Bảo đảm chính sách không bị gián đoạn, nguồn lực thực sự đến với người dân

Không để gián đoạn chính sách khi hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia

Tham gia thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước, ĐBQH Cao Thị Xuân (Thanh Hóa) cho rằng, việc Quốc hội quyết định tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia là chủ trương phù hợp, thể hiện sự đổi mới trong phương thức quản lý, điều hành và điều phối nguồn lực, góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, phân tán, nâng cao hiệu quả đầu tư. Tuy nhiên, quá trình chuyển tiếp từ các chương trình hiện hành sang chương trình hợp nhất phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, bảo đảm tính liên tục của chính sách và quyền lợi của các đối tượng thụ hưởng.

Dẫn số liệu trong Báo cáo của Chính phủ, ĐBQH Cao Thị Xuân cho biết, đến ngày 31/8/2026, tỷ lệ giải ngân nguồn vốn kéo dài mới đạt 31,2%; việc giao kế hoạch vốn năm 2026 còn chậm, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thực hiện các mục tiêu đề ra.

Theo đại biểu, trước đây, việc thực hiện chính sách dân tộc thường gặp khó khăn do nguồn kinh phí chưa đáp ứng yêu cầu, dẫn đến tình trạng chính sách đã ban hành nhưng thiếu nguồn lực triển khai. Tuy nhiên, hiện nay lại xuất hiện nghịch lý khi ngân sách đã được bố trí nhưng không thể giải ngân hoặc giải ngân rất chậm.

Bên cạnh đó, mặc dù khoảng 65,2% nguồn ngân sách Trung ương được phân bổ cho các địa phương theo hai cấu phần gắn với địa bàn vùng dân tộc thiểu số và miền núi, nhưng vẫn chưa có đầy đủ cơ sở đánh giá mức độ ưu tiên thực tế, kết quả đầu ra và khả năng tiếp cận chính sách của từng nhóm đối tượng thụ hưởng.

ĐBQH Cao Thị Xuân cũng lưu ý, Báo cáo của Chính phủ chưa làm rõ kết quả thực hiện từng mục tiêu xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững; hiệu quả các dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo sinh kế, đào tạo nghề, giải quyết việc làm. Đặc biệt, việc chậm ban hành chính sách tín dụng ưu đãi và chính sách hỗ trợ hộ nghèo không có khả năng lao động cần sớm được tháo gỡ.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị Chính phủ bổ sung đánh giá toàn diện tình hình phân bổ, giải ngân vốn năm 2026; làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm đối với những nhiệm vụ chậm tiến độ. Đồng thời, lượng hóa kết quả thực hiện theo từng mục tiêu, địa bàn, nhóm đối tượng thụ hưởng và sản phẩm đầu ra, làm cơ sở đánh giá thực chất hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Một vấn đề khác được đại biểu đặc biệt quan tâm là khoảng cách giảm nghèo giữa các vùng, miền và nhóm dân cư vẫn còn rất lớn. Theo số liệu năm 2025, tỷ lệ nghèo đa chiều toàn quốc còn 2,95%, trong khi tỷ lệ nghèo đa chiều của đồng bào dân tộc thiểu số lên tới 18,5%, cao gấp khoảng 6,27 lần mức bình quân chung.

Trong khi đó, tiến độ thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững còn chậm. Đến ngày 31/8/2026, tỷ lệ giải ngân kinh phí thường xuyên mới đạt 21,8%, kinh phí đầu tư phát triển đạt 28,2%. Theo đại biểu, điều này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện chương trình mà còn tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận các chính sách hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề, tạo việc làm của người dân.

Đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho các xã khu vực III, địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng biên giới, hải đảo; khắc phục chênh lệch về mức sống và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu giữa các vùng, miền.

Đại biểu nhấn mạnh, yêu cầu quan trọng nhất trong giai đoạn chuyển tiếp là không để chính sách bị gián đoạn, nguồn lực bị ách tắc và người dân bị thiệt thòi. Việc hợp nhất các chương trình chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi đôi với đổi mới phương thức tổ chức thực hiện, nâng cao trách nhiệm giải ngân, bảo đảm nguồn lực thực sự đến được với người dân.

Hoàn thiện chế độ, chính sách cho đội ngũ nhà giáo sau sắp xếp trường học

Quan tâm đến lĩnh vực giáo dục và đào tạo, ĐBQH Lương Thị Hoa (Thanh Hóa) đánh giá cao những kết quả đạt được trong quá trình sắp xếp, tinh gọn mạng lưới cơ sở giáo dục công lập. Việc sắp xếp đã góp phần giảm đầu mối, tập trung nguồn lực, nâng cao hiệu quả quản trị nhà trường và sử dụng cơ sở vật chất. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng phát sinh nhiều bất cập về tổ chức bộ máy, định mức nhân sự và chế độ, chính sách đối với đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên.

Theo đại biểu, cả nước hiện có 114 trường với quy mô trên 100 lớp. Một số trường được hình thành từ việc sáp nhập 5 - 6 trường trước đây, có một điểm trường chính và nhiều điểm trường lẻ. Tại khu vực đồng bằng, đô thị, khoảng cách giữa các điểm trường thường từ 3 - 7km, nhưng ở miền núi, vùng sâu, vùng xa có thể lên tới hàng chục km.

Dẫn thực tế tại xã Trung Lý, tỉnh Thanh Hóa, đại biểu cho biết có điểm trường cách điểm chính tới 46km. Trong khi đó, số lượng cán bộ quản lý giảm sau sắp xếp, một cán bộ có thể phải phụ trách nhiều điểm trường; có trường hợp một tổng phụ trách Đội phải đảm nhiệm công việc tại 5 - 7 điểm trường. Điều này đặt ra không ít khó khăn trong quản lý, điều hành và tổ chức các hoạt động giáo dục.

Từ thực tế trên, ĐBQH Lương Thị Hoa đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo sớm rà soát, sửa đổi Thông tư số 19 và Thông tư số 20 về vị trí việc làm, định mức số lượng người làm việc trong các cơ sở giáo dục công lập, bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức mới sau sắp xếp. Đồng thời, sớm ban hành quy định về chức danh nghề nghiệp đối với vị trí nhân viên y tế học đường, làm căn cứ tuyển dụng, bố trí nhân sự, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an toàn cho học sinh.

Đặc biệt, đại biểu đề nghị quan tâm giải quyết chế độ, chính sách đối với đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục dôi dư hoặc thay đổi vị trí công tác sau sắp xếp. Theo đó, nhiều hiệu trưởng, phó hiệu trưởng đã chuyển sang làm giáo viên, nhưng một bộ phận có nguyện vọng nghỉ công tác do không còn phù hợp với vị trí mới.

Thực tế, những cán bộ đã đảm nhiệm công tác quản lý trong thời gian dài khi trở lại giảng dạy có thể gặp khó khăn trong việc thích ứng với chương trình giáo dục, phương pháp giảng dạy và yêu cầu ứng dụng công nghệ. Trong khi đó, việc giải quyết nguyện vọng nghỉ công tác còn vướng mắc về điều kiện, tiêu chí áp dụng.

ĐBQH Lương Thị Hoa đề nghị Chính phủ nghiên cứu, có hướng dẫn cụ thể, phù hợp thực tiễn để giải quyết nguyện vọng chính đáng của đội ngũ này, vừa bảo đảm quyền lợi cán bộ, giáo viên, vừa đáp ứng yêu cầu tổ chức hoạt động của các cơ sở giáo dục. Cùng với đó, cần sớm có hướng dẫn thống nhất về bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn và tổng phụ trách Đội tại các trường học sau sắp xếp.

Đối với các cơ sở giáo dục miền núi, vùng sâu, vùng xa và trường liên cấp, đại biểu kiến nghị tiếp tục điều chỉnh chính sách hỗ trợ phù hợp với đặc thù hoạt động, nhất là chế độ dành cho đội ngũ nhân viên phục vụ.

Qua khảo sát thực tế, đại biểu cho biết có trường gần 1.000 học sinh, trong đó hơn 400 học sinh ăn tại trường mỗi ngày, nhưng thu nhập của nhân viên nấu ăn sau khi trừ bảo hiểm xã hội chỉ còn hơn 4 triệu đồng/tháng. Mức thu nhập này còn thấp so với khối lượng công việc, khiến các trường gặp khó khăn trong việc giữ chân nhân viên phục vụ, nhất là tại các cơ sở tổ chức ăn bán trú.

Đại biểu cũng đề nghị tiếp tục nghiên cứu, đánh giá thực tiễn triển khai các quy định về dạy thêm, học thêm, trong đó quan tâm điều kiện cơ sở vật chất, môi trường học tập tại các trung tâm bên ngoài nhà trường; đồng thời nghiên cứu cơ chế quản lý phù hợp đối với hoạt động học tập bổ trợ trong trường học nhằm khai thác hiệu quả cơ sở vật chất và bảo đảm chất lượng giáo dục.

Cùng quan tâm đến những khó khăn của ngành giáo dục, ĐBQH Đinh Ngọc Quý (Gia Lai) cho biết, tình trạng thiếu giáo viên vẫn chưa được giải quyết căn cơ. Theo số liệu đại biểu dẫn lại, khoảng 5 năm trước, cả nước thiếu khoảng 94.000 giáo viên, đến nay con số này tăng lên khoảng 104.000 giáo viên.

Đại biểu chỉ rõ, tình trạng thiếu giáo viên có tính chất cục bộ, tập trung ở một số địa bàn và môn học, đặc biệt tại khu vực nông thôn, miền núi, nơi việc tuyển dụng giáo viên tiếng Anh, Tin học và các môn nghệ thuật gặp nhiều khó khăn.

Trong khi đó, các cơ sở giáo dục vẫn phải bảo đảm huy động học sinh đến trường và tổ chức giảng dạy theo chương trình, dẫn đến tình trạng giáo viên phải dạy vượt định mức, kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, thậm chí có nơi phải tăng sĩ số học sinh so với quy định.

Từ thực tế này, ĐBQH Đinh Ngọc Quý đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo sớm rà soát, điều chỉnh các quy định về định mức giáo viên, quy mô lớp học và sĩ số học sinh theo hướng phù hợp hơn với điều kiện thực tế trong giai đoạn còn thiếu giáo viên. Việc điều chỉnh cần tính đến đặc thù từng địa bàn, cấp học, môn học, đồng thời bảo đảm chất lượng giáo dục và quyền lợi của giáo viên, học sinh.

Khắc phục khoảng trống chính sách đối với đội ngũ làm việc ở cơ sở

Đề cập đến việc thực hiện chế độ, chính sách đối với đội ngũ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh (Thanh Hóa) cho rằng, hiện đang tồn tại những bất cập trong chính sách đãi ngộ đối với viên chức tại các trung tâm cung ứng dịch vụ công cấp xã, cần sớm được quan tâm giải quyết.

Theo đại biểu, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 381/2026/NĐ-CP ngày 2/10/2026, điều chỉnh mức phụ cấp 55% đối với công chức cấp xã. Đây là chính sách kịp thời, thể hiện sự quan tâm đối với đội ngũ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tại cơ sở. Tuy nhiên, trong khi công chức cấp xã được hưởng chính sách phụ cấp mới, đội ngũ viên chức tại các trung tâm cung ứng dịch vụ công cấp xã vẫn chưa có chế độ đãi ngộ tương xứng.

Đại biểu cho biết, lực lượng này chủ yếu được điều chuyển từ các đơn vị sự nghiệp cấp huyện về cấp xã, gồm phóng viên, cán bộ văn hóa, thể thao, truyền thông, kỹ sư trồng trọt, chăn nuôi, thú y và nhiều vị trí chuyên môn khác. Không ít người có trình độ đại học, thạc sĩ, đã có từ 10 đến hơn 30 năm công tác, cống hiến tại cơ sở.

Sau sắp xếp tổ chức bộ máy, khối lượng công việc tăng đáng kể; nhiều viên chức phải đảm nhiệm nhiệm vụ đa ngành, đa lĩnh vực, một người kiêm nhiệm 3 - 4 phần việc, thường xuyên bám địa bàn, trực tiếp phục vụ người dân không kể ngày đêm.

Tuy nhiên, phần lớn các trung tâm cung ứng dịch vụ công thuộc nhóm đơn vị sự nghiệp công lập do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên hoặc hoạt động tại các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa có nguồn thu hạn chế. Thu nhập của viên chức chủ yếu dựa vào tiền lương theo hệ số, chưa được áp dụng các khoản phụ cấp tương xứng với trách nhiệm và khối lượng công việc mới.

ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh cho rằng, thực trạng này đang tạo ra sự chênh lệch về chế độ đãi ngộ giữa những người cùng làm việc tại cấp xã, có tính chất và cường độ công việc tương đồng. Nếu không được giải quyết kịp thời, bất cập về chính sách sẽ ảnh hưởng đến tâm lý, động lực làm việc và khả năng giữ chân đội ngũ viên chức có trình độ, kinh nghiệm tại cơ sở.

Để khắc phục, đại biểu đề xuất Quốc hội, Chính phủ quan tâm ba nhóm giải pháp trọng tâm: nghiên cứu bổ sung đội ngũ viên chức tại các trung tâm cung ứng dịch vụ công cấp xã vào đối tượng thụ hưởng chính sách phụ cấp phù hợp; xem xét bổ sung, điều chỉnh phụ cấp ưu đãi nghề, phụ cấp thâm niên nghề; đồng thời rà soát tổng thể chính sách tiền lương, phụ cấp, bảo đảm tương quan thu nhập hợp lý giữa các lực lượng cùng thực hiện nhiệm vụ ở cấp xã.

Theo đại biểu, việc hoàn thiện chính sách đãi ngộ không chỉ góp phần cải thiện thu nhập, ổn định đời sống mà còn là sự ghi nhận xứng đáng đối với những đóng góp của đội ngũ viên chức trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Cùng quan điểm này, các ĐBQH Thanh Hóa và Gia Lai đề nghị Chính phủ nghiên cứu, xem xét chính sách phụ cấp phù hợp đối với viên chức tại các trung tâm cung ứng dịch vụ công cấp xã, bảo đảm sự tương quan hợp lý giữa các nhóm cán bộ, công chức, viên chức, qua đó động viên, ổn định đội ngũ và nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.