Bảo vệ tốt hơn quyền lợi người gửi tiền
Việc Quốc hội thông qua Luật Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) năm 2025 đánh dấu bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế bảo vệ người gửi tiền, đồng thời mở rộng vai trò của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) trong mạng lưới an toàn tài chính quốc gia. Từ cách tiếp cận đặt trọng tâm vào chi trả tiền bảo hiểm, chính sách BHTG đang chuyển mạnh theo hướng chủ động hơn trong phòng ngừa, phát hiện và tham gia xử lý rủi ro, qua đó góp phần củng cố niềm tin công chúng và bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD).
Từ yêu cầu thực tiễn đến bước tiến về thể chế

Sau hơn một thập kỷ triển khai, Luật BHTG năm 2012 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho hoạt động BHTG tại Việt Nam, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền. Tuy nhiên, trước những thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế và hệ thống tài chính – ngân hàng, khuôn khổ pháp lý này cũng bộc lộ những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.
Theo bà Trần Hồng Nguyên - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, yêu cầu hoàn thiện pháp luật về BHTG xuất phát từ ba vấn đề cơ bản.
Trước hết, phạm vi và cách tiếp cận chính sách cần được mở rộng. Luật năm 2012 đặt trọng tâm vào chức năng chi trả tiền bảo hiểm khi phát sinh nghĩa vụ chi trả. Trong khi đó, yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống hiện nay đòi hỏi tổ chức BHTG phải có thêm công cụ để tham gia vào quá trình phòng ngừa, phát hiện và hạn chế rủi ro từ sớm.
Bên cạnh đó, một số quy định liên quan đến hoạt động của BHTGVN chưa thực sự đồng bộ với những thay đổi trong pháp luật về các TCTD, nhất là các quy định về can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt và cơ cấu lại các TCTD yếu kém. Cùng với đó, quy mô hệ thống ngân hàng ngày càng lớn, hoạt động tài chính ngày càng đa dạng, đặt ra yêu cầu cao hơn về quản trị rủi ro, công nghệ, năng lực tài chính và chất lượng hoạt động của tổ chức BHTG.
Trong bối cảnh đó, việc Quốc hội thông qua Luật BHTG năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, là bước đi cần thiết nhằm hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả bảo vệ người gửi tiền và góp phần duy trì sự ổn định, an toàn hệ thống. Điểm đáng chú ý là Luật mới không chỉ điều chỉnh các quy định nghiệp vụ đơn lẻ mà còn tạo cơ sở pháp lý để định vị lại vai trò của BHTGVN trong mạng lưới an toàn tài chính quốc gia.
Theo bà Trần Hồng Nguyên, đây là sự thay đổi có ý nghĩa về tư duy xây dựng chính sách: bảo vệ người gửi tiền không chỉ là giải quyết quyền lợi khi rủi ro đã xảy ra, mà còn phải chủ động tham gia vào các cơ chế phòng ngừa, hạn chế và xử lý rủi ro theo quy định pháp luật.
Mở rộng vai trò, nâng cao tính chủ động của tổ chức BHTG
Một trong những điểm đổi mới quan trọng của Luật BHTG năm 2025 là mở rộng chức năng, nhiệm vụ của BHTGVN, tạo cơ sở để tổ chức này tham gia sâu hơn vào các hoạt động nghiệp vụ liên quan đến bảo đảm an toàn hệ thống các TCTD.

Theo bà Trần Hồng Nguyên, sự thay đổi này thể hiện bước chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu tập trung vào chi trả tiền bảo hiểm sang cách tiếp cận chủ động hơn trong bảo vệ người gửi tiền. Luật mới bổ sung, hoàn thiện các quy định về hoạt động kiểm tra theo phạm vi luật định; tham gia một số hoạt động trong quá trình can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt và xử lý TCTD; thực hiện cho vay đặc biệt cùng các nhiệm vụ khác theo quy định.
Việc mở rộng chức năng, nhiệm vụ không đơn thuần là bổ sung công cụ nghiệp vụ cho BHTGVN, mà còn thể hiện sự thay đổi trong thiết kế chính sách bảo vệ người gửi tiền, theo hướng tăng cường tính chủ động và khả năng tham gia vào quá trình phòng ngừa, xử lý rủi ro. Tuy nhiên, hiệu quả của sự thay đổi này phụ thuộc không nhỏ vào việc phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các chủ thể trong mạng lưới an toàn tài chính.
Ở góc độ tổ chức thực hiện, ông Nguyễn Lĩnh Nam - Phó Tổng Giám đốc BHTGVN, cho rằng Luật mới cùng hệ thống văn bản hướng dẫn đã tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ hơn, đồng thời mở ra những điều kiện thuận lợi để BHTGVN thực hiện nhiệm vụ một cách chủ động và hiệu quả hơn.
Đáng chú ý, Nghị định số 280/2026/NĐ-CP đã quy định về tổ chức, hoạt động và quản lý, đầu tư vốn nhà nước, giám sát, đánh giá hiệu quả đầu tư vốn tại BHTGVN. Cùng với đó, Quyết định số 2080/QĐ-TTg ngày 2/11/2026 của Thủ tướng Chính phủ tiếp tục cập nhật các quy định về vị trí, chức năng, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, xác định BHTGVN là tổ chức tài chính nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, với mục tiêu bảo vệ người gửi tiền và góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống các TCTD.
Những thay đổi này tạo điều kiện củng cố vị trí và điều kiện hoạt động của BHTGVN. Tuy nhiên, cơ hội mới cũng đồng nghĩa với trách nhiệm lớn hơn. Những quy định được bổ sung chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành năng lực thực chất về tài chính, nhân lực, công nghệ, quản trị và triển khai nghiệp vụ.
Quyền lợi người gửi tiền được nâng cao, thời gian chi trả được rút ngắn
Một trong những vấn đề người dân quan tâm nhất khi tìm hiểu chính sách BHTG là quyền lợi cụ thể của mình được bảo đảm như thế nào khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm.
Luật BHTG năm 2025 và các văn bản hướng dẫn đã có những điều chỉnh đáng chú ý theo hướng nâng cao mức độ bảo vệ và rút ngắn thời gian người gửi tiền tiếp cận khoản tiền được bảo hiểm.
Theo ông Nguyễn Lĩnh Nam, hiện nay, hạn mức trả tiền bảo hiểm được quy định tại Thông tư số 05/2026/TT-NHNN là 350 triệu đồng đối với toàn bộ các khoản tiền gửi được bảo hiểm, bao gồm cả tiền gốc và tiền lãi, của một người tại một tổ chức tham gia BHTG khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm. Đây là mức tăng đáng kể so với hạn mức trước đây, góp phần nâng cao mức độ bảo vệ người gửi tiền, phù hợp hơn với quy mô tiền gửi và yêu cầu phát triển của hệ thống ngân hàng.
Cần lưu ý, hạn mức 350 triệu đồng là tổng số tiền bảo hiểm tối đa được trả cho một người tại một tổ chức tham gia BHTG, không phải hạn mức áp dụng riêng cho từng tài khoản hay từng khoản tiền gửi. Luật năm 2025 giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định hạn mức trong từng thời kỳ; mức cụ thể hiện nay được thực hiện theo quy định tại Thông tư số 05/2026/TT-NHNN.
Bên cạnh hạn mức trả tiền bảo hiểm, thời hạn chi trả cũng được rút ngắn. Theo Luật mới, thời hạn trả tiền bảo hiểm tối đa là 45 ngày kể từ thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm, thay vì 60 ngày như trước đây. Thời hạn để tổ chức tham gia BHTG nộp hồ sơ đề nghị trả tiền bảo hiểm cũng được rút ngắn từ 10 ngày làm việc xuống còn 5 ngày làm việc.
Những điều chỉnh này có ý nghĩa thiết thực, giúp giảm thời gian xử lý hồ sơ và tạo điều kiện để người gửi tiền sớm tiếp cận nguồn tiền được bảo hiểm khi phát sinh sự kiện pháp lý làm phát sinh nghĩa vụ chi trả.
Đáng chú ý, Luật mới còn bổ sung cơ chế vay đặc biệt từ Ngân hàng Nhà nước trong trường hợp cần thiết, theo các điều kiện luật định, nhằm bảo đảm nguồn lực thực hiện nghĩa vụ chi trả. Qua đó, năng lực thực hiện chính sách được củng cố, tạo thêm cơ sở để BHTGVN chủ động hơn khi thực hiện nhiệm vụ.
Tuy nhiên, người gửi tiền cũng cần hiểu rõ rằng không phải cứ một TCTD gặp khó khăn hoặc chậm thanh toán là BHTGVN lập tức thực hiện chi trả. Việc trả tiền bảo hiểm chỉ phát sinh khi có đầy đủ điều kiện và sự kiện pháp lý theo quy định của Luật. Nắm rõ nguyên tắc này sẽ giúp người dân hiểu đúng về phạm vi bảo vệ của chính sách, tránh tâm lý lo lắng hoặc kỳ vọng không phù hợp.
Thu hẹp khoảng trống nhận thức, đưa chính sách đến gần người dân
Hoàn thiện hành lang pháp lý và nâng cao năng lực của tổ chức thực hiện là điều kiện cần, nhưng để chính sách BHTG thực sự phát huy hiệu quả, nhận thức của người gửi tiền về quyền lợi của mình cũng có vai trò đặc biệt quan trọng.
Kết quả khảo sát nhận thức người gửi tiền do BHTGVN thực hiện trong năm 2026, với hơn 1.800 phiếu được phân tích, cho thấy mức độ nhận diện và hiểu biết về một số nội dung nền tảng của chính sách đã có những chuyển biến tích cực. Cụ thể, có 92,4% người được khảo sát nhận diện đúng về BHTGVN và 87,8% hiểu rằng đồng tiền được bảo hiểm là đồng Việt Nam.
Tuy nhiên, đối với các quy định mới có tác động trực tiếp đến quyền lợi người gửi tiền, mức độ hiểu biết vẫn còn hạn chế. Tỷ lệ người được khảo sát nắm bắt chính xác về hạn mức trả tiền bảo hiểm 350 triệu đồng và thời hạn chi trả tối đa 45 ngày mới đạt khoảng 32% đến 40%.
Theo ông Nguyễn Lĩnh Nam, đây là khoảng trống thông tin mà BHTGVN cần tập trung khắc phục trong thời gian tới. Công tác tuyên truyền không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu chính sách mà phải giúp người dân hiểu rõ quyền lợi cụ thể, điều kiện được bảo hiểm, hạn mức và thời hạn chi trả, cũng như cách thức thực hiện quyền lợi của mình. Đặc biệt, cần quan tâm đến những nhóm đối tượng còn hạn chế về khả năng tiếp cận thông tin, nhất là người dân tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa và những địa bàn có nhiều quỹ tín dụng nhân dân.
Từ góc độ lập pháp, bà Trần Hồng Nguyên nhấn mạnh vai trò của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong quá trình tổ chức thi hành chính sách. Theo đó, cần đổi mới phương thức truyền thông, kết hợp giữa các hình thức tuyên truyền truyền thống với báo chí, truyền thông số và các hoạt động tương tác trực tiếp, bảo đảm thông tin ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ.
Cùng với đó, cần phát huy vai trò của đại biểu dân cử thông qua hoạt động tiếp xúc cử tri, sự tham gia của các tổ chức chính trị – xã hội và chính quyền địa phương để đưa thông tin chính sách đến gần hơn với người dân. Các tổ chức tham gia BHTG cũng cần thực hiện đầy đủ trách nhiệm cung cấp thông tin theo quy định, giúp người gửi tiền dễ dàng nhận biết tổ chức tham gia BHTG và hiểu rõ quyền lợi của mình.
Bà Trần Hồng Nguyên cho rằng, truyền thông chính sách không chỉ là trách nhiệm của riêng BHTGVN mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, các TCTD, cơ quan báo chí và chính quyền địa phương. Khi thông tin chính sách được truyền tải đầy đủ, minh bạch và đúng đối tượng, quyền lợi của người gửi tiền mới có thể được bảo đảm một cách thực chất.
Chuyển hóa chính sách thành năng lực bảo vệ thực chất
Luật BHTG năm 2025 đã tạo khuôn khổ pháp lý mới với nhiều cơ hội để BHTGVN phát huy vai trò. Tuy nhiên, thước đo cuối cùng của chính sách không chỉ nằm ở số lượng quy định được ban hành hay nhiệm vụ được bổ sung, mà phải thể hiện bằng năng lực thực hiện và hiệu quả bảo vệ người gửi tiền trong thực tiễn.
Ông Nguyễn Lĩnh Nam cho biết, BHTGVN xác định việc đưa Luật mới vào cuộc sống là nhiệm vụ trọng tâm, đòi hỏi sự chủ động và quyết tâm trong toàn hệ thống. Trọng tâm trước hết là rà soát, cập nhật các quy chế, quy trình nội bộ, bảo đảm phù hợp với quy định mới, đồng thời nâng cao chất lượng quản trị và điều hành.
Cùng với đó, BHTGVN sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong thu thập, phân tích thông tin, theo dõi và cảnh báo rủi ro; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng mở rộng. Việc chuẩn bị đầy đủ năng lực tài chính và các phương án nghiệp vụ cũng là yêu cầu quan trọng nhằm sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ trả tiền bảo hiểm và tham gia các hoạt động nghiệp vụ được pháp luật giao theo yêu cầu, quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Đặc biệt, công tác truyền thông chính sách sẽ tiếp tục được đổi mới theo hướng lấy quyền lợi người gửi tiền làm trọng tâm, giúp người dân hiểu đúng và đầy đủ về cơ chế bảo vệ đối với các khoản tiền gửi được bảo hiểm.
Từ góc độ cơ quan lập pháp, bà Trần Hồng Nguyên kỳ vọng BHTGVN không chỉ thực hiện tốt chức năng chi trả tiền bảo hiểm mà còn phát huy hiệu quả vai trò trong mạng lưới an toàn tài chính quốc gia; tiếp tục củng cố năng lực tài chính, hiện đại hóa công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường công khai, minh bạch thông tin.
Có thể thấy, Luật BHTG năm 2025 đã mở ra giai đoạn phát triển mới cho chính sách BHTG và hoạt động của BHTGVN. Từ nền tảng pháp lý được hoàn thiện, vai trò của tổ chức BHTG được mở rộng, các công cụ nghiệp vụ được bổ sung và quyền lợi người gửi tiền tiếp tục được nâng cao. Để những đổi mới này thực sự đi vào cuộc sống, cần bảo đảm sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, tổ chức BHTG và các TCTD; đồng thời không ngừng nâng cao năng lực tổ chức thực hiện và hiệu quả truyền thông chính sách. Bởi suy cho cùng, giá trị của chính sách BHTG không chỉ thể hiện ở việc chi trả khi rủi ro xảy ra, mà còn ở khả năng phòng ngừa rủi ro, niềm tin được củng cố mỗi ngày và sự an tâm của người dân khi gửi tiền vào hệ thống ngân hàng. Đó cũng chính là mục tiêu xuyên suốt của quá trình hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả hoạt động BHTG trong giai đoạn mới.

