Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ 2026: Tương quan quyền lực trước bước ngoặt quan trọng

Cuộc đua quyết định cán cân quyền lực

Ngày 3/11 tới, cử tri Mỹ sẽ bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ viện, 35 trong tổng số 100 ghế Thượng viện, cùng 36 vị trí thống đốc bang và nhiều cơ quan lập pháp địa phương. Kết quả sẽ quyết định đảng nào kiểm soát Quốc hội trong hai năm cuối nhiệm kỳ Tổng thống Donald Trump, qua đó ảnh hưởng đến tiến trình lập pháp, phân bổ ngân sách và giám sát hành pháp. Theo Reuters, tính đến ngày 19/10, đảng Cộng hòa duy trì đa số sít sao tại Hạ viện và nắm ưu thế 53 - 47 tại Thượng viện. Vì vậy, cuộc đua tại các địa bàn cạnh tranh sẽ có ý nghĩa quyết định đối với cục diện chung.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ thường được xem là thước đo mức độ ủng hộ của cử tri đối với đảng cầm quyền sau hai năm điều hành. Tuy nhiên, kết quả còn phụ thuộc vào tình hình kinh tế, tỷ lệ cử tri đi bầu và đặc điểm từng khu vực. Đảng Cộng hòa đặt mục tiêu duy trì thế đa số để thúc đẩy chương trình nghị sự của Tổng thống Trump, trong khi đảng Dân chủ hướng tới giành lại ít nhất một viện nhằm tăng cường giám sát hành pháp và ảnh hưởng trong hoạt động lập pháp. Cuộc bầu cử vì thế sẽ tác động trực tiếp đến cơ chế kiểm soát và cân bằng quyền lực tại Mỹ.

Kỳ vọng của cử tri trước thềm bầu cử

Kinh tế và chi phí sinh hoạt tiếp tục là những vấn đề có khả năng chi phối lựa chọn của cử tri, từ giá cả, việc làm, nhà ở đến chăm sóc y tế. Khảo sát AP-NORC công bố ngày 15/10 cho thấy, khoảng 8 trong 10 cử tri đăng ký coi giảm chi phí sinh hoạt là ưu tiên hàng đầu của Quốc hội khóa tới; khoảng 7 trong 10 mong muốn Quốc hội ưu tiên chấm dứt cuộc chiến với Iran. Kết quả phản ánh mối quan tâm song song đối với đời sống trong nước và các vấn đề quốc tế.

Khi đảng Cộng hòa kiểm soát cả Nhà Trắng và Quốc hội, kết quả điều hành kinh tế - xã hội sẽ tác động trực tiếp đến đánh giá của cử tri đối với đảng cầm quyền. Trong khi đó, đảng Dân chủ cần đưa ra những cam kết khả thi về việc làm, nhà ở, y tế và chi phí sinh hoạt để thuyết phục cử tri, thay vì chỉ dựa vào sự bất mãn với chính quyền đương nhiệm.

Nhập cư cũng tiếp tục gây chia rẽ trong đời sống chính trị Mỹ. Đảng Cộng hòa nhấn mạnh kiểm soát biên giới và thực thi pháp luật, còn đảng Dân chủ chú trọng các khía cạnh nhân đạo và tác động kinh tế - xã hội. Mức độ quan tâm khác nhau giữa các bang và nhóm dân cư khiến ảnh hưởng của từng vấn đề đối với lá phiếu trở nên phức tạp. Các cuộc thăm dò giúp nhận diện xu hướng dư luận, nhưng kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào khả năng huy động cử tri và diễn biến tại từng khu vực.

Tương quan quyền lực và điều hành chính sách

Theo Viện Brookings, trong bài viết The Midterm Effect: What the 2026 Election Could Mean for Public Policy, kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể ảnh hưởng đáng kể đến quá trình hoạch định và thực thi chính sách công. Với quyền xây dựng luật pháp, phân bổ ngân sách và giám sát chính quyền, Quốc hội có vai trò quan trọng đối với khả năng triển khai các ưu tiên của Nhà Trắng.

Nếu đảng Dân chủ giành Hạ viện trong khi đảng Cộng hòa tiếp tục nắm Thượng viện, hoạt động giám sát hành pháp có thể được tăng cường, đồng thời nguy cơ bất đồng trong lập pháp cũng gia tăng. Kiểm soát cả hai viện sẽ giúp đảng Dân chủ có thêm điều kiện thúc đẩy các ưu tiên chính sách. Ngược lại, nếu đảng Cộng hòa duy trì thế đa số tại Quốc hội, Tổng thống Trump sẽ thuận lợi hơn trong triển khai chương trình nghị sự.

Tuy nhiên, thay đổi tương quan lực lượng không đồng nghĩa với khả năng điều chỉnh toàn diện chính sách của tổng thống. Tổng thống có quyền phủ quyết dự luật và mỗi viện phải đạt đa số hai phần ba để vượt qua quyền phủ quyết. Tại Thượng viện, nhiều dự luật còn đối mặt với rào cản thủ tục, trong đó có yêu cầu đạt 60 phiếu để chấm dứt tranh luận theo quy trình thông thường.

Khả năng thực thi chính sách vì thế còn phụ thuộc vào mức độ thống nhất trong mỗi đảng và hợp tác lưỡng đảng. Quốc hội chia rẽ có thể khiến việc thông qua ngân sách và xử lý trần nợ công khó khăn hơn, trong khi sự thỏa hiệp giúp hạn chế bế tắc, duy trì hoạt động của các cơ quan liên bang. Kết quả bầu cử sẽ định hình quan hệ lập pháp - hành pháp và dư địa triển khai chính sách trong hai năm tiếp theo.

Tác động đối với quan hệ quốc tế

Dù chủ yếu quyết định thành phần Quốc hội, bầu cử giữa nhiệm kỳ vẫn có thể tác động đến chính sách đối ngoại thông qua lập pháp, phân bổ ngân sách và giám sát hành pháp. Tương quan lực lượng mới sẽ ảnh hưởng đến mức độ ủng hộ dành cho các ưu tiên của Nhà Trắng về thương mại, an ninh và quan hệ quốc tế.

Trong thương mại, tranh luận về thuế quan, bảo hộ sản xuất trong nước và cạnh tranh chiến lược có thể tiếp tục chi phối môi trường kinh doanh toàn cầu. Nếu đảng Dân chủ kiểm soát một hoặc cả hai viện, chính sách thương mại của Tổng thống Trump có thể chịu sự giám sát, chất vấn chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, mục tiêu bảo vệ việc làm và năng lực sản xuất trong nước vẫn có thể nhận được sự ủng hộ từ cả hai đảng. Thay đổi quyền kiểm soát Quốc hội vì thế chưa đủ để dẫn đến sự đảo chiều toàn diện trong chính sách thương mại.

Trong lĩnh vực an ninh, Quốc hội có thể tác động thông qua quyết định ngân sách, giám sát sử dụng nguồn lực và xem xét phạm vi quyền hạn của hành pháp. Bất đồng về xung đột quốc tế, viện trợ an ninh và sử dụng sức mạnh quân sự có thể rõ nét hơn nếu đảng đối lập giành thêm quyền kiểm soát. Mức độ điều chỉnh chính sách còn phụ thuộc vào diễn biến quốc tế, lợi ích chiến lược của Mỹ và khả năng đạt đồng thuận lưỡng đảng.

Ở phạm vi rộng hơn, kết quả bầu cử có thể ảnh hưởng đến kỳ vọng thị trường, quyết định đầu tư và đánh giá của các đối tác về tính ổn định trong chính sách Mỹ. Quốc hội chia rẽ có thể làm gia tăng khó khăn trong điều hành, trong khi sự ủng hộ tại cả hai viện sẽ tạo thuận lợi cho Nhà Trắng. Dù vậy, các ràng buộc thể chế và khác biệt nội bộ mỗi đảng vẫn có thể hạn chế khả năng hành động của chính quyền.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ năm 2026 vì thế vừa phản ánh cạnh tranh giữa hai đảng, vừa cho thấy khả năng vận hành cơ chế kiểm soát quyền lực và năng lực điều hành của chính quyền. Những thay đổi sau bầu cử cũng là cơ sở để các đối tác quốc tế điều chỉnh tính toán kinh tế, thương mại và chiến lược trong quan hệ với Mỹ.