Bình dân học vụ số nhìn từ thế giới Cuộc đua “Một triệu nhân lực AI” ở vùng Vịnh

SAMAI: Bình dân học vụ AI

Chiến dịch “Một triệu nhân lực AI” (One Million Saudis in AI - SAMAI) được mô tả là một trong những sáng kiến ​​đào tạo AI đại chúng có quy mô lớn nhất thế giới. Do Cơ quan Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo Ảrập Xêút (SDAIA) phối hợp với Bộ Giáo dục và Bộ Nguồn nhân lực và Phát triển xã hội triển khai, SAMAI hướng tới mục tiêu trang bị cho công dân Ảrập Xêút các kỹ năng về trí tuệ nhân tạo và nâng cao sự sẵn sàng của họ cho tương lai kỹ thuật số.

Để tạo điều kiện cho bất kỳ công dân nào bước chân vào một lĩnh vực vốn được coi là phức tạp, SAMAI cung cấp nội dung miễn phí bằng tiếng Ảrập với cách diễn đạt đơn giản và nhiều minh họa trực quan. Chương trình dẫn người học đi từ các khái niệm nền tảng đến ứng dụng trong đời sống, tác động đối với nơi làm việc và những xu hướng có thể xuất hiện trong tương lai, cũng như các công cụ thực hành, cách khai thác AI an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm. Đạo đức AI không được tách thành một phần phụ, mà được đưa vào hành trình đào tạo để người học hiểu rằng sử dụng công nghệ còn bao hàm trách nhiệm kiểm tra thông tin, bảo vệ dữ liệu và nhận diện những giới hạn của thuật toán.

Với hình thức đào tạo từ xa cùng thời gian linh hoạt, SAMAI hướng đến nhiều nhóm đối tượng trong xã hội. Người học có thể là sinh viên chuẩn bị bước vào thị trường lao động, nhân viên hành chính muốn tự động hóa công việc thường ngày, giáo viên đang tìm cách thiết kế bài giảng mới hay cán bộ quản lý cần hiểu giới hạn của thuật toán trước khi đưa ra quyết định.

Sau khi hoàn thành, học viên được cấp chứng nhận chính thức của SDAIA, mang lại giá trị nhất định trong học tập và thị trường lao động, thay vì chỉ nhận chứng nhận tham gia từ một nền tảng đào tạo thương mại.

Mục tiêu ban đầu của SAMAI là đào tạo một triệu người trong 3 năm. Tuy nhiên, theo số liệu của SDAIA, trong chưa đầy một năm, SAMAI vượt mục tiêu đề ra khi thu hút hơn 1,2 triệu người. Trong đó, người đang làm việc chiếm 70%, sinh viên chiếm 30%; nữ giới chiếm 52% và nam giới chiếm 48%.

Đến tháng 6/2026, các chương trình phát triển năng lực của SDAIA đã tiếp cận hơn 1,56 triệu công dân, trong đó có 14.495 chuyên gia về dữ liệu và AI cùng hơn 278 lãnh đạo cơ quan nhà nước. Cổng thông tin Chính phủ Ảrập Xêút

Sau giai đoạn phổ cập, Ảrập Xêút triển khai SAMAI 2 với sự tham gia của 11 bộ, gồm các lĩnh vực y tế, tài chính, tư pháp, truyền thông, giáo dục, năng lượng, công nghiệp, giao thông và logistics. Nếu SAMAI đầu tiên giúp người dân làm quen với AI thì SAMAI 2 giúp họ làm chủ AI, đưa ngôn ngữ ấy vào từng ngành nghề, nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả hoạt động của khu vực công.

Sáng kiến ​​này hỗ trợ các mục tiêu của Tầm nhìn Ảrập Xêút 2030, chiến lược giảm phụ thuộc vào dầu mỏ với công nghệ và đổi mới sáng tạo là những trụ cột chính cho sự phát triển bền vững và việc tạo ra một nền kinh tế dựa trên tri thức.

UAE: Một triệu tài năng AI cho khu vực công

Khác với Ảrập Xêút lựa chọn “phổ cập” AI, UAE trước hết lựa chọn bộ máy nhà nước làm nơi tạo ra thay đổi. Sáng kiến Một triệu tài năng AI (One Million AI Talents) được triển khai trong khuôn khổ hợp tác giữa Chính phủ UAE và Microsoft, hướng tới trang bị kỹ năng AI cho một triệu nhân viên chính phủ vào năm 2027.

Hơn 50 cơ quan chính phủ tham gia chương trình ngay từ giai đoạn khởi động. Tuy nhiên, một triệu người không học cùng một giáo trình. Nội dung được thiết kế theo nhiệm vụ, kinh nghiệm và mức độ trách nhiệm của từng nhóm, kết hợp đào tạo trực tiếp với trực tuyến.

Chương trình gồm bốn hướng chính:

- Hướng phổ cập dành cho toàn thể nhân viên, giới thiệu khả năng của AI, các công cụ Microsoft và những ứng dụng có thể giải quyết công việc hàng ngày.

- Hướng đào tạo “nhà vô địch AI” xây dựng đội ngũ cầu nối giữa chuyên gia nghiệp vụ và bộ phận kỹ thuật, giúp biến một vấn đề thực tế thành bài toán công nghệ.

- Hướng học thuật cung cấp kỹ năng chuyên sâu cho chuyên gia và nhân sự kỹ thuật phát triển các giải pháp AI.

- Hướng dành cho lãnh đạo tập trung vào quản trị quá trình ứng dụng, tích hợp AI tạo sinh vào quy trình, cải thiện quá trình ra quyết định và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Cấu trúc này cho thấy quan điểm của UAE là không phải công chức nào cũng cần biết lập trình, nhưng mỗi người phải hiểu AI ở mức độ tương xứng với công việc và quyền hạn. Nhân viên cần sử dụng công cụ đúng cách; chuyên gia phải có khả năng xây dựng giải pháp; người quản lý phải đánh giá được giá trị và rủi ro; còn lãnh đạo phải chịu trách nhiệm đối với những quyết định có sự hỗ trợ của thuật toán.

Một triệu nhân lực làm chủ “câu lệnh AI”

Song song với chiến dịch “Một triệu tài năng AI”, Dubai còn phát động chiến dịch “Một triệu người làm chủ câu lệnh AI”, đặt mục tiêu đào tạo một triệu lao động thành thạo kỹ năng đặt câu lệnh cho AI trong 3 năm.

Dubai cho rằng kỹ năng giao tiếp với AI tạo sinh đang trở thành năng lực thiết yếu tiếp theo. Chất lượng câu trả lời của AI phụ thuộc lớn vào cách con người mô tả mục tiêu, cung cấp bối cảnh, đặt giới hạn và kiểm tra kết quả.

“Một triệu người làm chủ câu lệnh AI” vì thế không chỉ dạy cách viết một câu lệnh hấp dẫn. Chương trình hướng tới năng lực xác định đúng vấn đề, chia nhỏ nhiệm vụ, yêu cầu AI điều chỉnh đầu ra và đánh giá thông tin do máy tạo ra. Đây là những kỹ năng có thể áp dụng trong truyền thông, giáo dục, thiết kế, quản trị, dịch vụ công và khởi nghiệp.

Sáng kiến do Trung tâm AI Dubai thuộc Dubai Future Foundation phụ trách, nằm trong Kế hoạch tổng thể về AI của Dubai. Việc mở chương trình cho người học không chỉ là công dân dân UAE mà công dân trên toàn cầu cũng cho thấy UAE không chỉ muốn đào tạo nhân lực trong nước, mà còn muốn trở thành nơi định hình tiêu chuẩn và cộng đồng kỹ năng AI mới.

Ba chiến dịch có chung con số một triệu nhưng đại diện cho ba tầng năng lực khác nhau. SAMAI xây nền tảng hiểu biết AI cho toàn xã hội; “One Million AI Talents” đưa AI vào bộ máy nhà nước theo từng vị trí việc làm; còn “One Million Prompters” phổ cập một kỹ năng thực hành đặc trưng của thời đại AI tạo sinh.

Điểm chung quan trọng nhất là đào tạo được tiến hành đồng thời với quá trình chuyển đổi kinh tế và quản trị. Ảrập Xêút muốn xây dựng nền kinh tế tri thức theo Tầm nhìn 2030; UAE muốn trở thành trung tâm AI toàn cầu và kiến tạo một chính phủ vận hành dựa trên dữ liệu. Cả hai đều nhận ra rằng trung tâm dữ liệu có thể được xây trong vài năm, nhưng hình thành một xã hội đủ năng lực sử dụng AI an toàn và sáng tạo là hành trình dài hơn, để họ có thể có một đội ngũ lao động biết cách làm việc với trí tuệ nhân tạo - làm chủ trí tuệ nhân tạo.