Bảo đảm vừa quản lý vừa kiến tạo để phát triển
Cho ý kiến về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản tại buổi thảo luận Tổ 4 (gồm Đoàn ĐBQH TP. Huế và các tỉnh: Khánh Hòa, Lào Cai), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, xuất bản phải có đủ tầm, đội ngũ biên tập viên phải có phẩm chất chính trị, đạo đức, có trình độ chuyên môn về lĩnh vực mình phụ trách.
Nhà xuất bản phải có đủ tầm, đội ngũ biên tập viên phải có phẩm chất chính trị, đạo đức, trình độ chuyên môn
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, trong bối cảnh lĩnh vực xuất bản thời gian vừa qua còn nhiều bất cập, việc sửa đổi Luật Xuất bản lần này nhằm khắc phục những vướng mắc, hạn chế trong thực tiễn.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, hiện nay cả nước có trên 50 nhà xuất bản nhưng quy mô và năng lực hoạt động của các nhà xuất bản này rất khác nhau.
“Có những nhà xuất bản rất xuất sắc, ví dụ Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật. Đây là Nhà xuất bản có đội ngũ biên tập viên rất hùng hậu, chuyên nghiệp và rất giỏi. Hay Nhà xuất bản Tư pháp của Bộ Tư pháp, xem xét để xuất bản sách luật rất kỹ lưỡng. Ngược lại, có những nhà xuất bản lực lượng rất mỏng, xuất bản ra một số tác phẩm còn lỗi, sai sót", Phó Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ.
Trước thực trạng đó, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, việc sửa đổi Luật Xuất bản lần này phải khắc phục bằng được những vướng mắc, bất cập nêu trên cũng như công tác tổ chức thực hiện Luật.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tại khoản 4 Điều 1 bổ sung cụm từ “tuân thủ pháp luật” để quy định có tính nguyên tắc. Vì khoản 4 Điều này của dự thảo Luật mới chỉ quy định: “Tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xuất bản có trách nhiệm tuân thủ chuẩn mực đạo đức xã hội, đạo đức nghề nghiệp” nhưng điều quan trọng nhất là tuân thủ pháp luật thì chưa đề cập.
Liên quan đến khoản 6 Điều 4 quy định về tài liệu không kinh doanh, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, dự thảo Luật quy định các xuất bản phẩm không kinh doanh gồm: tài liệu hướng dẫn phòng, chống thiên tai, dịch bệnh và bảo vệ môi trường; tài liệu giới thiệu hoạt động, kỷ yếu hội nghị, hội thảo của các cơ quan, tổ chức Việt Nam, cơ quan, tổ chức nước ngoài đang hoạt động hợp pháp tại Việt Nam; Tài liệu văn hóa, lịch sử địa phương...
Cho rằng, thực chất đây cũng đều là những tài liệu kinh doanh và rất thiết thực đối với người dân, vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị khoản 6 Điều này cần bổ sung theo hướng: Tài liệu không kinh doanh theo quy định của pháp luật hoặc không kinh doanh theo quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.
Về sửa đổi khoản 2 Điều 10, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị, dự thảo Luật cần bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm sau đây: “nghiêm cấm các xuất bản phẩm trái với chủ trương, đường lối của Đảng, trái với chính sách, pháp luật của Nhà nước, trái với văn hóa, thuần phong mỹ tục, kích động bạo lực, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, kì thị dân tộc, tôn giáo”.
Liên quan điều khoản thi hành, Phó Chủ tịch Quốc hội băn khoăn về hiệu lực thi hành tại khoản 18 Điều 1 của Luật này về xuất khẩu xuất bản phẩm, có hiệu lực từ ngày 1/1/2029, trong khi đó Luật này có hiệu lực từ 1/3/2027, vì vậy, đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, xem xét lại.
Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật lần này quan trọng nhất là phải khắc phục được việc xuất bản các xuất bản phẩm đi ngược lại đường lối, chính sách của Đảng, xúc phạm, bịa đặt về lãnh tụ, danh nhân văn hóa, kì thị dân tộc, tôn giáo...
“Nhà xuất bản phải có đủ tầm, đội ngũ biên tập viên phải có phẩm chất chính trị, đạo đức, có trình độ chuyên môn về lĩnh vực mình phụ trách. Ví dụ Nhà xuất bản về văn hóa thì biên tập viên phải là chuyên gia về văn hóa, Nhà xuất bản về nông nghiệp thì biên tập viên phải có trình độ về nông nghiệp... Do đó, Luật này phải thể hiện được những ý đó, nếu không thì giao cho Chính phủ quy định chi tiết”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm.
Phát biểu tại buổi thảo luận Tổ 4, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cho biết, cơ quan soạn thảo các dự án luật trình Quốc hội tại Kỳ họp này đã rất cố gắng thể hiện tinh thần chỉ đạo chung, đặc biệt là thể chế hóa các chủ trương của Đảng trên tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII, cũng như Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và các nghị quyết liên quan. Đồng thời, sửa đổi luật để hoàn thiện những vấn đề cơ bản nhất trong phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền.
Tuy nhiên, nếu không rà soát kỹ lưỡng các quy định thì sẽ xảy ra tình trạng nhiệm vụ của chính quyền địa phương là rất nặng, nhiều rủi ro; mặt khác, lại không rõ vai trò chủ thể quản trị cấp quốc gia của Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương, không bảo đảm được sự liên thông, đồng bộ, thống nhất giữa Trung ương với chính quyền cấp tỉnh, cấp xã. “Đây là vấn đề cần phải tiếp tục điều chỉnh”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
Đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Phó Thủ tướng nêu rõ, việc sửa đổi, bổ sung lần này nhằm đáp ứng những yêu cầu trong thực tiễn, thay đổi hoàn toàn tư duy quản trị, góp phần thúc đẩy phát triển ngành xuất bản trong môi trường số. Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu các nội dung sửa đổi liên quan đến vai trò, vị trí của ngành xuất bản, những hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động xuất bản để bảo đảm quy định hợp lý, vừa quản lý nhưng cũng vừa kiến tạo để phát triển.
Liên quan đến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, đã phân cấp phân quyền thì cũng phải rành mạch về thẩm quyền. Hiện nay, quan trọng nhất là thúc đẩy quản trị thật tốt dựa trên dữ liệu số. Do đó, Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện nguyên tắc này trong dự thảo Luật; xây dựng thị trường lao động hiện đại, linh hoạt, hiệu quả và cân bằng.
Đồng thời, làm rõ hơn về cơ chế, phương thức phối hợp, quản trị, bảo đảm sự thống nhất giữa Trung ương với chính quyền địa phương và ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) trong bối cảnh giai đoạn phát triển mới.
Làm rõ hơn phạm vi, tiêu chuẩn, thẩm quyền, điều kiện hòa giải ở cơ sở
Đối với dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Phó Thủ tướng nêu rõ, chúng ta đang tư duy theo hướng tập trung để huy động và phát huy tối đa hiệu quả nguồn lực xã hội để phục vụ cho phát triển đất nước. Cho nên, Luật được sửa đổi hướng đến tư duy phải phát huy tốt nhất vai trò tự quản của cộng đồng để giải quyết những mâu thuẫn và giữ gìn trật tự ngay từ cơ sở. Qua đó, góp phần thực hiện tốt quan điểm chung về đổi mới mô hình phát triển đất nước cũng quán triệt tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển. Phó Thủ tướng cho biết, Chính phủ sẽ tiếp thu, điều chỉnh, bổ sung dựa trên ý kiến ĐBQH về làm rõ hơn phạm vi, tiêu chuẩn, thẩm quyền, điều kiện hòa giải ở cơ sở trong dự thảo Luật để phát huy đúng vai trò tự quản.
Tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở nhằm tiếp tục phát huy vai trò của hòa giải ở cơ sở trong phòng ngừa, giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật trong cộng đồng, các ĐBQH cho rằng, dự thảo Luật đã có những nội dung đổi mới đáng chú ý, nhất là việc bổ sung quy định về hòa giải trực tuyến, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số; hoàn thiện quy định về hòa giải viên, tổ hòa giải; làm rõ hơn trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và tăng cường các điều kiện bảo đảm cho hoạt động hòa giải ở cơ sở.
Quan tâm đến tiêu chuẩn của Hòa giải viên, ĐBQH Nguyễn Tiến Nam (TP. Huế) đề nghị, cần quy định tiêu chuẩn Hòa giải viên theo hướng vừa bảo đảm chất lượng, uy tín, vừa tạo điều kiện thu hút người có kiến thức pháp luật, kỹ năng xã hội, kinh nghiệm thực tiễn và được cộng đồng tín nhiệm; rà soát tiêu chí về nơi cư trú bảo đảm phù hợp với thực tế đô thị hóa, dịch chuyển dân cư và tổ chức lại đơn vị hành chính.
Theo đó, nghiên cứu quy định theo hướng: “Người được công nhận là Hòa giải viên phải là công dân Việt Nam có phẩm chất đạo đức tốt, có uy tín trong cộng đồng, có khả năng vận động, thuyết phục, có kiến thức pháp luật và kỹ năng hòa giải; tự nguyện tham gia hoạt động hòa giải và đáp ứng các điều kiện theo quy định của Luật này”.
Đồng thời, cần có cơ chế bồi dưỡng thường xuyên về kiến thức pháp luật, kỹ năng hòa giải, kỹ năng xử lý tình huống nhạy cảm, kỹ năng sử dụng công nghệ và bảo vệ thông tin; khuyến khích lựa chọn người có uy tín, người am hiểu phong tục, tập quán tốt đẹp, người có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin và người đại diện phù hợp về giới, dân tộc, độ tuổi.
