Biến tài nguyên văn hóa thành nguồn lực phát triển mới

Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Kinh Bắc

Phát biểu thảo luận về việc thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, ĐBQH Bùi Hoài Sơn đánh giá Tờ trình số 473/TTr-CP ngày 1/8/2026 của Chính phủ và Đề án thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương được chuẩn bị khá công phu, đầy đủ về căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn; xác định rõ phương án thành lập thành phố Bắc Ninh trên cơ sở giữ nguyên diện tích tự nhiên, quy mô dân số và các đơn vị hành chính cấp xã hiện nay. Bắc Ninh cũng đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện, tiêu chuẩn của một thành phố trực thuộc Trung ương. Đáng chú ý, việc lấy ý kiến nhân dân đạt tỷ lệ đồng thuận rất cao, 99,74%, thể hiện nguyện vọng và sự thống nhất lớn trong Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương.

Dưới góc độ văn hóa, đặc biệt là việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Kinh Bắc trong quá trình xây dựng thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, ĐBQH Bùi Hoài Sơn cho biết trong quá trình công tác, đại biểu đã có cơ hội trực tiếp tham gia xây dựng hai hồ sơ di sản quan trọng gắn với vùng đất này, đó là hồ sơ Dân ca Quan họ Bắc Ninh trình UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và hồ sơ Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ.

"Chính quá trình tham gia xây dựng hai hồ sơ ấy giúp tôi cảm nhận sâu sắc rằng, giá trị của văn hóa Kinh Bắc không chỉ nằm ở những làn điệu Quan họ mượt mà, những tờ tranh Đông Hồ dung dị, đằm thắm; mà quan trọng hơn, đó là một hệ sinh thái văn hóa được hình thành, bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử", ĐBQH Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Vì vậy, từ trải nghiệm của mình, ĐBQH Bùi Hoài Sơn cho rằng việc thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương không chỉ là nâng cấp một đơn vị hành chính hay thay đổi mô hình quản trị. Đây phải là cơ hội để chúng ta xác lập một mô hình phát triển đô thị mới, trong đó văn hóa không đứng bên lề quá trình phát triển, mà trở thành nền tảng, hệ điều tiết và nguồn lực nội sinh của phát triển.

Bên cạnh đó, đề án đã đánh giá rất rõ chiều sâu văn hóa của vùng đất Bắc Ninh - Kinh Bắc, đây là vùng “địa linh nhân kiệt”, nơi có Luy Lâu - một trong những trung tâm kinh tế, chính trị, tôn giáo sớm của nước ta; nơi phát tích Vương triều Lý; quê hương của nhiều danh nhân, nhà khoa bảng, nhà cách mạng; nơi hội tụ hàng nghìn lễ hội, nhiều làng nghề và các hình thức nghệ thuật dân gian đặc sắc. Đặc biệt, theo Đề án, không gian Bắc Ninh - Kinh Bắc hiện có 8 di sản được UNESCO vinh danh, hàng trăm di tích quốc gia và quốc gia đặc biệt, nhiều làng nghề truyền thống, cùng truyền thống hiếu học được kết tinh qua những làng tiến sĩ nổi tiếng. Đây là một nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt quý giá, có ý nghĩa không chỉ đối với Bắc Ninh mà còn đối với quốc gia và nhân loại.

"Tôi tán thành việc thành lập thành phố Bắc Ninh, nhưng đồng thời đề nghị phải coi việc bảo vệ bản sắc văn hóa Kinh Bắc là một cam kết chính trị và trách nhiệm pháp lý lâu dài của chính quyền đô thị mới", ĐBQH Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Không để đứt gãy không gian văn hóa trong quá trình đô thị hóa

Bên cạnh đó, ĐBQH Bùi Hoài Sơn đặc biệt đồng tình với định hướng trong Đề án, đó là quy hoạch đô thị mới không được phá vỡ cảnh quan di tích, làng nghề truyền thống; phải giảm mật độ xây dựng tại các khu vực lõi di sản; kết hợp không gian xanh, mặt nước; xây dựng các trung tâm văn hóa, phố đi bộ và không gian sinh hoạt cộng đồng mang âm hưởng Kinh Bắc; đồng thời kết nối các khu đô thị, thương mại, vui chơi với những không gian văn hóa quan họ, làng nghề và du lịch tâm linh.

Nhấn mạnh làm rõ thêm một số vấn đề, đại biểu cho rằng không để quá trình đô thị hóa làm đứt gãy không gian văn hóa Kinh Bắc. Bài học ở nhiều đô thị cho thấy, di sản có thể vẫn còn về tên gọi, nhưng không gian xã hội sản sinh ra di sản lại bị thu hẹp hoặc biến mất. Khi làng cổ bị chia cắt, ao làng bị san lấp, cây đa, bến nước, sân đình bị đặt giữa những khối bê tông thì di sản rất khó tiếp tục sống một cách tự nhiên.

Ngoài ra, Đề án cũng đã nhận diện nguy cơ đô thị hóa nóng làm thu hẹp vùng lõi các di tích và làng nghề truyền thống. Vì vậy, cần xác lập rõ ranh giới bảo vệ, vùng đệm và các tiêu chí kiểm soát kiến trúc, chiều cao, mật độ xây dựng tại những khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử; đồng thời lồng ghép hình thái kiến trúc truyền thống Kinh Bắc vào cấu trúc đô thị mới, tránh tình trạng các đô thị giống nhau, không còn bản sắc riêng.

Bên cạnh đó, ĐBQH Bùi Hoài Sơn cho rằng phải bảo tồn di sản trong đời sống cộng đồng, lấy người dân làm chủ thể. Hiện nay, Nhà nước có thể đầu tư thiết chế, tu bổ di tích, xây dựng trung tâm văn hóa, nhưng không thể thay thế vai trò của nghệ nhân và cộng đồng. Cần có chính sách tốt hơn đối với nghệ nhân quan họ, nghệ nhân tranh Đông Hồ, những người nắm giữ kỹ năng nghề thủ công truyền thống, những người thực hành lễ hội, tín ngưỡng và truyền dạy văn hóa dân gian. Vì vậy, phải giúp người dân có thể sống được bằng di sản, làm giàu chính đáng từ di sản, để họ tự hào và tự nguyện bảo vệ di sản. Khi người dân có sinh kế bền vững từ văn hóa, họ sẽ trở thành lực lượng bảo tồn hiệu quả nhất.

ĐBQH Bùi Hoài Sơn cũng đề xuất cần biến tài nguyên văn hóa thành nguồn lực phát triển mới thông qua công nghiệp văn hóa và du lịch văn hóa. Theo đại biểu, thành phố Bắc Ninh trong tương lai không chỉ được biết đến là trung tâm công nghiệp điện tử, bán dẫn, vi mạch và trí tuệ nhân tạo, mà cần trở thành một trung tâm sáng tạo dựa trên văn hóa Kinh Bắc. "Đây là định hướng đúng, nhưng phải được cụ thể hóa bằng dự án, nguồn lực, doanh nghiệp dẫn dắt, thị trường và cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ", ĐBQH Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Cuối cùng, đại biểu cho rằng phải đặt văn hóa trong mối quan hệ hữu cơ với quốc phòng, an ninh và xây dựng thế trận lòng dân. Trên thực tế, Bắc Ninh là địa bàn liền kề, là một trong những hướng cửa ngõ quan trọng của Thủ đô Hà Nội. Việc xây dựng một thành phố phát triển hài hòa, có bản sắc, có chất lượng sống tốt, người dân được hưởng thụ văn hóa và tin tưởng vào chính quyền sẽ góp phần trực tiếp củng cố thế trận lòng dân...

"Từ góc độ Hà Nội, tôi cho rằng việc hình thành thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương cũng tạo ra điều kiện mới để tăng cường liên kết giữa 2 địa phương, không chỉ về hạ tầng giao thông, công nghiệp và dịch vụ, mà còn về văn hóa, du lịch, giáo dục và bảo vệ không gian lịch sử của vùng Thủ đô", ĐBQH Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Tạo không gian phát triển mới, kết nối vùng và thu hút đầu tư

Đồng quan điểm, ĐBQH Tạ Đình Thi đánh giá việc thành lập thành phố Bắc Ninh là cần thiết và hiện đã có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. Sự cần thiết này xuất phát từ chính thực tiễn phát triển vượt bậc, kết quả tất yếu sau chặng đường phát triển đầy ấn tượng của tỉnh Bắc Ninh mới và các tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang trước đây.

Theo đại biểu, việc nâng cấp lên thành phố trực thuộc Trung ương là yêu cầu bức thiết để thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển đô thị, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi mô hình quản trị từ nông thôn sang chính quyền đô thị, tạo đà để Bắc Ninh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và trở thành cực tăng trưởng của vùng Thủ đô.

"Tôi hoàn toàn đồng tình với đề xuất việc thành lập thành phố Bắc Ninh. Việc Quốc hội xem xét thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương là một dấu mốc lịch sử của vùng đất Kinh Bắc, giàu truyền thống và mở ra một chương mới đối với sự phát triển của địa phương này. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để thành phố Bắc Ninh phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế với bề dày văn hóa và nền tảng kinh tế vững chắc, cùng với quyết tâm chính trị cao, phát triển bền vững và đạt mục tiêu tăng trưởng cao?", ĐBQH Tạ Đình Thi nhấn mạnh.

Để làm rõ nội dung trên, ĐBQH Tạ Đình Thi cho biết để duy trì và vượt mức tăng trưởng ấn tượng trên 10%, đề nghị trong Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Bắc Ninh, cần tiếp tục khẳng định và tập trung vào 5 trụ cột chính, đó là phát triển công nghiệp công nghệ cao; hoàn thiện hạ tầng chiến lược, tạo không gian phát triển mới, kết nối vùng và thu hút đầu tư; cải cách môi trường kinh doanh; quan tâm bảo đảm sinh kế và nâng cao chất lượng đời sống của người dân và cuối cùng là có lộ trình hướng tới kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và bảo tồn văn hóa.

Đáng chú ý, ĐBQH Tạ Đình Thi cho rằng đối với Bắc Ninh, phát triển bền vững phải là mục tiêu xuyên suốt. Theo đó, Bắc Ninh không chỉ tăng trưởng nhanh mà còn phải tăng trưởng “xanh” và bền vững. Cụ thể, đó là kinh tế xanh và tuần hoàn đòi hỏi Bắc Ninh cần đi đầu trong việc thu hút các dự án công nghệ cao, thân thiện môi trường; xây dựng các khu công nghiệp sinh thái và thúc đẩy các mô hình sản xuất tiết kiệm năng lượng, phát thải thấp. Đồng thời, về bảo tồn di sản, Bắc Ninh là cái nôi của văn hóa Kinh Bắc với Dân ca Quan họ được UNESCO ghi danh, cùng hàng trăm di tích lịch sử – văn hóa giá trị.

"Một đô thị văn minh, hiện đại không thể đánh mất cội nguồn, Bắc Ninh cần gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch, lấy văn hóa làm nền tảng tinh thần và động lực nội sinh cho sự phát triển bền vững", ĐBQH Tạ Đình Thi nêu rõ