Ba tuyên bố đáng chú ý của ông Trump với Iran

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi Iran “đầu hàng vô điều kiện” đang cho thấy tham vọng của Washington không chỉ dừng lại ở các hoạt động quân sự, mà còn hướng tới việc định hình lại cục diện chính trị và kinh tế của quốc gia Trung Đông này sau xung đột. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng, các mục tiêu đó sẽ đối mặt với những thách thức đáng kể.

Trong bối cảnh chiến sự leo thang và tác động lan rộng tới thị trường năng lượng toàn cầu, Nhà Trắng đã đưa ra một số tuyên bố liên quan tới tương lai của Iran, từ vấn đề lãnh đạo chính trị cho đến ổn định thị trường dầu mỏ. Dưới đây là ba tuyên bố đáng chú ý của Tổng thống Mỹ đối với Iran cho đến nay.

1. Lựa chọn người kế nhiệm ở Iran

Một trong những nội dung đáng chú ý trong các phát biểu gần đây của Tổng thống Donald Trump là vấn đề người kế nhiệm lãnh đạo Iran. Ông thừa nhận Mojtaba Khamenei, con trai của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei được xem là ứng viên có khả năng cao trong trường hợp xảy ra sự thay đổi quyền lực. Tuy nhiên, trong trao đổi với Axios, ông Trump cho biết không ủng hộ kịch bản này.

Theo các nhà phân tích, cách tiếp cận của ông Trump phản ánh mong muốn tác động tới cấu trúc quyền lực của Iran trong bối cảnh xung đột. Ông Srinjoy Bose, Phó giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học New South Wales (Australia) cho rằng, cách tiếp cận này phần nào tương đồng với cách Washington từng xử lý các hồ sơ quốc tế khác như Venezuela hoặc Gaza.

Ông Bose nhận định, những động thái hiện nay cũng gợi lại ký ức về cuộc đảo chính năm 1953 do Mỹ hậu thuẫn, khi chính quyền dân cử tại Iran bị lật đổ và Quốc vương Mohammad Reza Pahlavi được đưa lên nắm quyền cho tới khi Cách mạng Hồi giáo năm 1979 diễn ra.

Tuy vậy, một số chuyên gia cho rằng, việc tác động tới tiến trình chuyển giao quyền lực tại Iran là nhiệm vụ phức tạp. Ông Daniel Schneiderman, Giám đốc các chương trình chính sách toàn cầu tại Penn Washington cho rằng, Iran khác biệt đáng kể so với Venezuela do quy mô quân đội lớn và vai trò sâu rộng của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trong đời sống chính trị - xã hội.

Theo ông Schneiderman, Tehran đã có nhiều năm chuẩn bị cho khả năng xảy ra xung đột, vì vậy khả năng xuất hiện một quá trình chuyển giao quyền lực đáp ứng kỳ vọng của Washington là khá thấp. Ông cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, việc duy trì sự tồn tại của chế độ dưới bất kỳ hình thức nào cũng có thể được xem là một thành công đối với phía Iran.

2. Kêu gọi lực lượng an ninh Iran hạ vũ khí

Trong một tuyên bố khác, Tổng thống Donald Trump kêu gọi các thành viên IRGC, quân đội và lực lượng cảnh sát Iran hạ vũ khí, đồng thời khẳng định họ sẽ được bảo đảm an toàn và hưởng “miễn trừ hoàn toàn”. Ngược lại, nếu tiếp tục chiến đấu, họ có thể phải đối mặt với hậu quả nghiêm trọng.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng, lời kêu gọi này vẫn còn nhiều yếu tố chưa rõ ràng. Theo ông Bose, không có đảm bảo rằng nếu một bộ phận người Iran đứng lên chống lại chính quyền, họ sẽ nhận được sự bảo vệ từ Mỹ hoặc cộng đồng quốc tế.

Ông Schneiderman cho rằng, tuyên bố của ông Trump mang tính tín hiệu chính trị, song để có hiệu quả thực tế cần phải đi kèm với các biện pháp cụ thể. Theo ông, câu hỏi đặt ra là mức độ cam kết thực sự phía sau những tuyên bố đó.

3. Cam kết ổn định thị trường dầu mỏ

Một trọng tâm khác trong các tuyên bố của Tổng thống Donald Trump liên quan đến ổn định thị trường năng lượng, khi xung đột có nguy cơ ảnh hưởng đến các tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng tại Trung Đông.

Chính quyền Mỹ đã đề xuất cung cấp bảo hiểm rủi ro chính trị cho các tàu chở năng lượng, đồng thời để ngỏ khả năng hộ tống tàu qua eo biển Hormuz nếu cần thiết. Ông Donald Trump cũng cho biết, các biện pháp nhằm “tăng cường đáng kể sự ổn định của Trung Đông, giá dầu và thị trường chứng khoán” có thể sớm được triển khai, dù chưa công bố chi tiết.

Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã thông báo miễn trừ trong 30 ngày cho phép Ấn Độ mua dầu của Nga, sau khi nước này trước đó tạm dừng nhập khẩu theo một thỏa thuận liên quan đến thuế quan.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định đội ngũ năng lượng của chính quyền đã xây dựng kế hoạch nhằm giữ ổn định giá dầu trong suốt chiến dịch của Mỹ. Ngoài các biện pháp bảo đảm an toàn cho tàu chở dầu tại Trung Đông, chính quyền Washington cũng xem xét mở rộng nguồn cung từ các thị trường mới, trong đó có Venezuela.

Dù vậy, thị trường năng lượng vẫn ghi nhận những biến động đáng chú ý. Giá xăng tại Mỹ đã tăng gần 11% kể từ khi xung đột bùng phát, phản ánh những rủi ro địa chính trị đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Theo ông Schneiderman, đây là một trong những hệ quả khó tránh khỏi khi chiến sự nổ ra. Ông cho rằng các quyết định liên quan đến chiến tranh thường kéo theo nhiều tác động thứ cấp và gián tiếp, bao gồm ảnh hưởng tới thị trường năng lượng và kinh tế toàn cầu.

Những thách thức phía trước

Trong bối cảnh tình hình khu vực còn nhiều biến động, các tuyên bố của Tổng thống Trump đối với Iran đang thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế. Tuy nhiên, dù các cam kết của người đứng đầu nước Mỹ cho thấy một chiến lược toàn diện hơn đối với Iran, nhiều chuyên gia cho rằng, việc thực hiện các mục tiêu này sẽ đối mặt với không ít khó khăn. Iran có hệ thống chính trị - quân sự phức tạp, đồng thời cuộc xung đột đang tác động sâu rộng tới thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Diễn biến của cuộc chiến cũng như phản ứng của các bên liên quan sẽ tiếp tục đóng vai trò quyết định đối với khả năng hiện thực hóa những cam kết mà Washington đã đưa ra.