Bộ GD-ĐT nêu 3 lý dotiếp tục duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT
Bộ GD-ĐT vừa có những lý giải về việc tiếp tục hoàn thiện kỳ thi tốt nghiệp THPT theo hướng xây dựng một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia.
Bộ GD-ĐT cho biết kỳ thi tốt nghiệp THPT không chỉ nhằm xét công nhận tốt nghiệp mà còn là công cụ đánh giá chuẩn đầu ra của giáo dục phổ thông trên phạm vi cả nước, tạo nguồn dữ liệu tin cậy phục vụ quản lý chất lượng giáo dục và hỗ trợ các trường đại học tuyển sinh theo quyền tự chủ.
Vì sao phải duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT ?
Theo Bộ GD-ĐT, chủ trương duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT đã được xác định từ Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Nghị quyết yêu cầu đổi mới phương thức thi theo hướng giảm áp lực, giảm chi phí xã hội nhưng vẫn bảo đảm đánh giá khách quan năng lực học sinh và tạo cơ sở cho công tác tuyển sinh.
Luật Giáo dục cũng quy định học sinh hoàn thành chương trình THPT, đủ điều kiện theo quy định sẽ tham dự kỳ thi và được cấp bằng tốt nghiệp nếu đạt yêu cầu.
Đáng chú ý, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo tiếp tục đặt mục tiêu xây dựng nền giáo dục hiện đại, công bằng, chất lượng, trong đó nhấn mạnh việc cần có một cơ chế thống nhất để đánh giá chuẩn đầu ra của học sinh phổ thông.
Bộ cho biết, việc tiếp tục duy trì quy định về kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa phù hợp với chủ trương của Đảng, quy định của Luật nhằm bảo đảm sự thống nhất trong đánh giá chuẩn đầu ra giáo dục phổ thông, nâng cao chất lượng và đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về giáo dục trong giai đoạn mới.
Đổi mới phương thức thi phát huy nhiều ưu điểm quan trọng
Qua nhiều năm điều chỉnh, kỳ thi tốt nghiệp THPT đã thay đổi đáng kể về vai trò.
Nếu trước đây kỳ thi vừa xét tốt nghiệp vừa tuyển sinh đại học thì từ năm 2020, kỳ thi không còn vận hành theo mô hình "hai trong một".
Theo Bộ GD-ĐT, hiện nay kỳ thi có nhiệm vụ chính là xét công nhận tốt nghiệp, đồng thời cung cấp dữ liệu phục vụ đánh giá chất lượng giáo dục của từng trường, từng địa phương và trên phạm vi cả nước.
03 lý do Bộ GD-ĐT cho rằng kỳ thi vẫn cần thiết
Trong quá trình đổi mới giáo dục, nhiều ý kiến từng đặt vấn đề có nên duy trì một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia.
Theo Bộ GD-ĐT, qua trao đổi với các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và giáo viên, đa số đều cho rằng kỳ thi vẫn giữ vai trò quan trọng.
Thứ nhất, đối với một bộ phận không nhỏ học sinh và giáo viên, nếu không thi sẽ không học và không dạy. Đây là một thực tế cần thẳng thắn nhìn nhận để đề xuất phương án phù hợp.
Thứ hai, không có những kỳ thi được tổ chức nghiêm túc và đánh giá trên diện rộng, đặc biệt là trên bình diện quốc gia, thì những nhà quản lý giáo dục không có được những thông tin tin cậy về thực trạng của giáo dục phổ thông trên cả nước và tại từng địa phương.
Thứ ba, không nên đặt ra “năm nào cũng hơn 99% đỗ tốt nghiệp” để thắc mắc thi làm gì. Bởi lẽ, một dây chuyền sản xuất dù có 99% sản phẩm đạt chuẩn cũng không ai bỏ đi khâu kiểm tra sản phẩm đầu ra. Ngay cả việc phát hiện ra những bất thường trong kết quả thi ở một số địa phương cũng là kết quả của quá trình phân tích dữ liệu của kỳ thi và sự công khai, minh bạch các dữ liệu đó - điều mà rất ít kỳ thi hiện nay có thể làm được.
Tuyển sinh thuộc quyền tự chủ của cơ sở giáo dục đại học
Từ năm 2020, Kỳ thi tốt nghiệp THPT không còn là kỳ thi “hai trong một” theo mô hình giai đoạn 2015-2019. Kỳ thi từ năm 2020 có nhiệm vụ xét công nhận tốt nghiệp; đồng thời đánh giá mức độ đạt chuẩn học sinh trên diện rộng, cung cấp căn cứ đánh giá chất lượng giáo dục của trường, địa phương và cả nước, theo dõi tác động của chương trình và chính sách giáo dục trên một chuẩn chung.
Với quy mô, mức độ chuẩn hóa và khả năng so sánh đó, kết quả thi vẫn là một nguồn dữ liệu mà cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp có thể lựa chọn sử dụng theo quyền tự chủ. Bên cạnh đó, các trường có đủ năng lực vẫn tổ chức kỳ thi riêng cho nhu cầu chuyên biệt.
Mô hình hiện hành không phải mô hình tổ chức tuyển sinh đại học bằng điểm thi tốt nghiệp THPT. Tuyển sinh là quyền tự chủ của các cơ sở đào tạo. Các trường đại học tự quyết định phương thức, số lượng tuyển sinh, tổ hợp, tiêu chí, điều kiện và điểm trúng tuyển, đồng thời sử dụng hạ tầng dữ liệu và xử lý kỹ thuật dùng chung của Bộ GD-ĐT. Thí sinh đăng ký, điều chỉnh nguyện vọng trên một Hệ thống thống nhất. Hệ thống đối sánh dữ liệu và bảo đảm mỗi thí sinh chỉ trúng tuyển vào một nguyện vọng cao nhất đủ điều kiện, chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao độ tin cậy của các phương thức xét tuyển, đơn giản hóa thủ tục, kiểm soát điều kiện bảo đảm chất lượng và gắn với trách nhiệm giải trình.
Số liệu thống kê cho thấy, năm 2025, 50,32% số người nhập học được tuyển chủ yếu bằng kết quả thi tốt nghiệp THPT; kết quả học tập THPT chiếm 29,24%. Cơ cấu này phản ánh đúng bản chất đa phương thức nguồn thi tốt nghiệp được sử dụng rộng nhất, nhưng quyền phát triển và sử dụng công cụ riêng của trường vẫn được bảo đảm.
Như vậy, kết quả thi tốt nghiệp THPT là một nguồn dữ liệu dùng chung, không phải nguồn tuyển bắt buộc. Việc nhiều cơ sở đào tạo có mức cạnh tranh đầu vào cao tiếp tục lựa chọn nguồn này là quyết định tự chủ của chính các trường và là bằng chứng thực tiễn về mức độ tin cậy, khả năng so sánh và giá trị phân loại của kỳ thi. Đồng thời, các trường vẫn duy trì nguồn tuyển riêng để đáp ứng yêu cầu chuyên biệt.
Triển khai nhiều giải pháp hoàn thiện kỳ thi chuẩn hóa quốc gia và tăng cường tự chủ tuyển sinh
Quá trình đổi mới thi, tuyển sinh đại học, giáo dục nghề nghiệp thể hiện một hướng vận động nhất quán: từ tổ chức phân tán và nhiều kỳ thi, sang chuẩn hóa quốc gia, giảm chi phí xã hội, mở rộng tự chủ của trường và quản trị bằng dữ liệu. Mỗi giai đoạn đã giải quyết một yêu cầu lịch sử, đồng thời bộc lộ những hạn chế cần khắc phục ở giai đoạn tiếp theo.
Một kỳ thi chuẩn hoá quốc gia trong giai đoạn mới sẽ ứng dụng những công nghệ và quy trình tiên tiến nhất để hạn chế tới mức thấp nhất sự can thiệp của con người. Kỳ thi cũng sẽ được tính toán để có thể chia nhiều đợt trong năm, thậm chí tổ chức theo các môn thi riêng và một số bài thi tổng hợp.
Bộ cho hay, tuyển sinh là quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đào tạo, tuy nhiên các biện pháp quản lý cũng sẽ được “siết chặt” không để tái diễn việc "trăm hoa đua nở", gây khó khăn, tốn kém, áp lực và bất bình đẳng cho thí sinh và tốn kém chung cho toàn xã hội. Dù không bắt buộc, song kết quả của kỳ thi chuẩn hóa quốc gia cũng vẫn sẽ là một căn cứ quan trọng để các trường sử dụng cho xét tuyển.
Bộ GD-ĐT đang tiếp tục hoàn thiện thể chế về tự chủ tuyển sinh gắn với trách nhiệm giải trình; ban hành chuẩn tối thiểu cho kỳ thi độc lập, quy đổi tương đương, công bố phổ điểm, bảo mật, lưu trữ dữ liệu và giải quyết khiếu nại.
Bên cạnh đó, hiện đại hóa khảo thí, xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, phân tích độ khó, độ phân biệt và độ tin cậy; thí điểm thi trên máy tính theo lộ trình phù hợp, không chuyển đổi đồng loạt khi điều kiện vùng miền chưa đồng đều.
Đồng thời, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ phát hiện phổ điểm, kết quả chấm, quy đổi, điểm chuẩn và hành vi đăng ký bất thường. Tăng phân tách nhiệm vụ, kiểm tra chéo, luân chuyển vị trí nhạy cảm, camera và lưu vết điện tử; áp dụng chế tài đủ sức răn đe đối với hành vi cố ý can thiệp.
Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn đang chỉ đạo rà soát, đánh giá toàn diện việc tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT trong giai đoạn vừa qua, trên cơ sở đó tiếp tục hoàn thiện để hướng tới một kỳ thi an toàn, chất lượng, hiệu quả.
