Bảo đảm quyền lợi người lao động vùng khó khăn

Tạo cơ sở giải quyết chế độ cho người lao động

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, ĐBQH Lê Nhật Thành đề nghị làm rõ trách nhiệm của tổ chức công đoàn, chính quyền cấp xã và cơ quan chuyên môn trong khai báo, điều tra tai nạn lao động; đồng thời bảo đảm giá trị pháp lý của biên bản ghi nhận tai nạn, tạo cơ sở giải quyết chế độ cho người lao động, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Theo ĐBQH Lê Nhật Thành cho rằng, sau hơn 10 năm thi hành Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13, một số vướng mắc, bất cập đã phát sinh trong thực tiễn. Vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật là cần thiết nhằm tháo gỡ những khó khăn trong quá trình triển khai và bảo đảm tính phù hợp với thực tế.

Về hồ sơ dự án Luật, đại biểu nhận thấy các tài liệu đã được chuẩn bị đầy đủ theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đủ điều kiện trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI. Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, đại biểu tập trung góp ý ba nội dung.

Liên quan đến quyền, trách nhiệm của công đoàn tại khoản 2 Điều 1 dự thảo Luật, sửa đổi khoản 10 Điều 10, dự thảo quy định công đoàn cấp trên cơ sở thực hiện quyền, trách nhiệm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động về an toàn, vệ sinh lao động tại những cơ sở sản xuất, kinh doanh chưa thành lập công đoàn cơ sở khi được người lao động yêu cầu hoặc khi phát hiện người sử dụng lao động có dấu hiệu xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động.

Đại biểu cho rằng, đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, người lao động thường hạn chế hiểu biết pháp luật, trong khi tổ chức công đoàn cấp trên ở xa địa bàn. Vì vậy, cả hai điều kiện nêu trên đều khó xảy ra trong thực tế. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm chủ động nắm tình hình, hướng dẫn của công đoàn cấp trên đối với những địa bàn này, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động.

Về khai báo tai nạn lao động tại khoản 8 Điều 1 dự thảo Luật, sửa đổi khoản 1 Điều 34, điểm d khoản 1 Điều 34 giao gia đình nạn nhân hoặc người phát hiện khai báo với UBND cấp xã đối với tai nạn lao động của người lao động làm việc không theo hợp đồng lao động, ĐBQH Lê Nhật Thành đánh giá, đây là nhóm chiếm tỷ lệ lớn tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong khi người lao động và gia đình thường chưa nắm rõ nghĩa vụ, thời hạn khai báo.

Đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc thông tin, hướng dẫn người dân về nghĩa vụ khai báo; đồng thời quy định rõ việc chậm khai báo không làm mất quyền được điều tra, xác nhận tai nạn lao động và hưởng chế độ theo quy định của pháp luật.

Bảo đảm giá trị pháp lý của biên bản ghi nhận tai nạn lao động

Đối với quy định về điều tra tai nạn lao động tại khoản 9 Điều 1 dự thảo Luật, sửa đổi Điều 35, ĐBQH Lê Nhật Thành nhấn mạnh ba vấn đề cần được làm rõ.

Thứ nhất, khoản 1 Điều 35 quy định trường hợp tai nạn lao động làm bị thương nặng một người lao động không có hợp đồng lao động thì UBND cấp xã nơi xảy ra tai nạn phải lập biên bản ghi nhận sự việc. Như vậy, với cùng mức độ tai nạn làm bị thương nặng một người, người lao động có hợp đồng lao động được Đoàn điều tra tai nạn lao động cấp cơ sở tiến hành điều tra, trong khi người lao động không có hợp đồng chỉ được lập biên bản ghi nhận.

Tuy nhiên, dự thảo Luật chưa quy định giá trị pháp lý của biên bản này, dù người lao động không có hợp đồng lao động đã được pháp luật cho phép tham gia bảo hiểm tai nạn lao động theo hình thức tự nguyện.

"Đề nghị quy định rõ giá trị pháp lý của biên bản ghi nhận sự việc do UBND cấp xã lập, làm căn cứ giải quyết chế độ đối với người lao động. Đồng thời, cần quy định trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ của cơ quan chuyên môn về lao động thuộc UBND cấp tỉnh đối với cấp xã, bảo đảm tính khả thi và thống nhất trong thực hiện", ĐBQH Lê Nhật Thành nhấn mạnh.

Thứ hai, khoản 2 Điều 35 giao Đoàn điều tra tai nạn lao động cấp tỉnh điều tra các vụ tai nạn lao động đối với người lao động không có hợp đồng lao động trên toàn địa bàn. Đại biểu đề nghị đánh giá tính khả thi của quy định này trong bối cảnh địa bàn cấp tỉnh sau sắp xếp được mở rộng, nhiều vụ việc xảy ra tại các xã vùng sâu, vùng xa. Cần nghiên cứu cơ chế phối hợp, huy động lực lượng tại chỗ và quy định thời hạn tiếp cận hiện trường để bảo đảm việc điều tra được tiến hành kịp thời.

Thứ ba, khoản 4 Điều 35 quy định việc điều tra các vụ tai nạn, sự cố trong lĩnh vực đặc thù có sự tham gia của Bộ Nội vụ và cơ quan chuyên môn về lao động thuộc UBND cấp tỉnh, nhưng chưa xác định rõ vai trò, trách nhiệm của các cơ quan này trong Đoàn điều tra. Đại biểu đề nghị quy định cụ thể nội dung này để có cơ sở tổ chức thực hiện thống nhất.

Phòng ngừa tai nạn lao động cho khu vực phi chính thức, lao động tự do

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, ĐBQH Tạ Đình Thi cho rằng, an toàn, vệ sinh lao động trong khu vực phi chính thức và lao động tự do vẫn là “vùng trũng” của chính sách hiện hành, cần được quan tâm theo hướng phòng ngừa và hỗ trợ chủ động.

Dự thảo đã quy định trách nhiệm khai báo, thống kê và điều tra tai nạn lao động đối với người lao động làm việc không theo hợp đồng lao động. Tuy nhiên, theo đại biểu, những quy định này vẫn chưa đủ mạnh để giải quyết thực trạng đáng báo động hiện nay.

Theo số liệu tổng hợp thực trạng, trong khi tai nạn lao động nói chung có xu hướng được kiểm soát, tại khu vực người lao động không theo hợp đồng lao động, số vụ tai nạn chết người tăng 4,3%, số người chết tăng 4,9%. Lao động tự do, lao động thời vụ, hộ sản xuất, làng nghề, hoạt động xây dựng nhỏ lẻ và đặc biệt là lao động trên nền tảng số đang phải đối mặt với các nguy cơ từ máy móc, hóa chất, bụi, tiếng ồn nhưng chưa có cơ chế huấn luyện, giám sát hay bảo hiểm.

"Đây là nhóm lao động dễ bị tổn thương nhất nhưng lại đứng ngoài rìa của hệ thống pháp luật. Vì vậy, việc dự thảo mới tập trung vào “thống kê, báo cáo” khi tai nạn xảy ra là cần thiết nhưng chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi là phòng ngừa.

Hiện nay, các quy định về huấn luyện an toàn lao động vẫn chủ yếu ràng buộc người sử dụng lao động. Trong khi đó, với lao động tự do, không có người sử dụng lao động theo nghĩa pháp lý, trách nhiệm huấn luyện thuộc về chủ thể nào vẫn chưa được dự thảo làm rõ.

Từ thực tế này, ĐBQH Tạ Đình Thi đề nghị bổ sung cơ chế hỗ trợ chủ động từ Nhà nước và chính quyền địa phương. Trước hết, cần quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc tổ chức các lớp tập huấn ngắn hạn, miễn phí hoặc hỗ trợ chi phí về an toàn lao động cho lao động tự do trên địa bàn, đặc biệt tại các làng nghề, khu vực xây dựng nhỏ lẻ và những điểm tập kết lao động tự do.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện với mức phí thấp, linh hoạt, phù hợp với thu nhập bấp bênh của lao động tự do. Nhà nước có thể hỗ trợ một phần kinh phí đóng bảo hiểm đối với các đối tượng yếu thế.

Đối với lao động trên nền tảng số như người lái xe công nghệ, giao hàng, cần bổ sung quy định về trách nhiệm của các nền tảng trong việc cung cấp thông tin, cảnh báo rủi ro và phối hợp với cơ quan chức năng khi xảy ra tai nạn, kể cả trong trường hợp người lao động không ký hợp đồng lao động.

Để triển khai các giải pháp trên, đại biểu đề nghị dự thảo có điều khoản giao Chính phủ quy định cụ thể về nguồn kinh phí hỗ trợ từ ngân sách địa phương và cơ chế xã hội hóa; đồng thời huy động sự tham gia của các tổ chức công đoàn, hội nông dân và doanh nghiệp trong đào tạo, tuyên truyền về an toàn lao động cho nhóm lao động này.