“Bàn tay Hy vọng” mang đến sự tự tin cho người bệnh đột quỵ

Tại phiên diễn thuyết truyền cảm hứng về những công nghệ đột phá tương lai ngày 2/12 trong Tuần lễ khoa học công nghệ VinFuture 2025, Giáo sư Raymond Kai-yu Tong từ Đại học Trung Văn Hồng Kông (Trung Quốc) đã giới thiệu về sản phẩm “Bàn tay Hy vọng” (Hand of Hope) - nghiên cứu robot hỗ trợ phục hồi chức năng, giúp phục hồi vận động cho bệnh nhân sau đột quỵ.

Đây là khung xương robot có khả năng cảm nhận tín hiệu thần kinh - cơ và diễn giải ý định cử động của người dùng. Thiết bị này hỗ trợ luyện tập phục hồi vận động bàn tay, ngón tay và quá trình tái huấn luyện thần kinh.

Giáo sư Tong cũng giới thiệu XoMuscle - một loại cơ nhân tạo lấy cảm hứng từ sinh lý tự nhiên, mềm mại, mạnh mẽ và có thể mang mặc được, tái định nghĩa quá trình phục hồi chức năng.

“Một nhà khoa học sẽ có thể tạo ra sự thay đổi bằng công nghệ”

- Thưa Giáo sư Raymond Kai-yu Tong, ông từng kể về việc gặp một cụ bà tại trung tâm dưỡng lão và chính bà đã truyền cảm hứng để ông bắt đầu hành trình tạo ra thiết bị “Bàn tay hy vọng” cũng như “Cơ nhân tạo”. Ông có thể chia sẻ nhiều hơn về câu chuyện này, cũng như lý do thôi thúc ông cùng cộng sự cho ra đời các công trình nghiên cứu có giá trị phục vụ cộng đồng nói trên?

Giáo sư Raymond Kai-yu Tong: Bố mẹ tôi đều là nhân viên công tác xã hội, đã giúp đỡ rất nhiều bệnh nhân, người khuyết tật cũng như gia đình của họ. Ngày còn nhỏ, tôi thường đi tình nguyện cùng bố mẹ. Khi đến các trung tâm chăm sóc, tôi có cơ hội trò chuyện với những cụ bà ở đó về khó khăn của họ. Nhưng với vai trò là nhân viên công tác xã hội, tôi chỉ có thể hỗ trợ họ trong sinh hoạt hằng ngày, đáp ứng những nhu cầu trước mắt.

Tôi nghĩ rằng, một nhà khoa học sẽ có thể tạo ra sự thay đổi bằng công nghệ. Vì thế, khi còn nhỏ tôi đã rất thích toán học, kỹ thuật và khoa học máy tính. Tôi biết ngoài việc làm công tác xã hội, mình có thể trở thành một nhà khoa học - người tạo ra các robot thật sự để giúp mọi người thay đổi cuộc sống.

Khi lớn lên, thật ra tôi có nhiều định hướng nghề nghiệp khác nhau chứ không nhất thiết phải theo con đường này. Nhưng khi nghe câu chuyện của một cụ bà tôi gặp tại trung tâm chăm sóc người cao tuổi, tôi thực sự muốn làm điều gì đó có ý nghĩa.

Bà kể rằng ở trung tâm luôn có điều dưỡng và thậm chí có cả robot hỗ trợ; chẳng hạn cần mang vác vật gì thì robot sẽ làm thay. Nhưng bà không muốn robot giúp, cũng không muốn người khác chăm sóc mình. Điều bà mong muốn là tự khôi phục chức năng, sống độc lập và không trở thành gánh nặng cho gia đình hay xã hội.

Không chỉ bà, tôi nghĩ rất nhiều bệnh nhân khác cũng có mong muốn như vậy. Họ không muốn tiếp tục phụ thuộc vào người khác mà muốn tự làm mọi thứ. Tôi cũng từng gặp một người bố bị đột quỵ, vừa có con nhỏ. Anh ấy mong có thể tự tay bế con nhưng lại không còn chức năng vận động.

Từ những câu chuyện ấy, tôi cảm thấy mình cần làm điều gì đó với kiến thức của mình, kết hợp hiểu biết về kỹ thuật chế tạo với kiến thức y khoa, để tạo ra giải pháp giúp họ.

- Chi phí để làm ra “Bàn tay Hy vọng” như thế nào, thưa giáo sư?

Giáo sư Raymond Kai-yu Tong: “Bàn tay Hy vọng” được tạo ra cách đây 15 năm. Khi đó, không ai có thể chế tạo một bàn tay bằng vật liệu mềm, cũng không ai quan tâm đến việc làm điều đó, vì chức năng bàn tay sau đột quỵ rất khó phục hồi nếu đã quá 6 tháng.

Nhưng trong phòng thí nghiệm, chúng tôi đã chứng minh rằng việc này hoàn toàn khả thi trên các bệnh nhân đột quỵ. Và khi bệnh nhân phục hồi rất tốt, bệnh viện bắt đầu hỏi cách để ứng dụng thiết bị.

Sau đó, chúng tôi cấp phép công nghệ cho doanh nghiệp. Từ đó đến nay, thiết bị này đã được bán sang khoảng 20 quốc gia, bao gồm Mỹ, Singapore, Thái Lan và nhiều nơi khác. Và vì là công nghệ mới phát triển, chi phí vào khoảng 10.000 USD.

Như chúng ta thấy là “Bàn tay Hy vọng” ngày trước hoàn toàn bằng chi tiết cơ khí. Mà chi tiết cơ khí rất đắt, chi phí sản xuất cao. Do đó, chúng tôi đã cải tiến thành bàn tay mềm - soft hand. Nếu là bàn tay cơ khí thì sẽ không vừa bàn tay trẻ nhỏ, chi tiết cơ khí cứng, không thể uốn nắn được cho vừa bàn tay các em. Nhưng bàn tay mềm có thể vừa với rất nhiều kích thước khác nhau. Hơn nữa, giá thành sản xuất giảm một nửa.

Hy vọng cho bệnh nhân Việt Nam

- Vậy với sản phẩm này, trong tương lai ông có dự định kết hợp với Việt Nam để cứu giúp cho nhiều bệnh nhân ở Việt Nam hay không?

Giáo sư Raymond Kai-yu Tong: Đó cũng chính là một trong những lý do tôi đến Việt Nam lần này. Đầu tiên là đến tham dự tuần lễ VinFuture, tiếp theo tôi sẽ đến thăm, làm việc và trao đổi tại các bệnh viện.

Vừa rồi, tôi vừa mới đến thăm và làm việc tại Bệnh viện Vinmec, làm việc với Khoa Nhi. Tôi đã trao đổi với các bác sĩ, giới thiệu tiềm năng ứng dụng sản phẩm cho bệnh nhi ở Việt Nam.

Một vài ngày tới, tôi cũng sẽ đến thăm Trường Đại học Y Hà Nội và có một bài thuyết trình giới thiệu về công nghệ này. Bước đầu tiên mà tôi mong muốn đặt chân vào Việt Nam là giới thiệu và thuyết phục các bác sĩ. Các bác sĩ tin tưởng trước, sau đó ứng dụng cho các bệnh nhi và bệnh nhân của mình.

- Trong phần diễn thuyết, Giáo sư có nói rằng sau đó đã kết nối với Hội Bại não Nhi khoa ở Úc và bắt đầu thiết kế các thiết bị phục hồi chức năng cho trẻ bị bại não. Vậy việc sử dụng thiết bị cơ nhân tạo cho trẻ bại não có gì khác biệt so với thiết bị dành cho bệnh nhân phục hồi sau đột quỵ, thưa Giáo sư?

Giáo sư Raymond Kai-yu Tong: Tất nhiên là có sự khác biệt. Trẻ em thường bụ bẫm hơn, da thịt cũng sẽ mềm hơn, vì vậy vật liệu để làm các nẹp hỗ trợ cho trẻ bại não phải mềm mại hơn so với dùng cho người lớn. Nẹp vừa phải đủ cứng để nâng đỡ và giúp trẻ tập đi, nhưng cũng phải đủ mềm để không gây tổn thương da, không làm bầm tím hay gây phát ban. Đây là điểm khác biệt đầu tiên.

Thứ hai, với trẻ bại não, trước đây các em chưa từng biết đứng, biết đi và luôn phải có bố mẹ đỡ. Người lớn phục hồi chức năng là để lấy lại khả năng họ từng có, còn trẻ bại não thì hoàn toàn chưa từng có những cảm giác này, nên các em phải học lại từ đầu.

Thứ ba là trẻ em không thể hiểu được những lý thuyết đằng sau công nghệ. Người lớn, khi được giải thích rằng thiết bị giúp kết nối tín hiệu giữa não và tay/chân, giúp phục hồi vận động, họ sẽ hiểu. Nhưng trẻ em thì không. Khi không hiểu nguyên lý, các em rất dễ mất kiên nhẫn vì tập mãi không làm được.

Tuy nhiên, một khi đã làm được, tự đứng lên hoặc đi được những bước đầu tiên, các em sẽ rất hào hứng và có động lực hơn. Nhiều trẻ sau khi đứng được và đi vài bước, chỉ cần có khung tập đi là đã chạy tung tăng, tự mình khám phá và rất thích thú với hoạt động này.

Tăng cường đầu tư vào khoa học công nghệ là hoàn toàn đúng đắn

- Hiện nay, Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Ông có thể khuyến nghị gì cho Việt Nam để có thể phát triển lĩnh vực này, đạt được các mục tiêu đã đề ra?

Giáo sư Raymond Kai-yu Tong: Thật ra tôi đã gặp rất nhiều sinh viên Việt Nam theo học tại Đại học Hồng Kông. Vì là Trưởng khoa, tôi có nhiều dịp được tương tác với các em và thông qua đó cũng có cơ hội giao lưu với các Hiệp hội sinh viên Việt Nam ở Hồng Kông.

Tôi biết được rằng Việt Nam đang đầu tư rất nhiều cho việc thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Hơn nữa, trên thực tế, đã có nhiều nhà máy, cơ sở sản xuất của các doanh nghiệp chuyển từ Trung Quốc lục địa về Việt Nam.

Trước thời cơ đó, tôi thấy việc Chính phủ Việt Nam tăng cường đầu tư vào khoa học công nghệ là hoàn toàn đúng đắn và giúp khai thác tối đa tiềm năng. Theo tôi, Chính phủ Việt Nam nên tiếp tục xu hướng này để có thể nắm bắt được cơ hội của làn sóng đầu tư và phát triển mạng lưới các cơ sở sản xuất chế tạo từ Việt Nam.

- Việt Nam cũng đang đặt mục tiêu thu hút các chuyên gia người Việt ở nước ngoài về nước cống hiến. Giáo sư có khuyến nghị nào dành cho Việt Nam để có thể thực hiện hiệu quả điều này?

Giáo sư Raymond Kai-yu Tong: Hồng Kông rất thành công trong việc thu hút nhân tài trở về để làm việc và cống hiến.

Điều này sẽ có 2 bước. Bước đầu tiên là khuyến khích họ đi du học để học hỏi những điều mới và sau đó mang những kinh nghiệm, công nghệ mới về ứng dụng cho đất nước của mình. Sau đó, chúng tôi sẽ thu hút họ về nước thông qua những gói khuyến khích hỗ trợ cho cả gia đình (family package). Ví dụ, gói hỗ trợ nhà ở, vay thế chấp ưu đãi để họ có thể mua nhà, nền giáo dục tốt để con em của họ có thể theo học tại các cơ sở giáo dục trong nước…

Và khi họ đã có nhà ở, con cái theo học ở đây, cũng giống như đã định cư ở một nơi thì sẽ có nhiều giá trị ràng buộc lớn hơn. Từ đó, họ sẽ tiếp tục ở lại cống hiến.

Giải thưởng VinFuture có uy tín quốc tế và vị thế rất quan trọng

- Đây là lần đầu tiên Giáo sư đến với Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture, trong khuôn khổ Giải thưởng VinFuture 2025. Ông đánh giá như thế nào về giải thưởng và tiềm năng của giải thưởng này? Trong tương lai, nếu có cơ hội hợp tác và đề cử cho giải thưởng, ông có gợi ý gì không?

Giáo sư Raymond Kai-yu Tong: Tôi cảm thấy rất vui khi Giải thưởng VinFuture thu hút được nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới đến Việt Nam.

Khi tham dự Giải thưởng, tôi thấy rất nhiều nhà khoa học Việt Nam. Tôi nghĩ rằng các nhà khoa học hàng đầu trong nước cũng đã thấy được tiềm năng, cơ hội hợp tác với nhà khoa học ở các quốc gia khác. Thêm nữa, khi mời được các nhà khoa học trên thế giới về đây, các chuyên gia, nhà nghiên cứu Việt Nam sẽ thấy được rằng khoa học công nghệ đã thay đổi cuộc sống của người dân trên thế giới như thế nào. Điều này chắc chắn sẽ truyền cảm hứng cho họ rất nhiều, đặc biệt là các nhà khoa học trẻ.

Tôi nghĩ việc mời những chuyên gia hàng đầu đến Việt Nam để chứng kiến sự thay đổi của đất nước là điều rất tốt. Bởi vì nhiều khi chúng tôi chỉ đến Việt Nam như khách du lịch và chỉ được giới thiệu một phần nhỏ về công nghệ, tiềm năng, nhà máy hay doanh nghiệp. Nếu chúng ta mời những công ty hàng đầu, những chuyên gia xuất sắc nhất đến đây, họ sẽ chú ý và quan tâm hơn. Tôi tin rằng hiện nay Việt Nam có rất nhiều câu chuyện khác biệt, đáng để chia sẻ.

- Trong 5 năm qua, có nhiều chủ nhân Giải thưởng VinFuture cũng đã được vinh danh ở những Giải thưởng danh tiếng khác. Giáo sư đánh giá như thế nào về việc này?

Giáo sư Raymond Kai-yu Tong: Tôi cho rằng giải thưởng này đã có uy tín quốc tế và vị thế rất quan trọng, bởi vì có những người đoạt Giải Nobel và cả những người có tiềm năng sẽ đoạt Giải Nobel tham gia.

Ở Hồng Kông, chúng tôi cũng có Giải Shaw. Tương tự như vậy, các giải thưởng này tìm kiếm những nhà khoa học xuất sắc nhất thế giới, những người có thể trở thành chủ nhân của Giải Nobel trong tương lai. Vì vậy, tôi nghĩ chính điều đó đã thu hút sự chú ý và thể hiện tính nghiêm túc của Giải VinFuture. Đây là một bước rất quan trọng để ghi nhận những cá nhân ưu tú hàng đầu.

- Trân trọng cảm ơn Giáo sư đã chia sẻ!