Bảo đảm tính đồng bộ hệ thống pháp luật về trợ giúp pháp lý

Kết quả rà soát cho thấy, hiện nay, hệ thống pháp luật về trợ giúp pháp lý tương đối đầy đủ, bao gồm Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2026 (có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027) cùng 1 nghị định, 1 văn bản chỉ có nội dung bãi bỏ; 9 thông tư hướng dẫn thi hành và 5 Thông tư liên tịch. Qua rà soát, nhóm văn bản luật tiếp tục được hoàn thiện theo hướng mở rộng quyền tiếp cận trợ giúp pháp lý, nâng cao chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý và hiệu quả tổ chức thực hiện.

Theo đó, Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 đã được sửa đổi, bổ sung tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2026 với nhiều nội dung quan trọng như mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý; hoàn thiện quy định về tổ chức, hoạt động của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước; bổ sung trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong thực hiện trợ giúp pháp lý; hoàn thiện quy định về người thực hiện trợ giúp pháp lý.

Đồng thời, bổ sung các quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Những sửa đổi này tạo cơ sở pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận công lý của người dân, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động trợ giúp pháp lý.

Đối với văn bản quy định chi tiết thi hành Luật, theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, một số quy định cần tiếp tục sửa đổi, bổ sung liên quan đến điều kiện khó khăn về tài chính của người được trợ giúp pháp lý; tổ chức và hoạt động của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, Chi nhánh của Trung tâm; điều kiện, tiêu chuẩn, trình tự, thủ tục bổ nhiệm, miễn nhiệm, thu hồi thẻ trợ giúp viên pháp lý và cộng tác viên trợ giúp pháp lý; chế độ, chính sách đối với người thực hiện trợ giúp pháp lý; đồng thời bổ sung các quy định về ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động trợ giúp pháp lý.

Bên cạnh đó, kết quả rà soát cũng cho thấy, nhu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản quy định chi tiết thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2026 nhằm bảo đảm triển khai đồng bộ các quy định mới của luật, đặc biệt đối với các quy định về tổ chức thực hiện, cơ chế phối hợp liên ngành và chuyển đổi số trong hoạt động trợ giúp pháp lý.

Từ kết quả rà soát, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đề xuất xây dựng Nghị định mới thay thế Nghị định số 144/2017/NĐ-CP nhằm bảo đảm sự thống nhất với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2026, đồng thời thể chế hóa các yêu cầu mới về tổ chức bộ máy, cơ chế hoạt động, chính sách đối với đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý và chuyển đổi số trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý. Dự kiến văn bản thay thế sẽ được trình Chính phủ trong tháng 9/2026.

Trên cơ sở rà soát, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đề xuất xây dựng mới 3 văn bản quan trọng để bảo đảm thi hành đồng bộ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý từ ngày 01/01/2027, gồm: Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và các biện pháp bảo đảm thi hành; Thông tư quy định chi tiết Luật Trợ giúp pháp lý; Thông tư liên tịch giữa Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao về phối hợp thực hiện trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng.

Đáng chú ý, Bộ Tư pháp dự kiến xây dựng Thông tư quy định chi tiết Luật Trợ giúp pháp lý để hướng dẫn các nội dung chuyên môn, nghiệp vụ như đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý; hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý; tập sự trợ giúp pháp lý; giấy tờ chứng minh người được trợ giúp pháp lý; tiếp nhận, thụ lý và giải quyết yêu cầu trợ giúp pháp lý; trình tự, thủ tục tư vấn pháp luật; đại diện ngoài tố tụng; xác minh thông tin; quản lý hồ sơ vụ việc; hướng dẫn nghiệp vụ và hệ thống biểu mẫu trong hoạt động trợ giúp pháp lý.

Kết quả rà soát bước đầu cho thấy, định hướng hướng hoàn thiện pháp luật về trợ giúp pháp lý trong thời gian tới không chỉ nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn mà còn hướng tới xây dựng hệ thống trợ giúp pháp lý hiện đại, chuyên nghiệp, lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý, góp phần bảo đảm công bằng xã hội, quyền con người, quyền công dân và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.