Bầu cử Tổng thống: Peru trước lựa chọn quyết định

Đứng giữa hai mô hình phát triển

Sau một thập kỷ chứng kiến tám đời tổng thống lần lượt nắm quyền, cử tri Peru bước vào cuộc bầu cử tổng thống vòng hai với kỳ vọng đưa đất nước thoát khỏi tình trạng bất ổn chính trị kéo dài. Hai ứng cử viên còn lại đại diện cho những cách tiếp cận khác nhau đối với con đường phát triển của quốc gia Nam Mỹ này.

Bà Keiko Fujimori, lãnh đạo đảng Lực lượng Nhân dân và là con gái cựu Tổng thống Alberto Fujimori, chủ trương tiếp tục duy trì mô hình kinh tế thị trường đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng của Peru trong hơn hai thập niên qua. Trong khi đó, ông Roberto Sánchez, chính trị gia cánh tả và là cựu bộ trưởng, nhận được sự ủng hộ đáng kể từ khu vực nông thôn và các nhóm thu nhập thấp. Ông đề xuất điều chỉnh mô hình phát triển theo hướng tăng cường vai trò của nhà nước trong việc thu hẹp bất bình đẳng và mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ công.

Các cuộc khảo sát mới nhất cho thấy cuộc đua đang diễn ra hết sức sít sao. Kết quả thăm dò do Ipsos công bố ngày 5/6 cho thấy ông Sánchez nhận được 43,8% tỷ lệ ủng hộ, trong khi bà Fujimori đạt 43,2%, mức chênh lệch nằm trong biên độ sai số thống kê. Diễn biến này phản ánh sự cạnh tranh quyết liệt giữa hai ứng cử viên, đồng thời cho thấy mức độ phân hóa đáng kể trong xã hội Peru.

Theo giới quan sát, bất kể ai giành chiến thắng, tổng thống tiếp theo sẽ tiếp quản một quốc gia đang sở hữu nhiều lợi thế chiến lược. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gia tăng nhằm bảo đảm nguồn cung các khoáng sản thiết yếu phục vụ quá trình chuyển đổi năng lượng và phát triển công nghệ cao, Peru nổi lên như một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Peru hiện thuộc nhóm các quốc gia sản xuất hàng đầu thế giới về đồng, bạc, kẽm, thiếc và vàng. Đây cũng là những loại khoáng sản đang thu hút mạnh dòng vốn đầu tư quốc tế khi nhu cầu đối với nguyên liệu phục vụ sản xuất pin xe điện, hạ tầng năng lượng tái tạo và các ngành công nghệ tiếp tục gia tăng.

Vị thế địa kinh tế của Peru còn được củng cố bởi dự án cảng Chancay do Trung Quốc đầu tư khoảng 3,5 tỷ USD. Dự án được kỳ vọng trở thành một trung tâm logistics quan trọng, góp phần tăng cường kết nối trực tiếp giữa Nam Mỹ và thị trường châu Á, đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa giữa Peru và Trung Quốc.

Bên cạnh khai khoáng, Peru cũng đang nổi lên là một trung tâm nông nghiệp phát triển nhanh của khu vực. Giá trị xuất khẩu nông sản tăng từ 748 triệu USD năm 2002 lên khoảng 12,3 tỷ USD vào năm 2024, phản ánh sự mở rộng mạnh mẽ của các ngành sản xuất hướng tới thị trường quốc tế như trái cây, rau quả và thực phẩm chế biến.

Nhờ những động lực này, Peru bước vào năm 2026 với vị thế địa kinh tế thuận lợi. Nguồn tài nguyên phong phú, nhu cầu toàn cầu gia tăng đối với khoáng sản chiến lược cùng thị trường thực phẩm quốc tế đang mở ra những cơ hội tăng trưởng đáng kể cho quốc gia Nam Mỹ này. Tuy nhiên, việc chuyển hóa các lợi thế về tài nguyên và vị trí chiến lược thành động lực phát triển bền vững sẽ phụ thuộc phần lớn vào năng lực quản trị và hiệu quả điều hành của chính quyền mới.

Những thách thức đối với tổng thống tương lai

Nếu xét về tiềm năng phát triển, Peru đang sở hữu nhiều lợi thế đáng kể. Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa những lợi thế đó thành động lực tăng trưởng bền vững lại phụ thuộc vào năng lực quản trị và sự ổn định của hệ thống chính trị, lĩnh vực mà quốc gia Nam Mỹ này vẫn đang đối mặt không ít thách thức.

Cuộc bầu cử năm 2026 phản ánh rõ tình trạng suy giảm niềm tin của cử tri đối với tầng lớp chính trị Peru. Trong vòng một diễn ra hồi tháng 4, bà Keiko Fujimori chỉ giành được khoảng 17% số phiếu hợp lệ, trong khi ông Roberto Sánchez nhận được khoảng 12%. Hơn 70% cử tri lựa chọn các ứng cử viên khác trong tổng số 35 người tham gia tranh cử.

Kết quả này cho thấy không ứng cử viên nào sở hữu nền tảng ủng hộ thực sự vững chắc. Vì vậy, vòng hai không đơn thuần là cuộc cạnh tranh giữa hai cá nhân hay hai chương trình hành động cụ thể, mà còn phản ánh những tranh luận sâu sắc về mô hình phát triển kinh tế đã định hình Peru trong hơn hai thập niên qua.

Trong thời gian dài, Peru được xem là một trong những nền kinh tế tăng trưởng ổn định nhất khu vực Mỹ Latinh. GDP bình quân đầu người tăng từ dưới 2.000 USD vào đầu những năm 2000 lên hơn 8.400 USD vào năm 2024. Tăng trưởng kinh tế được duy trì tương đối ổn định, dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục chảy vào nền kinh tế và các cân đối vĩ mô cơ bản được bảo đảm.

Đối với tầng lớp trung lưu tại các đô thị, đặc biệt là ở thủ đô Lima và những trung tâm kinh tế lớn, mô hình này đã mang lại những cải thiện đáng kể về thu nhập, việc làm và cơ hội kinh doanh. Đây cũng là nhóm cử tri có xu hướng ủng hộ bà Fujimori, do lo ngại những thay đổi lớn về chính sách có thể ảnh hưởng đến các thành quả kinh tế đã đạt được.

Tuy nhiên, tại nhiều khu vực nông thôn, miền núi và cộng đồng bản địa, lợi ích từ tăng trưởng kinh tế chưa được phân bổ đồng đều. Tỷ lệ lao động phi chính thức vẫn ở mức cao, chất lượng các dịch vụ y tế và giáo dục còn nhiều hạn chế, trong khi chênh lệch phát triển giữa các vùng miền chưa được thu hẹp đáng kể.

Đối với bộ phận cử tri này, các chỉ số tăng trưởng GDP hay kim ngạch xuất khẩu chưa phản ánh đầy đủ sự cải thiện về đời sống. Mặc dù dòng vốn đầu tư tiếp tục đổ vào các lĩnh vực khai khoáng và hạ tầng, sự hiện diện của nhà nước trong các dịch vụ công thiết yếu vẫn còn hạn chế. Đây cũng là cơ sở giúp ông Sánchez xây dựng thông điệp tranh cử của mình. Ban đầu, ông đề xuất các cải cách sâu rộng, bao gồm sửa đổi hiến pháp và tăng cường vai trò của nhà nước trong quản lý tài nguyên. Tuy nhiên, trước thềm vòng hai, ông đã điều chỉnh thông điệp theo hướng ôn hòa hơn nhằm thu hút cử tri trung dung và giảm bớt những quan ngại từ giới đầu tư.

Theo giới quan sát, bất kể ai giành chiến thắng, những bài học từ một thập kỷ bất ổn chính trị vẫn còn nguyên giá trị. Các cuộc đối đầu kéo dài giữa tổng thống và Quốc hội trong những nhiệm kỳ gần đây đã góp phần tạo nên vòng xoáy khủng hoảng, khiến Peru liên tục thay đổi lãnh đạo, làm suy giảm hiệu quả hoạch định chính sách và hạn chế khả năng tận dụng các cơ hội phát triển.

Trong bối cảnh đó, chiến thắng trong cuộc bầu cử lần này khó có thể được xem là sự ủy nhiệm tuyệt đối từ cử tri dành cho bất kỳ ứng cử viên nào. Kết quả bỏ phiếu phần nào phản ánh những khác biệt sâu sắc giữa nhóm được hưởng lợi nhiều hơn từ quá trình tăng trưởng kinh tế và nhóm cho rằng họ chưa được hưởng thành quả phát triển một cách tương xứng.

Nếu ông Sánchez đắc cử, thách thức trước mắt sẽ là củng cố niềm tin của tầng lớp trung lưu và cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm Peru tiếp tục duy trì môi trường đầu tư ổn định và hội nhập sâu rộng với nền kinh tế toàn cầu. Ngược lại, nếu bà Fujimori giành chiến thắng, nhiệm vụ quan trọng sẽ là chứng minh mô hình kinh tế hiện nay có thể tạo ra sự phát triển bao trùm hơn, mở rộng cơ hội tiếp cận các nguồn lực phát triển và nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công cho các nhóm dân cư còn gặp nhiều khó khăn.

Xa hơn kết quả của cuộc bầu cử, khả năng hình thành một liên minh cầm quyền đủ rộng để giảm bớt chia rẽ chính trị và tăng cường đồng thuận xã hội sẽ là yếu tố then chốt quyết định việc Peru có tận dụng được làn sóng đầu tư vào khoáng sản chiến lược, thúc đẩy phát triển hạ tầng và nâng cao vị thế quốc tế hay không.

Tổng thống tiếp theo của Peru sẽ tiếp quản một quốc gia giàu tài nguyên, sở hữu ngành nông nghiệp xuất khẩu tăng trưởng mạnh và có vai trò ngày càng quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị toàn cầu. Song, thách thức cốt lõi của Peru hiện nay không nằm ở nguồn lực phát triển, mà ở năng lực quản trị và khả năng duy trì ổn định chính trị để biến những lợi thế sẵn có thành động lực tăng trưởng lâu dài.