Các tỉnh, thành phố phía Bắc: Đổi mới khuyến công - Khơi thông nguồn lựcChuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang tạo dựng năng lực phát triển dài hạn

Khuyến công phải phát huy vai trò "vốn mồi"

Với vị trí địa lý, hệ thống hạ tầng và nguồn nguyên liệu đa dạng, khu vực phía Bắc có nhiều điều kiện để phát triển công nghiệp nông thôn. Cùng với sự quan tâm của Chính phủ, Bộ Công Thương và chính quyền các địa phương, hoạt động khuyến công tiếp tục được duy trì, từng bước đổi mới nội dung và phương thức hỗ trợ.

Cục Công nghiệp cho biết, năm 2025, tổng kinh phí khuyến công khu vực phía Bắc thực hiện đạt 87,9 tỷ đồng; bằng 85% kế hoạch năm. Nguồn lực này hỗ trợ gần 200 cơ sở ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến, tổ chức gần 1.000 gian hàng tham gia các hội chợ trong nước và vinh danh 34 sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia.

Năm 2026, tổng kế hoạch kinh phí khuyến công toàn khu vực được duyệt hơn 110 tỷ đồng, gồm 17,6 tỷ đồng kinh phí khuyến công quốc gia và 93,1 tỷ đồng kinh phí khuyến công địa phương. Đến hết tháng 9/2026, số thực hiện đạt 33,1 tỷ đồng; tương đương gần 30% kế hoạch năm.

Các chương trình, đề án ngày càng tập trung vào hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến; phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu; xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường; đào tạo, nâng cao năng lực quản trị; thúc đẩy sản xuất sạch hơn, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững. Qua đó, nguồn lực khuyến công đã hỗ trợ nhiều cơ sở công nghiệp nông thôn ở khu vực phía Bắc từng bước nâng năng suất, chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường và tạo việc làm cho lao động địa phương.

Bên cạnh kết quả đạt được, hoạt động khuyến công khu vực phía Bắc vẫn còn một số điểm nghẽn. Chất lượng đề án chưa đồng đều; nội dung hỗ trợ còn phân tán, quy mô nhỏ, chủ yếu tập trung vào máy móc, thiết bị đơn lẻ. Các đề án có tính liên kết vùng, liên tỉnh và liên kết chuỗi từ nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến thị trường còn hạn chế, chưa tạo được năng lực sản xuất và hiệu ứng lan tỏa đủ lớn.

Bên cạnh đó, việc sắp xếp đơn vị hành chính, kiện toàn tổ chức bộ máy và tổ chức lại các đơn vị sự nghiệp khuyến công cũng ảnh hưởng đến đầu mối, nhân lực và tiến độ triển khai. Một số địa phương còn vướng mắc trong giao kinh phí, tạm ứng, thanh toán, quyết toán, nhất là khi cơ quan quản lý và đơn vị thực hiện không cùng hệ thống dự toán.

Theo Cục trưởng Cục Công nghiệp Trần Việt Hòa, khuyến công không thể dừng lại ở việc hỗ trợ đơn lẻ, dàn trải mà phải chuyển trọng tâm sang tạo dựng năng lực phát triển dài hạn; chuyển từ việc chú trọng số lượng đề án, quy mô kinh phí sang nâng cao năng suất, trình độ công nghệ, giá trị gia tăng, mở rộng thị trường và thu hút mạnh mẽ nguồn lực xã hội hóa. Nguồn lực ngân sách nhà nước dành cho khuyến công phải phát huy vai trò "vốn mồi" dẫn dắt, trong đó lấy công nghệ và năng suất làm động lực cốt lõi, lấy doanh nghiệp và các cơ sở công nghiệp nông thôn làm chủ thể trung tâm.

Đánh giá hiệu quả khuyến công bằng kết quả sau hỗ trợ

Năm 2026 là năm đầu thực hiện Chương trình khuyến công giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới cách tiếp cận: từ chủ yếu phân bổ nguồn lực hỗ trợ sang tạo năng lực tăng trưởng.

Cục trưởng Trần Việt Hòa đề nghị Sở Công Thương và các đơn vị thực hiện nhiệm vụ khuyến công của 15 tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc tập trung hoàn thành thực chất kế hoạch khuyến công năm 2026. Các địa phương cần rà soát từng đề án, từng cơ sở thụ hưởng; phân loại đề án có khả năng hoàn thành, đề án đang vướng nhưng có thể tháo gỡ và đề án không còn khả năng hoàn thành để kịp thời xử lý, điều chỉnh theo thẩm quyền. Không để vướng mắc về tổ chức bộ máy làm đình trệ các đề án đã được giao kế hoạch.

Yêu cầu không chỉ là giải ngân hết kế hoạch. Mỗi đồng ngân sách khuyến công phải phát huy vai trò dẫn dắt, kích hoạt vốn đối ứng và nguồn lực xã hội; đưa công nghệ vào sản xuất, tạo thêm công suất, năng suất, giá trị gia tăng và thị trường cho cơ sở thụ hưởng, Cục trưởng Trần Việt Hòa nhấn mạnh.

Với kế hoạch năm 2027, hoạt động khuyến công cần hướng mạnh hơn vào tạo năng lực tăng trưởng và nâng giá trị sản phẩm. Những địa phương có thế mạnh về công nghiệp chế biến, chế tạo cần ưu tiên đổi mới công nghệ, tự động hóa, chuyển đổi số, sản xuất xanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Các địa phương có lợi thế về nguyên liệu, nông - lâm - thủy sản, làng nghề và sản phẩm đặc trưng cần thúc đẩy chế biến sâu, nâng tiêu chuẩn chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Tại miền núi, biên giới và địa bàn khó khăn, chính sách tiếp tục hướng tới khai thác nguyên liệu tại chỗ, duy trì sản xuất và tạo việc làm.

Ông Hòa cho biết, Cục Công nghiệp đang hoàn thiện các quy định về xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện và quản lý kinh phí khuyến công quốc gia; phối hợp với Bộ Tài chính rà soát cơ chế tài chính, mức hỗ trợ, tạm ứng, thanh toán, quyết toán. Mục tiêu là giảm khâu trung gian, tăng tính chủ động gắn với trách nhiệm và hiệu quả sử dụng ngân sách.

Về phía địa phương, ông đề nghị các Sở Công Thương cần chủ động tham mưu phương án tổ chức phù hợp, bảo đảm đầu mối, nhân lực chuyên môn và năng lực thực hiện nhiệm vụ khuyến công; số hóa quy trình nghiệp vụ, cập nhật và chuẩn hóa dữ liệu trên Hệ thống thông tin quản lý khuyến công, từng bước kết nối với dữ liệu sản xuất công nghiệp để phục vụ theo dõi, phân tích và điều hành.

Theo Cục trưởng Trần Việt Hòa, hiệu quả khuyến công cần được đánh giá bằng kết quả sau hỗ trợ, thay vì chủ yếu dựa vào số lượng đề án và kinh phí thực hiện. Đó là mức tăng công suất, năng suất, doanh thu và giá trị gia tăng; khả năng mở rộng thị trường, tạo việc làm, tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng và huy động thêm nguồn lực xã hội. “Khi đo được những kết quả đó, mới chứng minh rõ được đóng góp của khuyến công đối với tăng trưởng công nghiệp địa phương và mới có cơ sở để ưu tiên nguồn lực cho những mô hình thực sự hiệu quả”, ông Hòa nhấn mạnh.