Bảo đảm việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát trở thành một khâu trong quy trình giám sát và được luật hóa
Nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý cho rằng, trong thời gian tới, trọng tâm cần chuyển từ tư duy giám sát để phát hiện vấn đề sang tư duy giám sát để tạo ra sự thay đổi thực chất trong quản trị quốc gia. Đồng thời, đổi mới việc xây dựng nghị quyết và kết luận giám sát, bảo đảm đi sâu vào thực chất, chỉ rõ điểm mạnh, điểm yếu, xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể và thời hạn khắc phục cụ thể.
Trình bày tham luận “Hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nghị quyết, kết luận, kiến nghị giám sát của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội”, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý cho rằng, thời gian qua, hoạt động giám sát của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội đã có nhiều đổi mới, tạo tác động mạnh mẽ, thiết thực đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhiều cuộc giám sát đã góp phần sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách, pháp luật, đồng thời khắc phục những hạn chế trong tổ chức thi hành pháp luật.
Tuy nhiên, theo nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật, việc thực hiện các nghị quyết, kết luận và kiến nghị giám sát vẫn chưa đầy đủ, chưa đến nơi đến chốn, làm giảm hiệu quả của hoạt động giám sát. Điều này thể hiện ở 5 hạn chế chủ yếu: tỷ lệ thực hiện dứt điểm các kiến nghị giám sát còn thấp; cơ chế bảo đảm thực hiện kiến nghị chưa đủ mạnh; trách nhiệm giải trình và trách nhiệm cá nhân chưa được xác định rõ; công tác theo dõi, đánh giá sau giám sát chưa theo kịp yêu cầu đổi mới; cơ chế phối hợp giữa các chủ thể kiểm soát quyền lực nhà nước còn nhiều bất cập.
Để nâng cao hiệu quả, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật đề nghị trước hết cần đổi mới việc xây dựng nghị quyết và kết luận giám sát. Theo đó, bên cạnh việc nhận xét, đánh giá và biểu dương, các nghị quyết, kết luận cần đi sâu vào thực chất, chỉ rõ điểm mạnh, điểm yếu, xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể và thời hạn khắc phục cụ thể.
Đồng thời, cần có cơ chế cho phép các đoàn giám sát chuyển những vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật sang xử lý bằng các biện pháp hành chính, dân sự hoặc hình sự. Theo nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật, các nghị quyết, kết luận giám sát hiện nay chủ yếu dừng ở việc đánh giá, kiến nghị, chưa đề xuất việc chuyển xử lý tương xứng với mức độ sai phạm được phát hiện qua giám sát.
Đáng chú ý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật điều chỉnh việc thực hiện các nghị quyết, kết luận và kiến nghị giám sát theo hướng đầy đủ, đồng bộ và khả thi hơn. Mặc dù Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân đã có bước tiến quan trọng trong việc xác định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát cũng như quy định về theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát, song nhiều nội dung vẫn cần tiếp tục được cụ thể hóa để bảo đảm hiệu lực thi hành trên thực tế.
Theo nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật, trọng tâm cần chuyển từ tư duy giám sát để phát hiện vấn đề sang tư duy giám sát để tạo ra sự thay đổi thực chất trong quản trị quốc gia, đúng theo chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Trên cơ sở đó, nguyên Chủ nhiệm Phan Trung Lý đề nghị nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân, các luật về tổ chức bộ máy và các văn bản liên quan nhằm xác định rõ hơn trách nhiệm pháp lý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát. Theo đó, mỗi kiến nghị giám sát phải xác định rõ chủ thể thực hiện, thời hạn thực hiện, trách nhiệm báo cáo và trách nhiệm giải trình khi không hoàn thành; đồng thời phải có cơ chế rõ ràng để chuyển các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật sang xử lý bằng các biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự.
Bên cạnh đó, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật đề nghị hoàn thiện cơ chế gắn kết kết quả thực hiện kiến nghị giám sát với việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người giữ chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn. Đồng thời, cần quy định cụ thể trong luật các cơ chế hậu giám sát, bảo đảm việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát trở thành một khâu trong quy trình giám sát và được luật hóa.
Nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật cũng đề nghị coi việc thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị giám sát của Quốc hội là một tiêu chí quan trọng để đánh giá cán bộ, đảng viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Cùng với đó, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư cần có chủ trương chung nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác giám sát, đồng thời định hướng lập pháp cho hoạt động giám sát theo từng nhiệm kỳ, từng giai đoạn.
