Bảo đảm đúng tiến độ nhưng không để người dân thiệt thòi

Bảo đảm hệ thống cao tốc bao phủ 34/34 địa phương

Trình bày tóm tắt Tờ trình các dự án, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nêu rõ, việc đầu tư 3 dự án nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng; tháo gỡ điểm nghẽn, từng bước hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch; bảo đảm hệ thống cao tốc bao phủ 34/34 địa phương trên toàn quốc; thu hẹp khoảng cách phát triển vùng miền, xóa đói giảm nghèo cho đồng bào các dân tộc thiểu số.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, tổng chiều dài đầu tư 3 tuyến là 434,5km; quy mô 4 làn xe cao tốc theo tiêu chuẩn; tốc độ thiết kế là từ 80 đến 100km/h. Chính phủ đề xuất đầu tư 3 dự án theo hình thức đầu tư công, sơ bộ tổng mức đầu tư 3 dự án là khoảng 164.032 tỷ đồng (trong đó ngân sách Trung ương khoảng 159.981 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 4.051 tỷ đồng). Nhu cầu vốn giai đoạn 2026 - 2030: ngân sách Trung ương là 123.737 tỷ đồng, ngân sách địa phương là 4.051 tỷ đồng.

Dự án được chuẩn bị đầu tư năm 2026 - 2027; bồi thường, hỗ trợ tái định cư và khởi công xây dựng năm 2027; cơ bản hoàn thành năm 2030, đưa vào khai thác năm 2031. Riêng đoạn từ Km132 đến Km136+200 của dự án Quảng Ngãi - Kon Tum nghiên cứu đầu tư sau năm 2030 để phù hợp với tiến trình đầu tư tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Tây.

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban nhất trí với sự cần thiết đầu tư 3 dự án nêu trên với những lý do đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ.

Để bảo đảm tiến độ cho các dự án, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, việc đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù là phù hợp. Đối với cơ chế đề xuất ngân sách Trung ương hỗ trợ địa phương khi tăng tổng mức đầu tư hoặc vượt chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng dự án Bảo Hà - Lai Châu (đoạn Bảo Hà - Tân Phong), Ủy ban nhận thấy, đề xuất chưa rõ giới hạn, có thể chuyển rủi ro chi phí sang ngân sách Trung ương và làm giảm trách nhiệm kiểm soát chi đối với địa phương.

Về quy mô và tiêu chuẩn kỹ thuật, cả 3 dự án đều được đề xuất đầu tư quy mô 4 làn xe cao tốc hoàn chỉnh. Tuy nhiên, quy mô và tiêu chuẩn thiết kế có sự khác biệt ở từng dự án như: dự án Quảng Ngãi - Kon Tum, tốc độ thiết kế là 80 đến 100km/h; dự án Mộc Châu - Lai Châu - Sơn La - Điện Biên, tốc độ 80km/h; dự án Bảo Hà - Lai Châu tốc độ thiết kế 80 - 100km/h. Do đó, nhiều ý kiến đề nghị nghiên cứu phương án tốc độ thiết kế 100km/h cho các dự án nhằm bảo đảm tầm nhìn dài hạn.

Thực hiện giám sát ngay từ khâu chuẩn bị các dự án

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết đầu tư 3 dự án đường cao tốc như đề xuất của Chính phủ nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng, tăng cường kết nối vùng, mở rộng không gian phát triển, nâng cao đời sống nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng ghi nhận sự chuẩn bị khẩn trương, nghiêm túc của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương; sự nỗ lực, trách nhiệm của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Hội đồng Dân tộc và các cơ quan của Quốc hội trong quá trình thẩm tra.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là các dự án có ý nghĩa chính trị lớn, hết sức cần thiết đối với các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. Nếu đầu tư được các tuyến đường này sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của các tỉnh trong vùng, được người dân và doanh nghiệp rất quan tâm, mong đợi.

Thống nhất với chủ trương trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ Hai theo trình tự, thủ tục rút gọn, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, Chính phủ phải chịu trách nhiệm toàn diện; các bộ, ngành chịu trách nhiệm theo lĩnh vực được phân công; các tỉnh chịu trách nhiệm về mặt bằng, tái định cư, vật liệu, đường kết nối...

Chủ tịch Quốc hội đề nghị, Ủy ban Kinh tế và Tài chính hoàn thiện Báo cáo thẩm tra chính thức; các cơ quan của Quốc hội, Kiểm toán Nhà nước phải thực hiện giám sát ngay từ khâu chuẩn bị các dự án.

“Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư trên cơ sở niềm tin của nhân dân. Chính phủ và các địa phương phải đáp ứng niềm tin đó bằng chất lượng công trình, tiến độ thực hiện và sự minh bạch. Có thể có cơ chế đặc thù nhưng không có đặc quyền; bảo đảm đúng tiến độ nhưng không để người dân thiệt thòi. Đặc biệt, không để xảy ra tiêu cực như đã từng xảy ra tại một số dự án”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Liên quan đến nguồn vốn đầu tư các dự án, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị, ưu tiên tối đa ngân sách Trung ương cho các tỉnh miền núi đặc biệt khó khăn, xem xét giảm hoặc hỗ trợ phần đối ứng của địa phương. Chính phủ cần tập trung để cân đối đủ vốn trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, phần còn lại ưu tiên bố trí cho giai đoạn 2031 - 2035, tránh tình trạng dự án dở dang vì thiếu vốn.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, cần cân nhắc, tính toán để đầu tư 3 tuyến đường này phải hiệu quả, không kéo dài, không dở dang bởi đây đều là những tuyến huyết mạch của vùng Tây Bắc và Tây Nguyên. Cùng với đó, cần quan tâm đến hạ tầng khu tái định cư, trong đó có các công trình thiết yếu như: điều kiện về y tế, trường học, điện, nước, hỗ trợ chuyển đổi nghề, tạo sinh kế bền vững cho người dân đến nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.