Bất cập về đấu thầu thuốc đông y

Làm khó thuốc đông y

Cục trưởng Cục quản lý Y dược cổ truyền, Bộ Y tế Phạm Vũ Khánh cho biết, hiện mỗi năm có khoảng 30% số người bệnh được khám và điều trị bằng y học cổ truyền hoặc kết hợp y dược cổ truyền với tây y; các sản phẩm thuốc y học cổ truyền tại các bệnh viện không nhỏ. Song, vấn đề kiểm soát chất lượng dược liệu hiện nay vẫn còn nhiều vướng mắc.

Để khắc phục, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 15/2019/TT-BYT quy định về việc đấu thầu thuốc tại các cơ sở y tế công lập, nhằm bảo đảm lựa chọn thuốc trúng thầu có chất lượng tốt để cung ứng cho các cơ sở y tế; đồng thời tăng cường giám sát chất lượng thuốc thông qua các tiêu chí kỹ thuật đối với cơ sở sản xuất và sản phẩm thuốc. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, quy định của Thông tư 15/2019/TT-BYT vẫn còn những bất cập chưa gắn với thực tiễn, đặc biệt là quy định về gói thầu dược liệu khiến các thuốc đông y khó có thể đáp ứng.

Vẫn còn nhiều bất cập về đấu thầu thuốc đông y. Nguồn: ITN

Theo đó, tại Khoản 1 Điều 11 của Thông tư quy định về phân chia gói thầu dược liệu. Theo đó, thuốc đông y phải đáp ứng 2 tiêu chí là đạt thực hành sản xuất tốt (GMP) và tiêu chuẩn thực hành tốt trồng trọt và thu hái dược liệu (GACP) cho thuốc cổ truyền. Trong khi, hiện nay Bộ Y tế chưa ban hành danh mục dược liệu đạt GACP đủ yêu cầu để sử dụng trong nước.

Mặt khác, Nghị định 54/2017/NĐ-CP đã quy định lộ trình thực hành sản xuất thuốc tốt GMP đối với chế biến dược liệu, vị thuốc cổ truyền tới năm 2021. Theo thống kê của Cục quản lý Y dược cổ truyền, hiện nay cả nước mới có 13 nhà máy sản xuất thuốc cổ truyền đạt tiêu chuẩn GMP, thực hành tốt sản xuất thuốc theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (GMP–WHO), trong số trên 200 cơ sở sản xuất thuốc cổ truyền, chế biến dược liệu cung cấp trên 2.000 chế phẩm cho các cơ sở khám chữa bệnh và sản xuất thuốc cổ truyền thì con số này còn quá nhỏ để đáp ứng. Quy định này của thông tư cũng không khớp về lộ trình thực hành sản xuất thuốc tốt GMP đối với chế biến dược liệu, vị thuốc cổ truyền tại Nghị định 54/2017/NĐ-CP khi nhiều điều khoản sẽ có hiệu lực vào cuối năm 2019.

Kẽ hở cho dược liệu nhập lậu

Thực tế, hiện nay thế giới đều quản lý dược liệu bằng các quy chuẩn, tiêu chuẩn. Nhiều ý kiến cho rằng, việc định hướng để thuốc đông y tiến tới đạt các tiêu chuẩn là cần thiết nhưng nếu quy định không phù hợp sẽ gây ra tác dụng ngược lại. Bởi, ngoài việc đưa ra các tiêu chuẩn chưa sát thực tế, việc đưa những quy định mới về gói dược liệu, thuốc y học cổ truyền trong đấu thầu thuốc trong khi thực tế chưa đáp ứng, vô hình trung sẽ tạo điều kiện cho việc tuồn dược liệu nhập khẩu lậu vào sử dụng tại các cơ sở y tế. Chưa kể, việc quản lý quy chuẩn, tiêu chuẩn của dược liệu cũng khó khăn, phức tạp hơn rất nhiều so với thuốc tây, vì không dễ dàng để định lượng, kiểm nghiệm được…

Các lương y cũng cho rằng, nếu theo quy định của Thông tư 15/2019/TT-BYT, đa phần dược liệu của Việt Nam chưa đạt GACP và cũng rất ít cơ sở sản xuất đạt tiêu chuẩn GMP. Cục trưởng Cục quản lý Y dược cổ truyền, Bộ Y tế Phạm Vũ Khánh cũng thừa nhận, thực tế nguồn dược liệu Việt Nam đủ tiêu chuẩn GMP ngay từ đầu là không có, vì muốn vậy phải có khu vực trồng dược liệu và thu hái bảo đảm tiêu chuẩn.

Trong khi đó, hiện nay ngành y tế lại chưa rà soát, thống kê được diện tích và sản lượng dược liệu trong nước là bao nhiêu, có đủ cho yêu cầu sử dụng hay không. Còn trên thị trường dược liệu vẫn tồn tại tình trạng buông lỏng quản lý chất lượng dược liệu nhập khẩu tiểu ngạch từ Trung quốc. Thậm chí có thông tin khá nhiều loại dược liệu quý đã bị rút hết dược chất rồi mới tuồn vào Việt Nam… Do đó, nếu không cẩn thận sẽ tạo kẽ hở cho dược liệu nhập lậu đưa vào sử dụng tại các cơ sở y tế.

Cục trưởng Cục quản lý Y dược cổ truyền Phạm Vũ Khánh cho hay, dù thời gian gần đây chất lượng dược liệu, thuốc y học cổ truyền đã tốt hơn, nhưng vẫn chưa đạt so với kỳ vọng, nhất là khi công nghệ phát triển, việc gian lận hoạt chất, chế biến, bảo quản dễ dàng; hay vì lợi nhuận nhiều đơn vị kinh doanh có thể trà trộn dược liệu chất lượng kém không đạt tiêu chuẩn, dược liệu lậu.

Các chuyên gia y học cổ truyền cũng lưu ý, một khi dược liệu đã nhập lậu và bán thành phẩm cũng là hàng trôi nổi thì việc bảo đảm chất lượng vị thuốc cổ truyền sẽ càng khó khăn hơn. Còn nếu các loại thuốc này trúng thầu thì nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của người bệnh tại các cơ sở đông y công lập càng trở nên phức tạp.