Biến năng lượng tái tạo thành động lực thu hút đầu tư

Thí điểm thu hút sản xuất sử dụng điện xanh

Phát biểu tại phiên thảo luận, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị Trần Vũ Khiêm cho biết, việc bảo đảm cung ứng điện, không tăng giá điện trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động đã góp phần ổn định sản xuất và đời sống. Tuy vậy, cùng với bổ sung nguồn cung, cần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn điện và hạ tầng đã đầu tư.

Dẫn thực tiễn địa phương, đại biểu Trần Vũ Khiêm thông tin Quảng Trị hiện có 24 dự án điện gió đang vận hành với tổng công suất hơn 1.100MW, nhưng đến nay chưa có doanh nghiệp nào trên địa bàn thực hiện mua bán điện trực tiếp. Theo báo cáo của Tổng Công ty Điện lực miền Trung, công suất lắp đặt các nguồn điện trên địa bàn tỉnh hiện khoảng 1.528MW, gấp gần 3 lần công suất phụ tải cực đại. Đến năm 2030, nếu thực hiện đầy đủ các quy hoạch đã phê duyệt, công suất lắp đặt có thể đạt khoảng 12.963MW, trong khi phụ tải cực đại dự báo khoảng 792MW.

Theo đại biểu, đây không phải mức dư thừa điện năng, nhưng chênh lệch lớn cho thấy cần phối hợp phát triển nguồn điện, lưới điện và nhu cầu sử dụng điện. Khả năng tiếp cận điện xanh là một yếu tố để doanh nghiệp xuất khẩu và nhà đầu tư có cam kết giảm phát thải lựa chọn địa điểm đầu tư; các trung tâm dữ liệu cũng cần nguồn điện lớn, ổn định.

Đại biểu Trần Vũ Khiêm đề nghị Chính phủ xây dựng chương trình thí điểm thu hút sản xuất, dịch vụ sử dụng điện xanh tại một số khu vực phù hợp, gắn với chuẩn bị đất đai, hạ tầng điện, hạ tầng số, nước và nhân lực. Khả năng cấp điện, tiến độ đầu tư lưới và điều kiện tiếp cận điện xanh cần được công khai để doanh nghiệp lựa chọn địa điểm, quy mô đầu tư.

Để doanh nghiệp mua được điện xanh với chi phí có thể dự tính, cần hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp theo 3 yêu cầu: minh bạch tổng chi phí; rõ trách nhiệm và phân bổ rủi ro khi gió yếu, nhà máy gặp sự cố hoặc phải giảm phát do giới hạn của lưới điện; bảo đảm điện xanh kiểm chứng được, tránh một sản lượng được nhiều bên cùng sử dụng.

Cùng quan tâm đến hạ tầng điện, ĐBQH Phạm Văn Trinh (Đồng Nai) cho rằng, các dự án lưới điện truyền tải đi qua nhiều địa phương, nhiều loại đất, ảnh hưởng nhiều hộ dân, nhưng vị trí móng trụ vẫn phải thực hiện trình tự thu hồi đất như dự án thông thường; đơn giá bồi thường, hỗ trợ chưa phù hợp thực tế. Vì vậy, đại biểu đề nghị khi sửa đổi Luật Đất đai cần quy định quy trình thu hồi đất rút gọn, phê duyệt bồi thường cuốn chiếu cho từng vị trí móng trụ. Cùng với đó, cần cho phép gửi tiền bồi thường vào tài khoản tạm giữ và thi công ngay khi người dân đồng ý bàn giao mặt bằng trước.

Liên quan đến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, đại biểu cho biết Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội đã quy định miễn chấp thuận chủ trương đầu tư đối với dự án lưới điện có trong quy hoạch, nhưng chỉ áp dụng đến ngày 31/12/2030. Do đó, đại biểu đề nghị luật hóa cơ chế này và cho phép quyết định phê duyệt quy hoạch điện là căn cứ trực tiếp để cập nhật vào quy hoạch sử dụng đất cấp xã. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế điều chỉnh linh hoạt quy hoạch để kịp thời đáp ứng nhu cầu của các khu công nghiệp mới, trung tâm dữ liệu và hệ thống trạm sạc xe điện đang phát triển nhanh.

Khơi thông nguồn lực, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững

Ở góc độ khác, ĐBQH Nguyễn Trung Kiên (Đồng Nai) đánh giá dữ liệu là nguồn lực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng, nâng cao năng suất lao động, nhưng hiện vẫn được thu thập, quản lý phân tán, chưa thể kết nối, chia sẻ và khai thác.

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên đề nghị hoàn thiện thể chế về kinh tế dữ liệu, phân định rõ dữ liệu được tiếp cận công khai, dữ liệu chia sẻ có điều kiện và dữ liệu phải được bảo vệ; xây dựng sàn giao dịch dữ liệu. Đồng thời, hạn chế tình trạng cát cứ dữ liệu, đầu tư trùng lặp, đi đôi với kiểm soát chặt chẽ nguy cơ lộ lọt thông tin, xâm phạm quyền riêng tư.

Tham gia phát biểu ý kiến tại Tổ 4, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, ĐBQH tỉnh Điện Biên đánh giá cao các ý kiến thiết thực, xác đáng tại phiên thảo luận. Phó Thủ tướng cho biết, dù đối mặt nhiều thách thức, tăng trưởng kinh tế vẫn đạt mức quý sau cao hơn quý trước, đưa tăng trưởng 9 tháng đạt 9,01%. Vốn FDI đăng ký đạt mức kỷ lục 50,36 tỷ USD, tăng 76,4%.

Tuy vậy, Phó Thủ tướng cũng chỉ ra, thu hút vốn đầu tư tư nhân mới đạt khoảng 60% nhu cầu, trong khi quý IV phải tăng trưởng khoảng 12,5% để đạt mục tiêu 10% cả năm. Để huy động thêm nguồn lực này, nhiều vướng mắc về cơ chế đã được tháo gỡ, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia mở rộng cao tốc Bắc - Nam theo hình thức đối tác công tư.

Bàn về phát triển kinh tế dữ liệu, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, muốn phát triển kinh tế dữ liệu, trước hết phải có dữ liệu, do đó cần sớm hoàn thành Trung tâm dữ liệu quốc gia.

Hướng tới năm 2027, Phó Thủ tướng nêu rõ, Chính phủ xác định phải tạo chuyển biến thực chất cả về tốc độ và chất lượng tăng trưởng. Theo đó, nguồn lực phải được khơi thông nhanh hơn, thể chế thông thoáng hơn, chi phí của doanh nghiệp giảm mạnh hơn, qua đó tạo nền tảng vững chắc để duy trì tăng trưởng cao, bền vững cho cả nhiệm kỳ.