Bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao cho giáo dục

Tránh lãng phí nguồn nhân lực chất lượng cao

Hiện nay, nhiều cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và cả một số cơ sở giáo dục phổ thông đang thiếu đội ngũ nhà giáo có trình độ cao. Trong đó, có các ngành khoa học cơ bản, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, nông nghiệp công nghệ cao… Trong khi đó, mỗi năm có nhiều giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, chuyên gia đầu ngành, giảng viên giàu kinh nghiệm nghỉ hưu nhưng vẫn còn đủ sức khỏe, tâm huyết và năng lực chuyên môn để tiếp tục cống hiến.

Đối với môi trường giáo dục, đặc biệt ở bậc đại học và giáo dục nghề nghiệp, để đào tạo một giảng viên chất lượng cao thường kéo dài nhiều năm. Bên cạnh trình độ chuyên môn, người giảng viên còn cần tích luỹ kinh nghiệm giảng dạy, nghiên cứu và hướng dẫn học viên. Nếu đội ngũ giàu kinh nghiệm nghỉ hưu mà không có cơ chế tiếp tục sử dụng phù hợp, nhiều cơ sở giáo dục sẽ gặp “khoảng trống” về chuyên môn, ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và nghiên cứu. Việc không có phương án sử dụng hiệu quả đội ngũ này cũng là sự lãng phí rất lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thực tế cho thấy, trong những năm qua, dù chưa có quy định cụ thể nhưng xuất phát từ tình hình thực tế của các cơ sở đào tạo, đội ngũ nhà giáo sau khi nghỉ hưu, đặc biệt là các giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, chuyên gia đầu ngành, nhà khoa học và giảng viên có nhiều kinh nghiệm vẫn tiếp tục tham gia giảng dạy, nghiên cứu dưới hình thức thỉnh giảng. Tuy nhiên, cơ chế này chủ yếu đáp ứng nhu cầu giảng dạy theo từng học phần hoặc từng chuyên đề, chưa tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục ký kết hợp đồng để sử dụng lâu dài, ổn định nguồn nhân lực giàu kinh nghiệm.

Nhằm gỡ nút thắt này, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 59 tạo cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ sở đào tạo chủ động được nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu đào tạo trong tình hình mới. Những nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu là đội ngũ có trình độ chuyên môn sâu, được tích luỹ qua hàng chục năm giảng dạy và nghiên cứu; có kinh nghiệm thực tiễn trong xây dựng chương trình đào tạo, quản lý chuyên môn và phát triển các nhóm nghiên cứu; nhiều người vẫn đang chủ trì các đề tài nghiên cứu, có mạng lưới hợp tác quốc tế và khả năng kết nối với doanh nghiệp, viện nghiên cứu… Đây là nguồn nhân lực không thể có được ngay thông qua tuyển dụng mới. Do đó, việc tiếp tục sử dụng đội ngũ này sẽ giúp các cơ sở giáo dục nhanh chóng bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao mà không phải mất nhiều năm đào tạo như đối với đội ngũ mới.

Không thay thế đội ngũ nhà giáo cơ hữu

Việc sử dụng nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu nhằm bổ sung kịp thời nhân lực cho các cơ sở giáo dục, đào tạo. Thông tư cũng quy định rõ, quyền của cơ sở giáo dục khi sử dụng đội ngũ này. Theo đó, cơ sở giáo dục được sử dụng đội ngũ nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu để nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học; kết quả công tác của đội ngũ này là cơ sở để xác định năng lực đào tạo, quy mô tuyển sinh và kiểm định chất lượng theo quy định của pháp luật về giáo dục. Được quyền huy động và sử dụng kinh nghiệm, chuyên môn của nhà giáo nghỉ hưu thông qua cơ chế hợp đồng lao động toàn thời gian để phục vụ mục tiêu phát triển giáo dục; được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định của pháp luật.

Đáng lưu ý, Thông tư cũng quy định rõ, việc sử dụng nhà giáo sau khi nghỉ hưu không được làm ảnh hưởng đến chiến lược phát triển đội ngũ kế cận, không thay thế đội ngũ nhà giáo cơ hữu và phải tuân thủ các quy định của pháp luật về lao động. Điều này có nghĩa là, việc quy định nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu không phải là giải pháp thay thế cho việc tuyển dụng mới, đào tạo và phát triển đội ngũ trẻ mà là lực lượng bổ sung, hỗ trợ trong giai đoạn chuyển tiếp. Do đó, các cơ sở giáo dục vẫn phải tiếp tục đầu tư phát triển đội ngũ giảng viên trẻ, đồng thời khai thác hiệu quả kinh nghiệm của các nhà giáo kỳ cựu để nâng cao chất lượng đào tạo. Việc kết hợp giữa đội ngũ giàu kinh nghiệm với đội ngũ trẻ sẽ tạo nên sự kết nối liền mạch giữa tri thức, kinh nghiệm và sức sáng tạo, giúp các cơ sở giáo dục phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, để bảo đảm nâng cao chất lượng đào tạo, Thông tư cũng quy định: cơ sở giáo dục có trách nhiệm quy định cụ thể quy trình đánh giá chất lượng giảng dạy định kỳ, cơ chế thu thập và xử lý thông tin phản hồi từ người học đối với nhà giáo hợp đồng. Kết quả đánh giá là căn cứ để khen thưởng, thực hiện chế độ đãi ngộ hoặc xem xét tiếp tục ký kết hợp đồng; trường hợp nhà giáo có kết quả đánh giá không đạt yêu cầu theo quy chế của cơ sở giáo dục thì cơ sở giáo dục có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định. Cùng với đó, cơ sở giáo dục có trách nhiệm thực hiện chế độ báo cáo cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền; công khai danh sách, chức danh theo vị trí việc làm của đội ngũ nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu trên trang thông tin điện tử của cơ sở giáo dục để bảo đảm tính minh bạch, chính xác trong xác định năng lực đào tạo.

Trong bối cảnh đất nước đang triển khai đồng thời các mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục; phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Thông tư 59 góp phần phát triển đội ngũ trí thức, sử dụng hiệu quả nguồn lực chất lượng cao và xây dựng nền giáo dục hiện đại, chất lượng, hội nhập, đủ điều kiện đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.