Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, phát huy dân chủ thực chất ở cơ sở

Không thu hẹp quyền tiếp cận thông tin của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Đánh giá cao sự chuẩn bị của Bộ Nội vụ - cơ quan được Chính phủ giao chủ trì soạn thảo dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), cũng như Báo cáo thẩm tra trình Quốc hội, ĐBQH Cao Thị Xuân (Thanh Hóa) tập trung góp ý một số nội dung nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và quyền thực hiện dân chủ của người dân, nhất là các nhóm yếu thế, người dân sinh sống tại địa bàn khó khăn.

Góp ý về nguyên tắc thực hiện dân chủ ở cơ sở, đại biểu đánh giá cao việc dự thảo Luật bổ sung tại khoản 2, Điều 3 quy định Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho người khuyết tật, người dân tộc thiểu số và người sinh sống tại các địa bàn đặc thù thực hiện dân chủ ở cơ sở. Đây là nội dung mới, thể hiện tính nhân văn và sự quan tâm của Nhà nước đối với các nhóm yếu thế.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, cách sử dụng thuật ngữ về địa bàn dân tộc thiểu số, miền núi và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn trong dự thảo Luật chưa thống nhất với các quy định pháp luật hiện hành. Do đó, đề nghị rà soát, chỉnh lý theo hướng quy định đầy đủ các đối tượng được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi thực hiện dân chủ ở cơ sở, bao gồm người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn.

Đặc biệt, góp ý tại điểm a, khoản 1, Điều 12 về trách nhiệm công khai thông tin, đại biểu Cao Thị Xuân bày tỏ băn khoăn khi phạm vi địa bàn được đề cập trong dự thảo Luật có dấu hiệu thu hẹp so với quy định hiện hành.

Theo đại biểu, Luật hiện hành đã quy định việc công khai thông tin tại khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số được thực hiện theo quy định của Chính phủ. Tuy nhiên, dự thảo Luật mới chỉ nhấn mạnh trách nhiệm của UBND cấp xã trong xây dựng kế hoạch công khai thông tin, nhất là đối với khu vực biên giới, hải đảo và vùng đặc biệt khó khăn, chưa đề cập đầy đủ đến địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Đại biểu cho rằng, nếu không bổ sung đầy đủ các địa bàn này, quy định mới có thể làm thu hẹp phạm vi bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân so với Luật hiện hành. Vì vậy, cần giữ đầy đủ các địa bàn đã được quy định tại khoản 2, Điều 12 của Luật hiện hành, đồng thời bổ sung địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, bảo đảm chính sách công khai thông tin bao phủ cả vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng khó khăn và đặc biệt khó khăn.

Liên quan đến trách nhiệm trong việc bàn, quyết định và thực hiện quyết định của cộng đồng dân cư tại Điều 16, đại biểu Cao Thị Xuân tán thành việc bổ sung trách nhiệm của người có uy tín trong cộng đồng. Tuy nhiên, để thể chế hóa đầy đủ tinh thần Chỉ thị số 09 ngày 20/7/2026 của Bộ Chính trị, đại biểu đề nghị bổ sung rõ vai trò của già làng, trưởng bản bên cạnh người có uy tín trong cộng đồng dân cư. Đây là lực lượng am hiểu phong tục, tập quán, có khả năng tập hợp, tuyên truyền, vận động đồng bào thực hiện các chủ trương, chính sách và phát huy quyền làm chủ tại cơ sở.

“Trong thực tiễn ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, già làng trưởng bản là những người có uy tín, am hiểu sâu sắc phong tục, tập quán, có mối liên hệ mật thiết với cộng đồng và khả năng tập hợp, vận động Nhân dân. Đây là lực lượng có vai trò quan trọng trong tuyên truyền, vận động đồng bào thực hiện các chủ trương, chính sách và phát huy quyền làm chủ tại cơ sở” - đại biểu Cao Thị Xuân nhấn mạnh.

Gắn việc lấy ý kiến Nhân dân với trách nhiệm tiếp thu, giải trình

Cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở nhằm tiếp tục phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, đáp ứng yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và chuyển đổi số, ĐBQH Vũ Tiến Dũng (Thanh Hóa) cho rằng, việc sửa đổi Luật cần lấy người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân làm thước đo; đồng thời, đề cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước, người đứng đầu và các tổ chức liên quan trong tiếp nhận, giải trình, giải quyết ý kiến, kiến nghị của Nhân dân.

Góp ý tại Điều 3 và Điều 5 của dự thảo Luật, đại biểu đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa quyền tham gia của công dân với trách nhiệm tiếp nhận, phản hồi, giải trình của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Theo đại biểu, việc lấy ý kiến Nhân dân phải gắn với trách nhiệm tổng hợp, nghiên cứu, tiếp thu; giải trình đối với những ý kiến không được tiếp thu và công khai kết quả để Nhân dân theo dõi, giám sát. Đồng thời, cần quy định rõ thời hạn xử lý, trách nhiệm chuyển kiến nghị không thuộc thẩm quyền và thông báo kết quả cho người kiến nghị.

Đặc biệt, đại biểu nhấn mạnh, cần phân biệt rõ giữa việc tiếp nhận, trả lời kiến nghị với giải quyết thực chất, qua đó khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, bảo đảm dân chủ được thực hiện hiệu quả.

Liên quan đến hình thức Nhân dân tham gia ý kiến tại Điều 18, đại biểu đề nghị hoàn thiện quy trình lấy ý kiến theo hướng công khai nội dung, xác định rõ thời hạn lấy ý kiến, trách nhiệm tổng hợp, tiếp thu, giải trình và công khai kết quả. Trường hợp quyết định khác với ý kiến của đa số Nhân dân, cơ quan có thẩm quyền cần nêu rõ căn cứ, lý do và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Bên cạnh đó, cần làm rõ cách xác định tỷ lệ đồng thuận, số người có quyền tham gia và số người thực tế tham gia; bảo đảm việc tổng hợp ý kiến trực tiếp và trực tuyến thống nhất, chính xác, tránh trùng lặp hoặc làm sai lệch ý chí của Nhân dân.

Quan tâm đến quy định công khai thông tin và thực hiện dân chủ trên nền tảng số, đại biểu Vũ Tiến Dũng đề nghị xác định rõ phương thức điện tử là hình thức bổ trợ, không thay thế hoàn toàn phương thức trực tiếp, bảo đảm người cao tuổi, người khuyết tật và người dân ở địa bàn khó khăn không bị hạn chế quyền tham gia thực hiện dân chủ ở cơ sở. Đồng thời, cần có quy định chặt chẽ về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin.

Đối với vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cơ chế giám sát của Nhân dân, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa chính quyền với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong tổ chức đối thoại, tiếp nhận kiến nghị, giám sát việc giải quyết và phản hồi kết quả.

Riêng đối với Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, cần quy định rõ phạm vi giám sát, quyền yêu cầu cung cấp thông tin, trách nhiệm xử lý kiến nghị và thời hạn thông báo kết quả. Đồng thời, quan tâm bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng giám sát, bảo đảm điều kiện hoạt động và phân định rõ hoạt động giám sát của Nhân dân với hoạt động thanh tra, kiểm tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Về điều kiện bảo đảm thi hành Luật, đại biểu đề nghị Chính phủ đánh giá đầy đủ nhu cầu về nhân lực, kinh phí, hạ tầng kỹ thuật, nhất là tại các địa bàn khó khăn; tránh tình trạng giao thêm nhiệm vụ cho chính quyền cơ sở nhưng không bảo đảm nguồn lực. Cùng với đó, cần quy định rõ các điều khoản chuyển tiếp, kịp thời hướng dẫn triển khai để quyền dân chủ và hoạt động giám sát của Nhân dân được thực hiện liên tục, hiệu quả.

Đại biểu Vũ Tiến Dũng nhấn mạnh, việc hoàn thiện dự thảo Luật cần hướng tới bảo đảm dân chủ thực chất, công khai, minh bạch, rõ trách nhiệm và khả thi trong tổ chức thực hiện; qua đó nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước, hiệu quả giám sát của Nhân dân, góp phần xây dựng chính quyền gần dân, trọng dân và vì Nhân dân phục vụ.