Brunei: Tầm nhìn 2035 và giới hạn của mô hình tăng trưởng truyền thống

Trong hơn ba thập kỷ, mô hình phát triển dựa trên nguồn thu ổn định từ dầu khí, dự trữ tài khóa dồi dào và cải cách theo lộ trình thận trọng đã giúp Brunei duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và mức sống cao. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, mô hình này ngày càng bộc lộ giới hạn trước những biến động toàn cầu nằm ngoài tầm kiểm soát của quốc gia nhỏ bé này.

Triển vọng kinh tế của Brunei trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào tốc độ và hiệu quả cải cách nhằm khắc phục các điểm yếu cấu trúc, xây dựng một nền kinh tế đa dạng hơn, năng động hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn.

Nền tảng vững nhưng đang hao mòn

Brunei vẫn sở hữu nhiều lợi thế truyền thống. Tình hình tài khóa và cán cân đối ngoại tiếp tục được hỗ trợ bởi quỹ tài sản quốc gia lớn và mức nợ công thấp. Mức sống của người dân thuộc nhóm cao nhất Đông Nam Á, hệ thống tài chính ổn định, môi trường xã hội và quản trị duy trì tính dự đoán cao - những yếu tố từng tạo “tấm đệm” an toàn trước các cú sốc bên ngoài.

Song, các thâm hụt ngân sách lớn và kéo dài đang làm hao hụt dần dự trữ tài khóa. Trong khi đó, lĩnh vực dầu khí, vốn là trụ cột của nền kinh tế, đang chịu sức ép từ giá năng lượng toàn cầu thấp, gián đoạn vận hành lặp lại và xu hướng phi carbon hóa ngày càng tăng tốc trên thế giới. Các mỏ dầu khí già cỗi khiến chi phí khai thác cao hơn so với các nhà sản xuất ở Trung Đông.

Suy giảm nguồn thu năng lượng kéo theo tác động lan tỏa đến tiêu dùng và đầu tư trong nước, ảnh hưởng tới các ngành dịch vụ như bán lẻ và tài chính. Bất định thương mại và chính sách toàn cầu gia tăng cũng đe dọa nhu cầu từ các đối tác lớn, đặc biệt là Trung Quốc, đồng thời làm suy yếu tâm lý nhà đầu tư.

Triển vọng thăm dò và phát hiện mỏ mới vẫn chưa rõ ràng, trong khi quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu tiếp tục bào mòn nhu cầu dài hạn đối với nhiên liệu hóa thạch. Cạnh tranh địa chiến lược và tái cấu trúc chuỗi cung ứng càng làm gia tăng rủi ro đối với những nền kinh tế nhỏ, mở cửa như Brunei.

Cần tái định vị chiến lược phát triển

Tăng trưởng của Brunei trong ngắn hạn nhiều khả năng duy trì ở mức khiêm tốn khi các “cơn gió ngược” trong và ngoài nước vẫn tồn tại. Về trung và dài hạn, quốc gia này cần điều chỉnh chiến lược phát triển theo hướng ưu tiên đa dạng hóa, tăng cường khả năng chống chịu và đảm bảo tính bền vững.

Ba trụ cột chính được xác định cho giai đoạn tới.

Thứ nhất, thúc đẩy năng động khu vực tư nhân. Brunei cần giảm sự phụ thuộc quá mức vào nhà nước như động lực tăng trưởng chính. Vai trò của chính phủ nên chuyển dần từ người sử dụng lao động và nhà sản xuất trực tiếp sang người kiến tạo môi trường, khuyến khích sáng kiến tư nhân, chấp nhận rủi ro thương mại và phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp rộng khắp hơn.

Tận dụng các hiệp định thương mại và tăng cường hợp tác với các đối tác cùng chí hướng có thể thúc đẩy dòng vốn và công nghệ vào lĩnh vực phi dầu khí. Một số kết quả bước đầu đã xuất hiện, như gia tăng xuất khẩu sản phẩm thực phẩm dưới thương hiệu “Brunei Halal”, cho thấy tiềm năng của sản xuất ngách và xây dựng thương hiệu.

Các dự án hóa dầu và phân bón cũng phản ánh nỗ lực chuyển dịch sang chuỗi giá trị cao hơn, đồng thời kích thích các ngành hỗ trợ như logistics và kỹ thuật.

Thứ hai, đầu tư bền vững vào nguồn nhân lực và đổi mới. Dù có dân số trẻ và trình độ học vấn cao, Brunei vẫn đối mặt tình trạng thất nghiệp trong nhóm cử nhân và khoảng cách kỹ năng ngày càng lớn. Hệ thống giáo dục cần được điều chỉnh để gắn kết chặt chẽ hơn với nhu cầu thị trường lao động.

Mở rộng đào tạo nghề, tăng cường chương trình thực tập liên kết doanh nghiệp và đẩy mạnh đào tạo lại, nâng cao kỹ năng là điều cần thiết để chuẩn bị lực lượng lao động cho khu vực tư nhân. Những lộ trình chuyển tiếp rõ ràng từ giáo dục đại học sang việc làm có thể cải thiện khả năng “khớp nối” việc làm và giảm thất nghiệp ở thanh niên.

Thứ ba, củng cố khuôn khổ chính sách vĩ mô và kỷ luật tài khóa. Trong bối cảnh thâm hụt ngân sách kéo dài và dự trữ bị rút dần, Brunei cần phát triển một khuôn khổ tài khóa dựa trên nguyên tắc rõ ràng hơn. Dự trữ lớn mang lại linh hoạt ngắn hạn, nhưng chỉ nên dùng để làm dịu cú sốc tạm thời, không phải để xử lý mất cân đối cơ cấu. Một hệ thống tài khóa dựa trên quy tắc sẽ giúp bảo đảm bền vững dài hạn, duy trì uy tín chính sách và đảm bảo công bằng giữa các thế hệ.

Không còn chỗ cho “kinh doanh như cũ”

Những nền tảng từng mang lại nhiều thập kỷ ổn định và thịnh vượng cho Brunei vẫn còn giá trị. Tuy nhiên, chúng không còn đủ để duy trì mô hình nhà nước phúc lợi dựa chủ yếu vào tài nguyên trong bối cảnh kinh tế toàn cầu thay đổi nhanh chóng.

Khi bước vào thập kỷ quyết định hướng tới Wawasan 2035, Brunei không thể tiếp tục dựa vào quán tính. Bối cảnh mới đòi hỏi thích ứng nhanh hơn, quyết đoán hơn và cam kết mạnh mẽ hơn đối với mục tiêu xây dựng một nền kinh tế đa dạng, bền vững và sẵn sàng cho tương lai.

Nếu triển khai cải cách một cách chủ động và táo bạo, Brunei vẫn có cơ hội đảm bảo con đường thịnh vượng dài hạn - không chỉ cho năm 2035 mà còn xa hơn nữa.