Cách tính tiền điện bộc lộ nhiều vấn đề “mang tính hệ thống”
Theo dõi giá điện trong nhiều năm qua, chuyên gia năng lượng độc lập - Liên minh Năng lượng bền vững Việt Nam Ngô Đức Lâm cho rằng cách tính giá điện hiện đang bộc lộ nhiều vấn đề “mang tính hệ thống” hơn là sự vụ cụ thể. Việc xử lý một số cá nhân sai phạm trong cách ghi số điện hay kiểm tra độc lập hệ thống công tơ điện vì thế chỉ giải quyết phần ngọn.
Gần 12 triệu khách hàng tiêu thụ điện tăng trên 30%
Theo lý giải của EVN, thời tiết nắng nóng kéo dài, đặc biệt đợt nóng ở Bắc Bộ và Trung Bộ vừa qua là đợt nóng kéo dài kỷ lục trong 27 năm qua đã dẫn đến tình hình tiêu thụ điện tăng rất cao, chủ yếu do nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát như điều hòa không khí tăng mạnh.
Trước thông tin dư luận phản ánh về việc hóa đơn tiền điện của một số hộ dân tăng cao bất thường, tại cuộc họp Thường trực Chính phủ về các cơ chế phát triển nguồn và lưới điện mới đây, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã yêu cầu EVN làm rõ; nhấn mạnh tinh thần là bảo đảm không để xảy ra sai sót và ảnh hưởng đến quyền lợi của người sử dụng điện, nếu phát hiện vi phạm phải xử lý nghiêm.
Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, EVN đã tổ chức Đoàn công tác với sự tham gia của các đơn vị chức năng thuộc Bộ Công thương, Tổng cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng và Hội Bảo vệ người tiêu dùng để kiểm tra, xác minh việc hóa đơn tiền điện tăng trong thời gian qua.
EVN cũng cho biết, ngay sau khi cơ quan báo chí phản ánh về các trường hợp ghi sai chỉ số công tơ điện tại Hải Dương, Quảng Bình, Quảng Ninh…, EVN đã có văn bản hỏa tốc chỉ đạo các Tổng công ty Điện lực nghiêm túc kiểm điểm và xử lý kỷ luật nghiêm Giám đốc đơn vị và cá nhân liên quan; thực hiện nghiêm túc việc phúc tra 100% cho khách hàng có sản lượng tăng đột biến từ 1,3 lần so với tháng trước liền kề…
Số liệu thống kê đến ngày 20.6 cho thấy, hơn 7,22 triệu khách hàng sinh hoạt (chiếm 27,77% khách hàng) có mức tiêu thụ điện cao hơn 30% so với tháng 5 (tương ứng gấp 2,33 lần). Số khách hàng có mức tiêu thụ điện tăng trên 50% là hơn 4,4 triệu (gấp 4,4 lần); hơn 326.000 khách hàng có mức tiêu thụ điện tăng trên 300% so với tháng trước.
Về độ chính xác của điện kế (công tơ) và cách ghi chỉ số điện, EVN cho biết, các công tơ đo lường lượng điện năng tiêu thụ khi được lắp đặt đều được kiểm định đạt tiêu chuẩn theo quy định của Bộ Khoa học và Công nghệ. Hiện, các công tơ điện tử được thu thập chỉ số tiêu thụ điện hoàn toàn tự động và thực hiện từ xa. Đối với công tơ cơ khí được áp dụng việc ghi chỉ số bằng phần mềm trên máy tính bảng có các tính năng cảnh báo vượt sản lượng, các tính năng hỗ trợ phát hiện các số liệu bất thường để nhân viên ghi chỉ số thực hiện kiểm tra bảo đảm hạn chế tối đa việc xảy ra sai sót (nếu có) trong công tác ghi chỉ số và lập hóa đơn tiền điện. “Một số sai sót về việc ghi chỉ số tiêu thụ điện trong thời gian qua là những sai sót cá nhân, hệ thống phần mềm quản lý chỉ số điện năng của EVN hoạt động bình thường, hiệu quả, góp phần giảm thiểu sự sai sót và can thiệp của con người”, EVN nêu rõ.
Cần có đơn vị độc lập kiểm tra hệ thống công tơ điện
GS.TSKH Trần Đình Long, Phó Chủ tịch Hội Điện lực Việt Nam phân tích: Tiền điện tăng cao bất thường gần đây có một phần nguyên nhân do thời tiết nắng nóng, song còn một nguyên nhân quan trọng nữa do cách tính giá điện theo biểu giá bậc thang (6 bậc) như hiện nay. Theo đó, 2 bậc đầu là từ 0 - 50 kWh và 50 - 100 kWh có sự khác biệt không nhiều và số lượng khách hàng tiêu thụ điện dưới 100 kWh cũng không lớn.
Thêm nữa, cách tính biểu giá điện này rất phức tạp, mức tính luỹ tiến không tương ứng với hiện trạng sử dụng điện khi bước nhảy giá giữa các bậc chưa hợp lý. Khách hàng càng sử dụng nhiều thiết bị làm mát sẽ càng phải trả nhiều tiền hơn khiến hóa đơn tiền điện tăng vọt. Do đó, cần nhanh chóng thay đổi cách tính giá điện bậc thang xuống còn 5 bậc theo đề xuất của Bộ Công thương. Trong 4 - 5 năm tới, nếu thị trường điện lực phát triển đúng theo lộ trình mà Chính phủ phê duyệt (thị trường bán lẻ cạnh tranh) sẽ chỉ còn một mức giá thay vì giá bậc thang như hiện nay.
Cũng theo ông Long, việc tính toán tiền điện đã bảo đảm tính minh bạch và khách hàng đều có thể kiểm tra dựa trên số đo công tơ và cách áp dụng biểu giá. Theo quy định, khi có nghi ngờ, khách hàng hoàn toàn có quyền khiếu nại với cơ quan có trách nhiệm. Nếu kết quả kiểm tra đúng khớp với chỉ số công tơ ghi được, khách hàng phải trả chi phí thuê thẩm định. Ngược lại, đơn vị điện lực phải có trách nhiệm bồi hoàn cho khách hàng số tiền đã thu sai.
“Việc dư luận hồ nghi về cách tính tiền điện của EVN có một phần nguyên nhân do EVN vừa bán điện vừa lắp đặt công tơ để đo số điện. Vì vậy, cần có một đơn vị độc lập đứng ra kiểm tra hệ thống công tơ này. Đây là vấn đề đã được đặt ra từ nhiều năm nay nhưng vẫn chưa được thực hiện. Đã đến lúc Bộ Công thương, Cục Điều tiết điện lực cần nghiêm túc nghiên cứu vấn đề này để có đơn vị độc lập kiểm tra, đánh giá”, ông Long đề xuất.
Theo dõi giá điện trong nhiều năm qua, chuyên gia năng lượng độc lập - Liên minh Năng lượng bền vững Việt Nam Ngô Đức Lâm cho rằng cách tính giá điện hiện đang bộc lộ nhiều vấn đề “mang tính hệ thống” hơn là sự vụ cụ thể. Bởi lẽ, các gia đình có mức sử dụng điện khác nhau song tiền điện đều tăng bất thường, xảy ra ở nhiều địa phương nhưng có nơi phát hiện ra sai sót, có nơi chưa phát hiện ra thì cần xem lại cả hệ thống tính tiền điện.
“Việc xử lý một số cá nhân sai phạm trong cách ghi số điện hay kiểm tra độc lập hệ thống công tơ điện chỉ giải quyết phần ngọn. Bây giờ phải có một đơn vị khách quan, trung gian và có quyền nhất định, tốt nhất là Quốc hội, đứng ra tổ chức việc kiểm tra, xem xét toàn bộ cách tính giá điện để tìm ra bản chất vấn đề. Nếu không, những năm sau, chuyện giá điện tăng đột biến sẽ vẫn tiếp tục tái diễn thành vòng luẩn quẩn”, ông Lâm khuyến cáo.
