Bảo đảm nguồn lực tài chính ứng phó thiên tai

Từ hỗ trợ thiệt hại đến chủ động phòng ngừa

Giai đoạn 2020 - 2025, trên địa bàn tỉnh Đồng Nai cũ xảy ra nhiều loại hình thiên tai như mưa lớn gây ngập lụt, lốc xoáy, sét, sạt lở đất, hạn hán, xâm nhập mặn, triều cường. Thiên tai làm 5 người chết, khoảng 297 căn nhà bị tốc mái, 4,8 nghìn hộ dân bị ngập, 3,3 nghìn hécta cây trồng và khoảng 2,3 nghìn tấn cá bị chết hoặc nước cuốn trôi; tổng thiệt hại ước khoảng 196 tỷ đồng. Những con số này cho thấy nguồn lực trong công tác phòng, chống thiên tai cần được chuẩn bị từ trước để vừa ứng phó, cứu trợ, khắc phục hậu quả, vừa đầu tư cho các hoạt động phòng ngừa, nâng khả năng chống chịu của cộng đồng.

Đây cũng là định hướng được thể hiện rõ trong Kế hoạch thu, nộp Quỹ phòng, chống thiên tai (Thuộc Quỹ Nông Nghiệp và Môi trường) trên địa bàn thành phố Đồng Nai năm 2026, được UBND thành phố phê duyệt tại Quyết định số 829/QĐ-UBND ngày 15/6/2026, trên cơ sở Tờ trình của Chủ tịch Hội đồng Quản lý Quỹ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT). Kế hoạch xác định nguồn Quỹ phục vụ cứu trợ, hỗ trợ công tác phòng, chống, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai trên địa bàn.

Đáng chú ý, tổng kinh phí dự kiến thu Quỹ phòng, chống thiên tai năm 2026 là trên 78,83 tỷ đồng. Trong đó, Quỹ Nông nghiệp và Môi trường thành phố quản lý 62,44 tỷ đồng, UBND các xã, phường là 16,39 tỷ đồng. Yêu cầu đặt ra không chỉ thu đúng, thu đủ mà còn phải sử dụng đúng mục đích, kịp thời, công khai, minh bạch, công bằng và hiệu quả.

Kế hoạch năm 2026 quy định Quỹ phòng, chống thiên tai được sử dụng để hỗ trợ các hoạt động ứng phó thiên tai; cứu trợ, hỗ trợ khắc phục hậu quả; hoạt động phòng ngừa; phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo quy định. Các xã, phường được giữ lại tối đa 28% số thu trên địa bàn, trong đó không quá 5% cho thù lao lực lượng trực tiếp thu, không quá 3% cho chi phí hành chính và không quá 20% để thực hiện nhiệm vụ phòng, chống thiên tai tại địa phương. Phần còn lại, tối thiểu 72% số thu, được nộp vào tài khoản của Quỹ Nông nghiệp và Môi trường.

Cơ chế này cho thấy rõ vai trò của cấp cơ sở khi thiên tai xảy ra địa phương nào thì chính quyền địa phương đó phải có khả năng phản ứng nhanh nhất. Việc giữ lại một phần nguồn thu giúp các xã, phường có nguồn lực nhất định để thực hiện nhiệm vụ tại chỗ, đồng thời phần lớn nguồn thu vẫn được tập trung về Quỹ để điều phối ở quy mô thành phố.

Điểm tựa tài chính vững chắc trong công tác phòng, chống thiên tai

Theo Kế hoạch Thu, nộp Quỹ phòng, chống thiên tai (PCTT) trên địa bàn tỉnh Đồng Nai năm 2026 tại Quyết định số 829/QĐ- UBND ngày 15/6 của UBND tỉnh Đồng Nai xác định tổng kinh phí được sử dụng và tổng kế hoạch chi là 423,31 tỷ đồng. Trong đó, số dư Quỹ phòng, chống thiên tai cấp tỉnh đến ngày 31/12/2025 là 344,47 tỷ đồng, còn số kinh phí dự kiến thu trong năm 2026 là 78,83 tỷ đồng.

Từ nguồn lực này, phần kinh phí dự kiến chi tại Quỹ cấp thành phố là 418,72 tỷ đồng. Trong đó, 142,48 tỷ đồng dành cho các nhiệm vụ phòng, chống thiên tai đã được Chủ tịch UBND thành phố chấp thuận; 2,22 tỷ đồng là chi phí quản lý, điều hành hoạt động Quỹ cấp thành phố; còn 274,01 tỷ đồng là kinh phí dự phòng.

Khoản dự phòng này có ý nghĩa đặc biệt trong ứng phó thiên tai. Theo kế hoạch, nguồn kinh phí được sử dụng để hỗ trợ người dân bị thiệt hại về nhà ở, hoa màu, cây trồng, vật nuôi, thủy hải sản; xử lý các nhiệm vụ phát sinh trong tình huống thiên tai, dịch họa khẩn cấp; khắc phục các công trình phòng, chống thiên tai và những nhiệm vụ chi khác sau khi được Chủ tịch UBND thành phố chấp thuận.

Như vậy, vai trò của Quỹ không chỉ dừng ở việc “có tiền để cứu trợ”. Quan trọng hơn, Quỹ PCTT là cầu nối quan trọng chuyển một phần nguồn lực xã hội thành năng lực phòng ngừa rủi ro. Một công trình được sửa chữa trước mùa mưa, một tuyến tiêu thoát nước được khơi thông, một khu vực có nguy cơ sạt lở được gia cố hay một phương án ứng phó được chuẩn bị sớm đều có thể giúp giảm chi phí khắc phục về sau.

Thực tiễn những năm qua cho thấy nguồn Quỹ phòng, chống thiên tai của Đồng Nai đã được sử dụng cho nhiều nhiệm vụ như hỗ trợ tu sửa khẩn cấp công trình phòng, chống thiên tai, khắc phục hậu quả, mua sắm phương tiện, trang thiết bị phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn. Giai đoạn 2020-2024, Quỹ đã thu gần 260 tỷ đồng và chi khoảng 137 tỷ đồng cho các hoạt động phòng, chống thiên tai.

Một trong những điều kiện để Quỹ hoạt động hiệu quả là bảo đảm nghĩa vụ đóng góp được thực hiện đầy đủ. Theo kế hoạch năm 2026, tổ chức kinh tế trong nước và nước ngoài đóng góp bắt buộc 0,02% trên tổng giá trị tài sản hiện có theo báo cáo tài chính ngày 31.12 hằng năm, với mức tối thiểu 500 nghìn đồng và tối đa 100 triệu đồng. Đối với công dân Việt Nam thuộc diện đóng góp, mức đóng được xác định theo từng nhóm đối tượng; người lao động khác đóng 10.000 đồng/người/năm. Thời hạn nộp cũng được quy định cụ thể: cá nhân nộp một lần trước ngày 31.7.2026; tổ chức kinh tế nộp tối thiểu 50% số phải nộp trước ngày 31.7 và phần còn lại trước ngày 30.11.2026.

Kế hoạch năm 2026 cũng yêu cầu thực hiện công khai các khoản thu, nộp; đồng thời giao Quỹ Nông nghiệp và Môi trường tăng cường tuyên truyền để các tổ chức kinh tế, người lao động hiểu rõ nghĩa vụ và trách nhiệm liên quan đến Quỹ. Đặc biệt, Quỹ được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan ứng dụng công nghệ thông tin để xây dựng phần mềm quản lý thu, chi Quỹ phòng, chống thiên tai, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và tăng tỷ lệ thu hằng năm. Trong chuỗi nhiệm vụ này, Quỹ Nông nghiệp và Môi trường được giao trách nhiệm tiếp nhận, quản lý và sử dụng nguồn Quỹ; bảo đảm kinh phí hỗ trợ kịp thời cho hộ dân bị thiệt hại và các hoạt động phòng, chống thiên tai; kiểm tra việc quản lý, thu, nộp và sử dụng Quỹ tại các xã, phường. Đây cũng là yêu cầu để Quỹ Nông nghiệp và Môi trường thực sự trở thành điểm tựa tài chính, đóng vai trò quan trọng trong công tác phòng, chống thiên tai tại thành phố Đồng Nai.