Bài cuối: Vượt qua rủi ro

Hiện hữu những rủi ro

Một trong những băn khoăn của nhiều người khi đặt vấn đề áp dụng thí điểm hộ chiếu vaccine là hiện tỷ lệ tiêm vaccine ngừa Covid-19 của Việt Nam vẫn còn khiêm tốn, chưa thể đạt miễn dịch cộng đồng. PGS.TS Trần Đắc Phu  - Cố vấn Trung tâm Đáp ứng khẩn cấp sự kiện y tế công cộng Việt Nam cho rằng, nếu triển khai ồ ạt hộ chiếu vaccine với người từ nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam mà không quản lý chặt thì có thể làm lây nhiễm dịch bệnh ra cộng đồng, nguy cơ không kiểm soát được. Nên nếu áp dụng hộ chiếu vaccine, vẫn cần phải bảo đảm thực hiện kèm theo đó là các biện pháp phòng dịch, như thực hiện tốt khẩu hiệu 5K hoặc phải kết hợp với test nhanh, có xét nghiệm âm tính với Covid-19.

Mặt khác, hiện hầu hết các chứng chỉ vaccine kỹ thuật số hiện đang được xem xét sẽ mở rộng đáng kể lượng dữ liệu được thu thập về tình trạng tiêm chủng của một cá nhân, cũng như tạo dữ liệu mới với những thông tin như khi nào và ở đâu. Hộ chiếu vaccine có thể đòi hỏi việc thu thập và xử lý dữ liệu quy mô lớn, đồng bộ giữa các quốc gia, khu vực cũng như tạo ra cơ sở dữ liệu khổng lồ về thông tin sức khỏe nhạy cảm của công dân. Các cơ sở dữ liệu này có thể trở thành mục tiêu của các hacker, dẫn đến rò rỉ và lộ dữ liệu cá nhân, vi phạm việc bảo vệ thông tin cá nhân của công dân.

Theo ThS. Phạm Thanh Tùng - Giảng viên Khoa Luật Quốc tế, Học viện Ngoại giao, ở Việt Nam, vấn đề bảo mật thông tin cá nhân được quy định ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau như Luật An ninh mạng năm 2015, Luật Công nghệ thông tin năm 2006, Nghị định số 52/2013/NĐ-CP của Chính phủ về thương mại điện tử... Tuy nhiên trong quá trình triển khai hộ chiếu vaccine, để bảo đảm bảo mật thông tin cá nhân của người dùng, cần thiết phải khắc phục, gia cố thêm quy định về bảo mật thông tin cá nhân để phù hợp hoàn cảnh. Hộ chiếu vaccine đang đối mặt với rủi ro về bảo mật dữ liệu.

Ở góc độ khác, ThS. Trần Thị Thu Thủy - Khoa Pháp luật Quốc tế, Trường Đại học Luật Hà Nội lưu ý, hiện nay WHO chưa đưa ra công nhận chính thức với hộ chiếu vaccine vì chưa có một loại vaccine nào có tính hiệu quả 100% với virus corona và các loại biến thể, nên chưa thể có chuẩn mực chung để áp dụng hộ chiếu vaccine. Trong khi đó, tình trạng vaccine giả đang tràn lan ở các nước trên thế giới. Mỹ, Mexico và nhiều quốc gia đã gỡ hàng chục trang web bán vaccine Covid-19 giả. Trong tháng 4.2021, Trung Quốc và Nam Phi đã thu giữ hàng nghìn liều vaccine Covid-19 giả… Khi tình trạng vaccine giả còn tràn lan và khó kiểm soát thì hộ chiếu vaccine cũng khó có thể phát huy được giá trị trên thực tế.

Hoàn thiện khung pháp lý

Theo Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm và Điều lệ kiểm dịch y tế quốc tế, người có hộ chiếu vaccine sẽ không phải cách ly, xét nghiệm Covid-19. Hiện, Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quan đang kết hợp cùng Trung tâm Giải pháp y tế, Tổng Công ty Giải pháp doanh nghiệp Viettel để triển khai giải pháp kỹ thuật số cho “hộ chiếu vaccine” dưới hình thức công nghệ chuỗi – khối (Blockchain) và mã QR-code.

Trên thực tế, tiêu chuẩn đối với hộ chiếu vaccine vẫn chưa có sự thống nhất ở phạm vi quốc tế. Trong khi, hộ chiếu vaccine chỉ có hiệu quả khi trong nước đạt được miễn dịch cộng đồng, nghĩa là 70% dân số được tiêm chủng. Do đó, để quá trình triển khai hộ chiếu vaccine đạt được hiệu quả, thực sự trở thành giải pháp giúp phục hồi nền kinh tế và khôi phục cuộc sống bình thường, nhiều ý kiến cho rằng, cần nhanh chóng sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật để dự liệu các tình huống mới có thể xảy ra.

ThS. Phạm Thanh Tùng nêu ý kiến, chỉ khi hộ chiếu vaccine được đặt dưới một khung pháp lý thì hiệu quả mới đạt được, như việc đặt ra một quy tắc sử dụng chung về vấn đề chứng chỉ được coi là hộ chiếu vaccine, cơ quan quản lý, cơ quan xử lý, những loại vaccine nào được phép áp dụng trong hộ chiếu, thời hạn hiệu lực của hộ chiếu kéo dài trong bao lâu… Thêm vào đó, khi được đặt trong khung pháp lý sẽ được Nhà nước đứng ra quản lý chặt chẽ và bảo đảm thực hiện bằng các biện pháp. Từ đó, sẽ giảm tải được các tính trạng tràn lan hộ chiếu, hộ chiếu giả...

ThS. Lê Xuân Tùng, Viện Khoa học Pháp lý, Bộ Tư pháp cũng cho rằng, cần xây dựng một văn bản pháp lý hoàn chỉnh, thống nhất về vaccine và hộ chiếu vaccine dưới dạng nghị định hoặc thông tư. Khi ban hành văn bản pháp lý, cần quy định về chủ thể tiếp cận vaccine và hộ chiếu vaccine, thủ tục tiếp cận, chi phí; đặc biệt là những chế tài xử lý hành vi phân biệt đối xử trong việc tiếp cận vaccine và hộ chiếu nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Bên cạnh việc hoàn thiện khung pháp lý, nhiều ý kiến cho rằng, cần nghiêm minh hơn nữa trong việc xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến bảo mật thông tin; đồng thời cần xây dựng các tiêu chuẩn pháp lý cho hộ chiếu vaccine nhằm bảo đảm sự thống nhất với hộ chiếu vaccine của các quốc gia trong khu vực và trên thế giới.