Tạo động lực từ chính sách tiền lương

Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban chỉ đạo Trung ương về cải cách chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội (BHXH) và ưu đãi người có công đã ký quyết định ban hành kế hoạch nghiên cứu, xây dựng Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội trình Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Theo kế hoạch này, từ tháng 8 đến tháng 10/2026, Bộ Nội vụ cùng các thành viên Ban chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện dự thảo đề án, tháng 1/2027 hoàn thiện dự thảo nghị quyết, tháng 2/2027 trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư, và đến tháng 3/2027 trình Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Trước đó, Nghị quyết số 27-NQ/TW về cải cách chính sách tiền lương được Trung ương ban hành năm 2018, trong đó đặt mục tiêu áp dụng chế độ tiền lương mới từ năm 2021. Tuy nhiên, quá trình triển khai gặp nhiều khó khăn nên mục tiêu này chưa thực hiện được theo kế hoạch.

Hiện nay, trong bối cảnh tổ chức bộ máy đã được sắp xếp, chính quyền địa phương 2 cấp đã đi vào hoạt động ổn định, đây là thời điểm cần đẩy mạnh cải cách tiền lương nhằm tạo động lực và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Trước thực tế đó, ngày 1/7/2026, mức lương cơ sở được điều chỉnh từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng, điều chỉnh lương cơ sở là giải pháp cần thiết trong điều kiện chưa thể thực hiện đầy đủ cải cách chính sách tiền lương theo định hướng mới. Nhưng về lâu dài, cần phải thực hiện cải cách chính sách tiền lương một cách căn bản. Được biết, hiện Bộ Nội vụ vẫn đang tiếp tục xây dựng Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội, dự kiến trình Trung ương tại Hội nghị Trung ương 5 vào tháng 3/2027. Điều này cho thấy yêu cầu hoàn thiện chính sách tiền lương vẫn đang được đặt ra trong tổng thể quá trình cải cách bộ máy và nâng cao chất lượng nền công vụ.

Thực tế, sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ, công chức cũng có những thay đổi. Đặc biệt tại cấp xã, khi nhiều nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền, phạm vi công việc và trách nhiệm của cán bộ, công chức có thể lớn hơn trước. Điều này đòi hỏi đội ngũ phải nâng cao năng lực chuyên môn, khả năng tổ chức thực hiện và tinh thần trách nhiệm. Do đó, chính sách tiền lương cần được tính toán tương xứng với vị trí, trách nhiệm, yêu cầu công việc và chất lượng thực thi nhiệm vụ. Một chính sách tiền lương phù hợp sẽ góp phần tạo động lực để cán bộ, công chức, viên chức hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ được giao.

Từ góc nhìn này, các chuyên gia cho rằng cải cách tiền lương cũng cần được đặt trong tổng thể cải cách tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế và nâng cao chất lượng đội ngũ. Tinh gọn bộ máy phải đi cùng với nâng cao chất lượng con người; nâng cao chất lượng con người phải gắn với cơ chế đánh giá, sử dụng và đãi ngộ phù hợp.

Xác định đúng vị trí việc làm là điều kiện tiên quyết

Một số nhà phân tích cho rằng, một trong những khác biệt căn bản giữa cơ chế hiện hành và định hướng cải cách, nằm ở phương thức xác định tiền lương. Hiện nay, tiền lương của nhiều đối tượng khu vực công được tính dựa trên mức lương cơ sở và hệ số lương. Cách tính này có sự gắn kết nhất định với thời gian công tác và quá trình nâng bậc. Trong khi đó, định hướng cải cách theo Nghị quyết số 27-NQ/TW là xây dựng cơ chế trả lương theo vị trí việc làm, chức danh và chức vụ lãnh đạo. Khi đó, vị trí mà một người đảm nhiệm, cùng với yêu cầu về năng lực, trình độ, trách nhiệm, khối lượng và chất lượng công việc, sẽ là những yếu tố quan trọng để xác định mức lương.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, TS. Nguyễn Tiến Dĩnh cho rằng, khi thực hiện đầy đủ cơ chế trả lương theo vị trí việc làm, mức lương cơ sở sẽ không còn là căn cứ tính lương theo phương thức hiện nay. Đây là thay đổi mang tính căn bản trong cách tiếp cận chính sách tiền lương. TS. Nguyễn Tiến Dĩnh dẫn chứng, một người mới tốt nghiệp nhưng được bố trí vào vị trí việc làm có yêu cầu cao, đáp ứng tiêu chuẩn về năng lực và trình độ, về nguyên tắc có thể được hưởng mức lương tương ứng với vị trí đảm nhiệm. Trong khi đó, người có thời gian công tác lâu năm nhưng đang đảm nhận vị trí có yêu cầu thấp hơn cũng sẽ được trả lương theo vị trí tương ứng.

Cách tiếp cận này hướng tới việc khuyến khích cán bộ, công chức phát triển năng lực, nâng cao hiệu quả công việc thay vì chủ yếu dựa vào thâm niên. Tuy nhiên, để chuyển từ cơ chế hiện hành sang trả lương theo vị trí việc làm, vấn đề khó và quan trọng nhất là phải xác định đúng vị trí việc làm. “Muốn cải cách chính sách tiền lương và trả lương theo vị trí việc làm thì phải xác định đúng vị trí việc làm ở từng cơ quan, đơn vị, từng cấp trong hệ thống chính trị. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng hệ thống tiền lương phù hợp”, TS. Nguyễn Tiến Dĩnh nhấn mạnh.

Đây cũng là một trong những vấn đề cần được tháo gỡ trong quá trình cải cách. Nếu vị trí việc làm chưa được xác định đầy đủ, rõ ràng thì sẽ khó có cơ sở để xây dựng bảng lương và xác định mức hưởng tương ứng. Vì vậy, cùng với việc xây dựng Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội, cần tiếp tục rà soát chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm, yêu cầu năng lực và khối lượng công việc của từng vị trí tại các cơ quan, đơn vị. “Vị trí việc làm nào, với yêu cầu về chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm, khối lượng và chất lượng công việc như thế nào thì cần có mức tiền lương tương ứng. Xác định đúng vị trí việc làm là cơ sở để thực hiện cải cách chính sách tiền lương”, TS. Nguyễn Tiến Dĩnh cho biết.

Một chính sách tiền lương phù hợp sẽ góp phần bảo đảm đời sống, tạo động lực cống hiến và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Việc Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội dự kiến trình Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV vào tháng 3/2027 vì vậy được kỳ vọng tiếp tục cụ thể hóa định hướng cải cách, đồng thời giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn tổ chức bộ máy và yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ trong giai đoạn mới.