Bệ phóng khuyến khích đổi mới sáng tạo

Hạn chế tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm của cán bộ và doanh nghiệp

Bày tỏ đồng tình cao với sự cần thiết ban hành dự thảo Nghị quyết, ĐBQH Trương Thị Diệu Thúy (TP. Đồng Nai) nhấn mạnh: Trong bối cảnh hiện nay, việc ban hành Nghị quyết vừa kịp thời thể chế hóa chủ trương, quan điểm của Đảng, vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn và nhiệm vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Đại biểu đề nghị, cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự án theo hướng rõ ràng, minh bạch và dễ thực hiện.

Khoản 5 Điều 3 dự thảo Nghị quyết quy định: Không áp dụng Nghị quyết để xem xét lại các bản án hình sự, quyết định xử lý đã có hiệu lực pháp luật. Nhưng đoạn cuối lại nêu: Đối với trường hợp đã bị xử lý... nếu đủ điều kiện thì xem xét áp dụng chính sách của Nghị quyết. Đại biểu Trương Thị Diệu Thúy đề nghị: Rà soát lại kỹ thuật văn bản để tránh các cách hiểu khác nhau và sự xung đột câu từ giữa việc "không áp dụng xem xét lại" ở đoạn trên và "xem xét áp dụng" ở đoạn dưới.

Về giải thích khái niệm tại khoản 2 Điều 4, đại biểu đề nghị cần rà soát mối quan hệ giữa cái "chung" của cơ quan/doanh nghiệp với cái "chung" của cộng đồng/địa phương để xác định rõ nội hàm dự án Nghị quyết.

Nhấn mạnh lĩnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là một trong những lĩnh vực chứa đựng nhiều tiềm ẩn rủi ro, khó dự đoán được các kết quả, các đại biểu cho rằng, thực tế có rất nhiều công trình nghiên cứu phải qua rất nhiều năm mới có thể kiểm chứng được hiệu quả và những đánh giá tác động. Tuy nhiên, nếu không có "tấm khiên" bảo vệ, ở những giai đoạn đầu thất bại, rất dễ bị xác định là vi phạm pháp luật. Vô hình trung, điều này sẽ cản trở sự đổi mới sáng tạo. Do đó, Nghị quyết này được kỳ vọng là "tấm khiên an toàn có điều kiện". Điều này, hạn chế được tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm của cán bộ và doanh nghiệp, khơi thông nguồn lực thúc đẩy kinh tế số phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Theo ĐBQH Lê Hoàng Hải (TP. Đồng Nai), để những quy định này thực sự là "tấm khiên" bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm thì cần làm rõ các quy định trong dự thảo Nghị quyết.

Đại biểu nêu: Tại khoản 9 Điều 4 đưa ra khái niệm là vi phạm pháp luật trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là hành vi của cá nhân, tổ chức vi phạm các quy định của pháp luật về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số gây thiệt hại về tài sản hoặc xâm phạm đến quyền, tài sản, quyền sở hữu trí tuệ của cơ quan, tổ chức, cá nhân…

Trong khi đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, có cách tiếp cận mở, vận dụng sáng tạo, cho phép thí điểm đối với những vấn đề thực tiễn mới đặt ra. Chấp nhận rủi ro, đầu tư mạo hiểm và độ trễ trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo. Cùng với đó, theo Điều 9 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng đã miễn trừ trách nhiệm dân sự để chấp nhận rủi ro trong các hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

“Nghị quyết này có áp dụng đối với các hoạt động thí điểm, thử nghiệm có kiểm soát trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số hay không”, ĐBQH Lê Hoàng Hải đặt vấn đề.

Do đó, để tạo sự tường minh, đại biểu đề nghị cần xác định cụ thể ngay ở trong phần giải thích từ ngữ để tránh sự xung đột trong các quy định.

Ngoài ra, liên quan đến cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, các đại biểu tại Tổ 6 đề nghị cần làm rõ đối tượng áp dụng là người gây thiệt hại hay người gặp thiệt hại; làm rõ mối quan hệ giữa cơ chế này với các quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự; cụ thể hóa điều kiện, tiêu chí áp dụng để hạn chế được tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm của cán bộ và doanh nghiệp,

Cần rà soát chế tài hành chính tương ứng

Bày tỏ sự đồng tình với cách tiếp cận của dự thảo Nghị quyết, ĐBQH Lê Nữ Thùy Dương (Đồng Nai) ủng hộ việc ưu tiên giải pháp kinh tế, dân sự và hành chính, tạo điều kiện để các chủ thể khắc phục thiệt hại trước khi áp dụng biện pháp tố tụng.

Về vấn đề xử lý hành chính, đại biểu đề nghị rà soát chế tài hành chính tương ứng (khoản 6 Điều 3), bởi lẽ không phải trường hợp miễn trách nhiệm hình sự nào cũng xác định được việc xử phạt hành chính. Bên cạnh đó, nên quy định thời gian giải quyết theo Nghị quyết này không được trừ vào thời hiệu xử lý hành chính. Đồng thời, đại biểu cho rằng nên quy định không miễn trừ các nghĩa vụ dân sự, tài chính, thuế, bồi thường, hoàn trả tài sản hoặc các nghĩa vụ đối với Nhà nước và các bên được xác định là có liên quan.

Góp ý về các biện pháp xử lý tại Điều 8 và Điều 9, đại biểu kiến nghị lược bỏ cụm từ "giải quyết nguồn tin về tội phạm" tại Điều 8. Đại biểu lý giải, giai đoạn tin báo, tố giác đã được khoản 1 Điều 9 điều chỉnh (ra quyết định không khởi tố); và chế định miễn trách nhiệm hình sự tại Điều 8 phù hợp hơn cho các giai đoạn sau khi đã khởi tố vụ án.

Đề xuất cần mở rộng phạm vi áp dụng chính sách nhân văn và tích cực của Nghị quyết này, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương cho rằng cân nhắc bổ sung một số chủ thể tại Điều 11. Theo đại biểu, các dự án đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số hay khoa học công nghệ thường có sự tham gia cộng tác của chuyên gia, cố vấn, nhà khoa học, kỹ sư hoặc nhân sự làm việc theo chế độ hợp đồng. Họ là những người có trách nhiệm chuyên môn và có thể đối mặt với rủi ro nghề nghiệp nhưng Điều 11 hiện mới chỉ quy định đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị bổ sung nhóm đối tượng này và phân định hình thức xử lý theo địa vị pháp lý như: người lao động theo hợp đồng lao động và chuyên gia, cố vấn làm việc theo hợp đồng tư vấn hoặc hợp đồng dịch vụ...