Bất chấp căng thẳng ở Hormuz, Mỹ và Iran “vẫn đang đối thoại”

Cuộc gặp đàm phán cuối tuần trước nhằm giải quyết xung đột giữa Mỹ và Iran, diễn ra 4 ngày sau tuyên bố ngừng bắn, là cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa các quan chức Mỹ và Iran trong hơn một thập kỷ và là cuộc gặp cấp cao nhất kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 của Iran.

Thăng trầm bên trong phòng đàm phán

Bên trong khách sạn Serena sang trọng ở Islamabad, các cuộc đàm phán diễn ra tại hai khu riêng biệt và một khu vực chung: một khu dành cho phía Mỹ, một khu dành cho phía Iran và một khu dành cho các cuộc họp ba bên có sự tham gia của các nhà trung gian hòa giải Pakistan, theo thông tin từ Reuters.

Vướng mắc lớn nhất của cuộc đàm phán là Mỹ yêu cầu Iran chấm dứt mọi hoạt động làm giàu uranium, tháo dỡ tất cả các cơ sở làm giàu hạt nhân lớn, giao nộp uranium đã được làm giàu cao, chấp nhận một nền hòa bình rộng lớn hơn, đồng ý một khuôn khổ an ninh bao gồm các đồng minh trong khu vực, chấm dứt tài trợ cho các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực và mở hoàn toàn eo biển Hormuz mà không thu phí.

Trong khi đó, yêu cầu của Iran bao gồm đảm bảo lệnh ngừng bắn vĩnh viễn, cam kết không tiến hành các cuộc tấn công trong tương lai nhằm vào Iran và các đồng minh của nước này trong khu vực, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt chính và phụ, giải tỏa tất cả tài sản bị đóng băng, công nhận quyền làm giàu uranium của Iran và tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz.

Các nguồn tin Iran cho biết, hầu hết các cuộc trao đổi quan trọng ở Islamabad đều diễn ra giữa Phó Tổng thống Mỹ Vance, Chủ tịch Quốc hội Iran Qalibaf và Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi. Điện thoại không được phép sử dụng trong phòng chính.

"Có lúc thăng lúc trầm. Có những lúc căng thẳng. Mọi người rời khỏi phòng rồi lại quay trở lại", nguồn tin an ninh cho biết. Năm nguồn tin từ Pakistan cho biết, các đại diện của Pakistan, bao gồm Tư lệnh Quân đội, Thống chế Asim Munir và Ngoại trưởng Ishaq Dar đã đi lại giữa hai bên suốt đêm để giữ cho mọi việc diễn ra suôn sẻ.

"Trong quá trình đàm phán, cả hai bên đều rất hy vọng sẽ có bước đột phá và đạt được thỏa thuận. Tuy nhiên, mọi chuyện đã thay đổi rất nhanh chóng", một nguồn tin từ Chính phủ Pakistan cho biết.

Một nguồn tin khác tham gia vào các cuộc đàm phán cho biết, các bên ở "rất gần" một thỏa thuận và các vấn đề đã được “giải quyết tới 80%", trước khi gặp phải những trở ngại không thể giải quyết ngay tại chỗ.

Hai nguồn tin từ Iran cho biết, đến sáng sớm 12/4, tình hình đã có phần cải thiện và các bên bắt đầu nghĩ tới khả năng kéo dài thêm một ngày tạm hoãn đàm phán.

Tuy nhiên, những khác biệt vẫn tồn tại. Một nguồn tin của Mỹ cho biết, Iran không hiểu đúng rằng mục tiêu cốt lõi của Mỹ là đạt được một thỏa thuận đảm bảo Iran sẽ không bao giờ có được vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, một trong những mối lo ngại của Iran là sự thiếu tin tưởng vào ý định của Mỹ.

Bản tường thuật này, dựa trên các nguồn tin giấu tên do tính nhạy cảm của vấn đề, cung cấp những thông tin ban đầu về diễn biến nội bộ của cuộc đàm phán, sự thay đổi tâm trạng trong các căn phòng khép kín, cách thức kết thúc cuộc đàm phán sau khi có dấu hiệu cho thấy cuộc họp có thể được kéo dài, và việc liệu các cuộc đối thoại tiếp theo có được tiếp tục hay không.

Các bên vẫn tìm kiếm thỏa thuận

Hôm 13/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, Iran đã "gọi điện" và "muốn đạt được một thỏa thuận". Hãng Reuters chưa thể xác minh ngay lập tức thông tin này. Một quan chức Mỹ khi đề cập đến bình luận của ông Trump, cho biết Mỹ và Iran vẫn đang tiếp tục đối thoại và có những tiến triển tích cực trong việc cố gắng đạt được một thỏa thuận.

Trong khi đó, phát ngôn viên Nhà Trắng Olivia Wales cho biết, lập trường của Mỹ chưa bao giờ thay đổi trong cuộc gặp với Islamabad. “Cuộc đàm phán vẫn đang tiếp diễn nhằm hướng tới một thỏa thuận. Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân, và nhóm đàm phán của Tổng thống Trump đã kiên định với lằn ranh đỏ này”.

Một nhà ngoại giao đóng tại Trung Đông cho biết các cuộc đàm phán giữa các nhà trung gian và phía Mỹ vẫn tiếp tục kể từ khi Phó Tổng thống Vance rời Islamabad, trong khi nguồn tin tham gia vào các cuộc đàm phán cho biết Pakistan vẫn đang chuyển các thông điệp giữa Tehran và Washington.

"Tôi muốn nói với các bạn rằng chúng tôi vẫn đang nỗ lực hết sức để giải quyết các vấn đề”, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết.

Bất chấp nhiều trở ngại đối với hòa bình, cả hai bên dường như đều có những lý do chính đáng để xem xét việc giảm leo thang căng thẳng.

Các cuộc tấn công của Mỹ đang vấp phải sự phản ứng của chính người dân trong nước, trong khi việc Tehran siết chặt nguồn cung năng lượng đang gây tổn hại cho nền kinh tế toàn cầu và đẩy lạm phát lên cao chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ. Ngoài ra, thiệt hại do chiến tranh gây ra cho nền kinh tế của Iran có nguy cơ làm suy yếu chính quyền nước này từ bên trong chỉ vài tuần sau các cuộc biểu tình.

Vào giai đoạn cuối của các cuộc thảo luận, kéo dài đến tận sáng 12/4, các phái đoàn Mỹ di chuyển giữa phòng đàm phán và khu vực riêng của họ thường xuyên hơn nhiều so với phía Iran. Các nguồn tin Mỹ cho biết, Phó Tổng thống Vance tỏ rõ quyết tâm đạt được thỏa thuận và sự hiểu biết lẫn nhau. Ngay cả khi đàm phán bế tắc, phát biểu của ông trước báo giới cho thấy có thể sẽ có thêm các cuộc trao đổi nào đó trong tương lai. "Chúng tôi rời khỏi đây với một đề xuất rất đơn giản, một phương pháp mà chúng tôi coi là lời đề nghị cuối cùng và tốt nhất của mình", ông nói. "Chúng ta hãy xem liệu người Iran có chấp nhận nó hay không”.