Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, phát triển văn hóa số

Ngày 27/8, Báo Nhân Dân tổ chức hội thảo “Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số - Khơi thông điểm nghẽn, phát triển văn hóa số”.

Hội thảo có sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, các đại biểu Quốc hội, chuyên gia pháp lý, doanh nghiệp công nghệ thông tin và truyền thông nhằm trao đổi và đề xuất giải pháp tháo gỡ các vướng mắc thực tiễn, thúc đẩy bảo hộ và phát triển tài sản trí tuệ trong lĩnh vực văn hóa.

Thực tế cho thấy, nhu cầu đối với các sản phẩm văn hóa Việt (như phim ảnh, âm nhạc, xuất bản phẩm) đang tăng trưởng vượt bậc với các kỷ lục doanh thu liên tiếp… Số liệu thực tế từ Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) cho thấy, năm 2025 doanh thu tiền sử dụng tác quyền đạt hơn 424,3 tỷ đồng (tăng 8%), trong đó riêng từ website và ứng dụng số đã mang về gần 298 tỷ đồng. Những con số trên cho thấy tài sản trí tuệ trên môi trường số đang ngày càng trở thành một nguồn lực kinh tế quan trọng.

Tuy nhiên, sự bùng nổ này cũng đi kèm với nguy cơ thất thoát bản quyền lớn nếu quyền sở hữu không rõ ràng. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu chiến lược đến năm 2030 ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP và tầm nhìn năm 2045 quy mô sản phẩm công nghiệp văn hóa số chiếm trên 80%, việc bảo vệ bản quyền không còn là câu chuyện riêng của cá nhân tác giả mà đã trở thành vấn đề then chốt bảo đảm sự phát triển bền vững nền kinh tế quốc gia.

Phát biểu khai mạc và đề dẫn hội thảo, TS. Phan Văn Hùng, Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân nhấn mạnh, sở hữu trí tuệ cần được nhìn nhận là một bộ phận của hạ tầng thể chế cho kinh tế số, kinh tế tri thức và phát triển văn hóa. Điều cốt lõi là bảo vệ ý tưởng, nhưng phải khuyến khích sáng tạo, đồng thời làm cho tài sản trí tuệ được xác lập, định giá, giao dịch và chuyển hóa thành giá trị kinh tế, xã hội; qua đó trở thành một phần của bài toán tăng trưởng quốc gia.

Cách tiếp cận không thể chỉ dừng ở bảo hộ và ngăn chặn vi phạm, mà phải hướng tới khai thác nguồn lực sáng tạo, hình thành thị trường cho sản phẩm trí tuệ và xây dựng hệ sinh thái từ sáng tạo - sở hữu - phân phối. Đây là tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW, Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030 và Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045, với mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045.

Hội thảo đã tiếp cận toàn diện bài toán từ chính sách đến thực tiễn công nghệ. Các đề xuất yêu cầu hoàn thiện thể chế phải đi cùng với nâng cao năng lực thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số; dữ liệu và công nghệ phải trở thành một bộ phận của hạ tầng bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên số. Bên cạnh đó, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ phải gắn chặt hơn với khai thác và phát triển thị trường công nghiệp văn hóa.

Hội thảo cũng gợi mở nhiều hướng cần tiếp tục nghiên cứu, từ minh bạch dữ liệu huấn luyện, cơ chế bảo lưu quyền và trả tiền bản quyền đến trách nhiệm pháp lý và xây dựng các nguồn dữ liệu hợp pháp phục vụ phát triển AI…