Bảo đảm lựa chọn nhà thầu minh bạch, chặt chẽ

Cân nhắc kỹ quy định về điều kiện tư cách hợp lệ của nhà thầu

Thảo luận về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) tại Tổ 4, các ĐBQH đồng tình cao với sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; đồng thời, đổi mới phương thức quản lý hoạt động đấu thầu, chuyển trọng tâm từ quản lý quá trình sang quản lý chất lượng, hiệu quả và kết quả, sản phẩm đầu ra.

Các đại biểu đánh giá cao dự thảo xác định rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật trong trường hợp có sự khác nhau giữa quy định của Luật này và các luật có liên quan để đảm bảo tính khả thi, đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật; bổ sung nguyên tắc áp dụng Luật Đấu thầu đối với thỏa thuận vốn ODA nhằm bao quát cả thỏa thuận về vốn ODA không hoàn lại.

Góp ý cụ thể vào dự án Luật, đại biểu Trương Thị Diệu Thúy (TP. Đồng Nai) đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc kỹ quy định về điều kiện tư cách hợp lệ của nhà thầu tại Điều 6. Theo đại biểu, việc thay đổi tiêu chí từ “không trong thời gian bị truy cứu trách nhiệm hình sự” sang “bị áp dụng các chế tài hình sự” cần được đánh giá thận trọng, bảo đảm hài hòa giữa nguyên tắc suy đoán vô tội và yêu cầu phòng ngừa rủi ro trong hoạt động đấu thầu.

Đại biểu cho rằng, nếu nhà thầu được lựa chọn nhưng sau đó bị kết án hoặc bị áp dụng các biện pháp xử lý có liên quan, quá trình thực hiện công trình, dự án có thể bị gián đoạn, phát sinh chi phí và những vướng mắc trong xử lý hậu quả pháp lý. Vì vậy, cần rà soát quy định này trong mối tương quan với pháp luật về điều kiện kinh doanh và các lĩnh vực chuyên ngành.

Đối với quy định về hành vi bị cấm, đại biểu Trương Diệu Thúy lưu ý dự thảo thay thuật ngữ “chuyển nhượng thầu” bằng “sử dụng thầu phụ trái phép”. Về sự thay đổi này, theo đại biểu cần được đối chiếu với Bộ luật Hình sự, đặc biệt là quy định về tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng, nhằm bảo đảm thống nhất về thuật ngữ, phạm vi điều chỉnh và bản chất hành vi vi phạm…

Ngăn chặn hành vi nhà thầu “mượn danh” đề tài

Thảo luận về dự án Luật, ĐBQH Vừ A Bằng (Điện Biên) thống nhất với Báo cáo thẩm tra dự án Luật của Ủy ban Kinh tế và Tài chính với sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu trong bối cảnh mới hiện nay.

Về ưu đãi trong lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, điểm i khoản 1 Điều 8 quy định đối tượng được hưởng ưu đãi trong lựa chọn nhà thầu, đại biểu Vừ A Bằng đề nghị, cơ quan soạn thảo nghiên cứu, xem xét sửa đổi quy định trên theo hướng: “… sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ từ kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã được nghiệm thu hoặc được cơ quan có thẩm quyền xác nhận theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo…”.

Theo đại biểu, việc sửa đổi này sẽ giúp xác định rõ căn cứ chứng minh sản phẩm được hình thành từ kết quả nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; tạo điều kiện đưa kết quả nghiên cứu, phát triển công nghệ vào hoạt động mua sắm công, đồng thời bảo đảm sản phẩm đáp ứng yêu cầu của gói thầu và tránh áp dụng ưu đãi thiếu căn cứ.

"Việc siết chặt căn cứ chứng minh sẽ ngăn chặn hành vi nhà thầu “mượn danh” đề tài, dự án nghiên cứu dở dang hoặc không rõ nguồn gốc để hưởng ưu đãi, qua đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các nhà thầu khác", đại biểu Vừ A Bằng lý giải.

Về hình thức lựa chọn nhà thầu, tại khoản 6 Điều 19 dự thảo Luật quy định cụ thể các trường hợp chỉ định thầu đối với gói thầu cấp bách, khẩn cấp; dự án quan trọng quốc gia; gói thầu có yêu cầu đặc thù về chuyên môn, kỹ thuật, công nghệ, bản quyền và một số trường hợp khác.

Liên quan quy định này, theo đại biểu việc áp dụng chỉ định thầu là rất cần thiết nhằm đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả đầu tư, sớm đưa công trình vào khai thác, sử dụng và khơi thông nguồn lực.

Thực tế, thời gian vừa qua Quốc hội đã ban hành nhiều nghị quyết về cơ chế chính sách đặc thù triển khai các dự án, gần đây nhất là dự án đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội. Song đại biểu cho rằng, cần rà soát, bổ sung các trường hợp và căn cứ chỉ định thầu theo Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 349/2026/NĐ-CP (khoản 1 Điều 4), trong đó có các gói thầu thuộc dự án, dự toán mua sắm có yêu cầu cấp bách phải thực hiện ngay để bảo đảm hoàn thành tiến độ theo chỉ đạo của các cơ quan có thẩm quyền...

Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội đã đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù đối với các dự án đường cao tốc giai đoạn 2026–2030, trong đó có cơ chế chỉ định thầu. Bộ Xây dựng từng kiến nghị nội dung này tại Báo cáo số 331/BC-BXD ngày 22/8/2026, nhưng sau đó dừng nghiên cứu với lý do cơ chế chỉ định thầu đã được cụ thể hóa trong dự thảo Luật (Báo cáo số 390/BC-BXD ngày 29/9/2026). Tuy nhiên, các trường hợp tại khoản 6 Điều 19 chưa bao quát đầy đủ các dự án cao tốc giai đoạn 2026–2030, dẫn đến nguy cơ tiếp tục phải trình Quốc hội cơ chế đặc thù cho từng dự án.

Từ những phân tích trên, đại biểu Vừ A Bằng đề nghị bổ sung một điểm tại khoản 6 quy định trường hợp chỉ định thầu đối với “Các dự án thuộc Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 14 của Đảng”, trong đó có các dự án cao tốc giai đoạn 2026–2030, nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất, đẩy nhanh tiến độ thực hiện, nâng cao hiệu quả đầu tư, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội...

Về phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất, điểm d khoản 1 Điều 29 quy định: "Nhà thầu có hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật và đạt điểm kỹ thuật cao nhất được xếp hạng thứ nhất, được mời đến mở hồ sơ đề xuất tài chính, làm cơ sở để thương thảo hợp đồng”. Đại biểu cho rằng, quy định này dễ gây hiểu lầm rằng việc mở hồ sơ đề xuất tài chính chỉ là một thủ tục hình thức để lấy con số đi thương thảo, bỏ qua bước kiểm tra, đánh giá tính hợp lệ và phân tích giá đề xuất của nhà thầu... đại biểu nêu quan điểm.

Qua đó, đại biểu đề xuất cơ quan soạn thảo cần quy định rõ bước xem xét, đánh giá hồ sơ đề xuất tài chính giúp bảo đảm trình tự lựa chọn nhà thầu minh bạch, chặt chẽ; làm rõ mối quan hệ giữa kết quả đánh giá kỹ thuật, đánh giá tài chính và thương thảo hợp đồng...