Bảo hiểm thất nghiệp - điểm tựa an sinh trước biến động thị trường
PGS.TS Đinh Trọng Thịnh - Chuyên gia kinh tế (Học viện Tài chính) cho rằng, bảo hiểm thất nghiệp cần phát huy vai trò chia sẻ rủi ro, bảo đảm quyền lợi người lao động và duy trì ổn định thị trường lao động.
PV: Thưa ông, bảo hiểm thất nghiệp có vai trò như thế nào trong việc duy trì ổn định kinh tế - xã hội, hạn chế những tác động tiêu cực khi thị trường lao động xảy ra biến động lớn?
PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an sinh, duy trì ổn định việc làm và hỗ trợ người lao động khi thị trường lao động có biến động. Thông qua chính sách này, người lao động có thêm điều kiện tìm kiếm cơ hội việc làm, sớm quay trở lại thị trường lao động, qua đó hạn chế những tác động tiêu cực khi mất việc làm.
Ở góc độ rộng hơn, BHTN còn góp phần duy trì sự ổn định của lực lượng lao động, tạo điều kiện để các hoạt động sản xuất, kinh doanh được phục hồi và phát triển. Khi người lao động được bảo đảm quyền lợi và có cơ hội tiếp tục làm việc, nền kinh tế cũng có thêm điều kiện duy trì nguồn nhân lực, ổn định đời sống xã hội. Vì vậy, BHTN không chỉ có ý nghĩa hỗ trợ từng cá nhân khi gặp rủi ro việc làm mà còn là một công cụ quan trọng góp phần củng cố sức chống chịu của nền kinh tế trước những biến động.
PV: Theo ông, cần có giải pháp gì để khắc phục tình trạng doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp, bảo đảm quyền lợi của người lao động và tính công bằng của chính sách?
PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: BHTN là chính sách cần được thực hiện thường xuyên, liên tục, không chỉ khi doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc người lao động mất việc làm. Tuy nhiên, trên thực tế, khi hoạt động sản xuất, kinh doanh thuận lợi, một số doanh nghiệp có thể chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm đóng góp vào quỹ. Đến khi phát sinh khó khăn, việc thực hiện nghĩa vụ này càng trở nên phức tạp.
Do đó, cần nâng cao ý thức trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng BHTN theo quy định. Việc tham gia và đóng góp phải được xác định là trách nhiệm trong suốt quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh, không phụ thuộc vào tình hình thuận lợi hay khó khăn trước mắt. Khi doanh nghiệp thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ, quyền lợi của người lao động mới được bảo đảm, đồng thời duy trì tính công bằng giữa các chủ thể tham gia chính sách. Đây cũng là điều kiện quan trọng để quỹ BHTN phát huy đúng vai trò và hoạt động ổn định.
PV: Vậy, cần phải làm gì để mở rộng diện bao phủ bảo hiểm thất nghiệp, nhất là đối với những nhóm lao động dễ bị tổn thương, thưa ông?
PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: Mở rộng diện bao phủ BHTN cần hướng tới mục tiêu bảo đảm an sinh cho nhiều nhóm lao động, nhất là những người có việc làm thiếu ổn định, thường xuyên đối mặt với nguy cơ mất việc hoặc gặp khó khăn trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Đây cũng là những đối tượng dễ chịu tác động khi thị trường lao động biến động nhưng lại có thể gặp trở ngại trong việc tham gia và duy trì đóng góp vào chính sách.
Theo tôi, cần nhìn nhận việc bảo đảm quyền lợi BHTN trên nguyên tắc chia sẻ rủi ro giữa các nhóm lao động. Những người có việc làm ổn định có điều kiện tham gia thường xuyên hơn, trong khi nhóm lao động dễ bị tổn thương lại cần được quan tâm để không bị bỏ lại phía sau. Chính sách cần có cách tiếp cận phù hợp với đặc điểm và điều kiện của từng nhóm, đồng thời phát huy cơ chế đóng góp, chia sẻ chung để hỗ trợ những người gặp nhiều khó khăn. Có như vậy, BHTN mới thực sự trở thành điểm tựa an sinh rộng khắp, bảo đảm quyền lợi cho người lao động một cách công bằng và bền vững.
PV: Thưa ông, cần gắn chính sách bảo hiểm thất nghiệp với đào tạo lại, nâng cao kỹ năng lao động như thế nào để đáp ứng yêu cầu của thị trường?
PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: Đào tạo lại, nâng cao kỹ năng cho người lao động là yêu cầu rất quan trọng trong quá trình thực hiện chính sách BHTN. Hoạt động này cần được đặt trong mối liên hệ với hệ thống đào tạo nghề nói chung, bảo đảm người lao động có cơ hội bổ sung kiến thức, kỹ năng cần thiết để thích ứng với yêu cầu của công việc.
Việc đào tạo không nên tách rời nhu cầu thực tế của hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi chính sách BHTN được kết nối với các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao trình độ, người lao động sẽ có thêm điều kiện củng cố năng lực nghề nghiệp, từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường. Qua đó, chính sách không chỉ hỗ trợ người lao động trong thời điểm thất nghiệp mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo nền tảng cho quá trình phục hồi và phát triển sản xuất, kinh doanh. Đây là hướng tiếp cận cần được chú trọng để BHTN phát huy hiệu quả lâu dài.
PV: Cần đổi mới công tác tuyên truyền ra sao để người lao động và doanh nghiệp hiểu đúng quyền lợi, trách nhiệm và chủ động thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp?
PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: BHTN là chính sách an sinh có ý nghĩa thiết thực, vì vậy cần được tuyên truyền rộng rãi để người lao động và doanh nghiệp nhận thức đầy đủ về vai trò, quyền lợi cũng như trách nhiệm khi tham gia. Dù làm việc trong lĩnh vực nào, người lao động và doanh nghiệp đều có trách nhiệm đóng góp vào việc duy trì chính sách, qua đó tạo nguồn lực hỗ trợ những người không may mất việc làm.
Công tác tuyên truyền cũng cần làm rõ mối liên hệ giữa BHTN với các chính sách đào tạo, bồi dưỡng và kết nối giữa các khu vực của nền kinh tế. Khi người lao động hiểu được ý nghĩa của việc tham gia, doanh nghiệp nhận thức rõ trách nhiệm đóng góp, việc thực hiện chính sách sẽ chủ động và hiệu quả hơn. Quan trọng hơn, cần hình thành nhận thức rằng BHTN không chỉ là quyền lợi của riêng người lao động khi thất nghiệp, mà còn là cơ chế chia sẻ trách nhiệm trong xã hội, góp phần duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh và bảo đảm an sinh.
Xin trân trọng cảm ơn ông!
