Bộ luật Hình sự phải cân bằng giữa nghiêm minh và nhân văn

Xác định rõ lộ trình thực hiện tố tụng điện tử

Tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng báo cáo tóm tắt việc giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi); thuyết trình về nội dung cơ bản của dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Theo đó, dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) gồm 8 chương, 52 điều (giảm 21 điều so với Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015).

Dự thảo Luật quy định về tổ chức cơ quan điều tra và giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định về tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân.

Khi không còn tổ chức Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, thẩm quyền điều tra của cơ quan này được chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an; thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát quân sự Trung ương chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung quy định về trách nhiệm, thời hạn phân loại thông tin về hành vi vi phạm pháp luật của Công an cấp xã khi tiếp nhận thông tin do cơ quan, tổ chức, cá nhân để phân loại, xác định tố giác, tin báo về tội phạm.

Báo cáo tóm tắt việc giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết, một số ý kiến tán thành bổ sung nguyên tắc bảo đảm thực hiện hoạt động tố tụng điện tử; coi đây là một trong các nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự; đề nghị tiếp tục rà soát để đồng bộ và có lộ trình thực hiện cụ thể, phù hợp và bảo đảm tính khả thi cao.

Cũng có ý kiến băn khoăn về việc bổ sung nguyên tắc này. Một số ý kiến tán thành cần thiết có các quy định tố tụng điện tử, nhưng không quy định trong hệ thống nguyên tắc cơ bản.

Về nội dung này, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cho rằng, việc bổ sung nguyên tắc hoạt động tố tụng điện tử tại Điều 18 là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để đổi mới phương thức tiến hành tố tụng. Quy định này cũng tạo nền tảng để tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan, như chứng cứ điện tử, dữ liệu số.

Tuy nhiên, tố tụng điện tử sẽ tác động đến nhiều khâu trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án, từ lập và quản lý hồ sơ đến chuyển giao chứng cứ, tài liệu, lệnh và quyết định tố tụng.

Để bảo đảm tính khả thi, phù hợp với từng hoạt động tố tụng, điều kiện hạ tầng kỹ thuật, yêu cầu bảo mật và khả năng tiếp cận của người tham gia tố tụng, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cho biết sẽ chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xác định cụ thể lộ trình thực hiện.

Có lộ trình chuyển tiếp rõ ràng, bảo đảm “tuổi thọ” của luật

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, qua rà soát, Thường trực Ủy ban nhận thấy dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đã tiếp thu nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thẩm tra, các ĐBQH, cơ quan, tổ chức, chuyên gia, nhà khoa học để tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện.

Đối với dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), các ý kiến góp ý về định hướng, chính sách đã được nghiên cứu, tiếp thu; hồ sơ dự án cơ bản đáp ứng yêu cầu của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Đáng chú ý, Thường trực Ủy ban đề nghị quy định cụ thể ngay trong Luật về tổ chức bộ máy cơ quan điều tra của Công an nhân dân và Quân đội nhân dân. Việc này nhằm bảo đảm phù hợp với phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật, Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị và khoản 2 Điều 5 Luật Tổ chức Quốc hội; đồng thời bảo đảm thống nhất, đồng bộ với các quy định về tổ chức bộ máy của Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân.

Tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh đây là những luật, bộ luật đặc biệt quan trọng, liên quan trực tiếp đến quyền con người, phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và hoạt động của cả hệ thống chính trị.

“

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao việc Bộ Công an tổ chức lấy ý kiến nhân dân về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) qua VNeID, với khoảng 800.000 lượt ý kiến đóng góp tính đến ba ngày trước phiên họp.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục mở rộng việc lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo Bộ luật; đồng thời đề nghị MTTQ Việt Nam tổ chức lấy ý kiến để thu hút sự tham gia rộng rãi của người dân.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Bộ luật Hình sự (sửa đổi) phải bảo đảm sự cân bằng giữa tính nghiêm minh với nhân đạo, nhân văn; giữa yêu cầu răn đe, phòng ngừa tội phạm với bảo vệ đổi mới sáng tạo. Các điều kiện áp dụng cần được tính toán kỹ lưỡng; làm rõ, siết chặt điều kiện loại trừ, tạm hoãn trách nhiệm hình sự để bảo vệ người đổi mới, đồng thời ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách.

Dự thảo cũng cần cụ thể hóa tối đa cấu thành các tội phạm liên quan đến công nghệ cao, tài sản số, tránh khoảng trống pháp lý hoặc áp dụng tùy tiện; gắn việc mở rộng trách nhiệm của pháp nhân với cơ chế khắc phục hậu quả linh hoạt, góp phần bảo vệ việc làm và chuỗi cung ứng. Cùng với đó, cần có lộ trình chuyển tiếp rõ ràng, đánh giá tác động độc lập sau 2 - 3 năm thi hành, qua đó bảo đảm tính ổn định, lâu dài của Bộ luật.

Đối với Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội lưu ý một số chính sách lớn như đổi mới tố tụng theo hướng tinh gọn, hiệu quả; phân hóa và khoan hồng trong xử lý tội phạm; hoàn thiện thẩm quyền gắn với tăng cường kiểm soát quyền lực, bảo đảm quyền con người; đẩy mạnh tố tụng điện tử, tố tụng trực tuyến và giám sát điện tử; đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và luật hóa các cơ chế thí điểm.

Bên cạnh đó, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) cần bảo đảm đồng bộ với Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao Chính phủ, Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cùng các cơ quan của Quốc hội đã tích cực phối hợp, khẩn trương tiếp thu, giải trình ý kiến của ĐBQH và hoàn thiện các dự thảo luật, bộ luật. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành các nội dung lớn của các dự án luật, bộ luật và các báo cáo trình tại phiên họp.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Bộ Công an để hoàn thiện các dự thảo, bảo đảm đồng bộ giữa các luật, bộ luật và thống nhất với hệ thống pháp luật.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp chủ trì, phối hợp với Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội hoàn thiện báo cáo thẩm tra. Trước mắt, các cơ quan hoàn chỉnh hồ sơ để trình Hội nghị ĐBQH hoạt động chuyên trách ngày 28 - 29/9, trước khi trình Quốc hội xem xét.