Cách Tổng thống Trump khai thác rủi ro trong chính sách đối ngoại

Trong những ngày cuối tuần qua, câu hỏi “Iran có phải là điểm nóng tiếp theo?” đã lan rộng trên các diễn đàn ngoại giao và truyền thông quốc tế. Khi làn sóng biểu tình tại Iran gia tăng song song với các biện pháp trấn áp cứng rắn của chính quyền, Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục cảnh báo Washington sẽ không đứng ngoài nếu lực lượng an ninh Iran sử dụng bạo lực đối với người biểu tình.

Phản ứng từ Tehran không nằm ngoài dự đoán. Giới lãnh đạo Iran phát đi cảnh báo sẽ tấn công các căn cứ và lợi ích của Mỹ trong khu vực nếu Washington can thiệp trực tiếp. Căng thẳng vì thế nhanh chóng vượt ra ngoài phạm vi nội bộ Iran, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ leo thang quân sự tại Trung Đông.

Trong bối cảnh này, các cường quốc khác như Nga và Trung Quốc đều chưa lên tiếng. Cũng như trường hợp Venezuela trước đây, Moscow và Bắc Kinh không thể hiện sự can dự quyết đoán theo hướng nào rõ ràng. Các cuộc tập trận hải quân chung giữa Trung Quốc, Nga, Iran và Nam Phi ngoài khơi mũi Hảo Vọng chủ yếu mang tính biểu tượng, cho thấy năng lực phối hợp ngày càng gia tăng, song hầu như không tác động trực tiếp đến diễn biến tại Trung Đông.

Một phong cách đối ngoại nhiều rủi ro

Chuỗi sự kiện này phản ánh phong cách chính trị quốc tế đặc trưng của Tổng thống Donald Trump - nơi biến động và rủi ro không được coi là yếu tố cần hạn chế, mà là công cụ để lãnh đạo nước Mỹ gia tăng đòn bẩy chiến lược. Tuần trước, việc Mỹ tiến hành chiến dịch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro đã gây chấn động dư luận quốc tế. Tiếp theo là những phát biểu liên quan tới Greenland, khiến quan hệ xuyên Đại Tây Dương dậy sóng chỉ trong thời gian ngắn.

Trong cách tiếp cận này, Tổng thống Trump dường như đặt cược vào hiệu ứng bất ngờ và khả năng gây sức ép nhanh, thay vì theo đuổi các tiến trình ngoại giao kéo dài. Những người ủng hộ cho rằng, cách làm đó giúp Mỹ giành thế chủ động. Ngược lại, các ý kiến hoài nghi lo ngại nó làm suy yếu tính dự báo và sự ổn định của trật tự quốc tế.

Ở trong nước, Tổng thống Trump cũng tìm cách cân bằng giữa đường lối can dự toàn cầu và áp lực từ bộ phận cử tri theo xu hướng biệt lập trong phong trào MAGA. Trong khi Nhà Trắng tăng cường trao đổi với Israel về các kịch bản liên quan tới Iran, ông Trump đồng thời đưa ra những đề xuất mang tính dân túy như áp trần lãi suất thẻ tín dụng hay hạn chế Phố Wall đầu tư vào nhà ở đơn lẻ - những thông điệp nhằm trấn an các nhóm cử tri lo ngại về “toàn cầu hóa dưới thời Trump”.

Canh bạc lớn và những kịch bản trái chiều

Câu hỏi đặt ra là liệu chiến lược này có mang lại kết quả như mong đợi? Theo các chuyên gia, nếu Venezuela ổn định theo hướng thân Mỹ, Iran suy yếu với mức can dự hạn chế của Washington và các đối tác như Cuba buộc phải điều chỉnh quan hệ, Tổng thống Donald Trump có thể tạo ra một dấu ấn đối ngoại vượt trội so với các nhiệm kỳ tổng thống gần đây. Trong kịch bản đó, ngay cả những tranh cãi xung quanh Greenland hay quan hệ với châu Âu cũng có thể được nhìn nhận lại dưới lăng kính “hiệu quả chiến lược”.

Tuy nhiên, kịch bản ngược lại cũng hiện hữu. Venezuela có nguy cơ rơi vào hỗn loạn sâu hơn, kéo theo các làn sóng di cư mới và khoảng trống an ninh. Các hành động quân sự nhằm vào Iran, nếu không đạt mục tiêu, có thể khiến căng thẳng khu vực leo thang và làm tổn hại nghiêm trọng uy tín của Mỹ. Đồng thời, chính sách khó đoán định có thể khiến các đồng minh then chốt ở châu Âu và châu Á xa rời Washington, làm suy yếu nền tảng ảnh hưởng lâu dài của Mỹ. Ngay trong nội bộ, sự bất mãn của một bộ phận cử tri MAGA cũng có thể chuyển hóa thành thách thức chính trị đối với ông Trump.

Một giai đoạn khó đoán định

Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến mức độ bất định cao, giới quan sát cho rằng, còn quá sớm để khẳng định thành công hay thất bại của chiến lược này. Nếu Tổng thống Donald Trump không đạt được mục tiêu, những người kế nhiệm sẽ phải đối mặt với nhiệm vụ khắc phục hậu quả phức tạp. Ngược lại, nếu các canh bạc mang lại kết quả, trật tự địa chính trị toàn cầu có thể bước sang một giai đoạn mới.

Điều gần như chắc chắn là chính trường quốc tế dưới thời Tổng thống Trump tiếp tục vận động trong trạng thái kịch tính cao, với những quyết định có khả năng tạo ra tác động sâu rộng và lâu dài. Và trong một thế giới như vậy, sự ổn định và tính dự báo - những giá trị từng được coi là nền tảng - đang đứng trước những phép thử chưa từng có.