Australia: Bang Victoria tiên phong luật hóa quyền làm việc tại nhà

Lần đầu tiên quyền làm việc tại nhà được luật hoá

Động thái của chính quyền Victoria được xem là một trong những cải cách lao động đáng chú ý nhất tại Australia kể từ sau đại dịch Covid-19. Theo Chính phủ Victoria, đây là lần đầu tiên tại Australia quyền làm việc tại nhà được bảo vệ bằng luật thay vì chỉ là thỏa thuận linh hoạt giữa người lao động và người sử dụng lao động. Nó được kỳ vọng sẽ tạo ra chuẩn mực mới cho thị trường lao động trong thời đại làm việc số.

Thủ hiến bang Victoria Jacinta Allan vừa chính thức trình dự luật lên Quốc hội bang nhằm bảo đảm quyền làm việc tại nhà hai ngày mỗi tuần cho những người lao động có thể thực hiện công việc từ xa một cách hợp lý. Nếu được thông qua, luật sẽ bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/9 tới.

Đối với các doanh nghiệp nhỏ có dưới 15 nhân viên, chính quyền bang sẽ dành thêm thời gian chuyển tiếp trước khi phải tuân thủ quy định mới. Nhóm doanh nghiệp này sẽ có thời hạn đến ngày 1/7/2027 để triển khai đầy đủ các yêu cầu theo luật.

Theo chính quyền Victoria, quyền làm việc tại nhà sẽ được áp dụng cho những vị trí công việc có thể thực hiện từ xa một cách hợp lý. Chính quyền bang cho rằng mô hình này không chỉ giúp người lao động tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại, mà còn tạo điều kiện để nhiều người tham gia lực lượng lao động hơn, đặc biệt là phụ nữ có con nhỏ và những người đang đảm nhận trách nhiệm chăm sóc gia đình.

Mở rộng đối tượng áp dụng

Điểm mới được công bố trước khi dự luật được trình lên Quốc hội là phạm vi áp dụng sẽ được mở rộng đáng kể. Ban đầu, quyền làm việc tại nhà được hiểu chủ yếu dành cho lực lượng lao động truyền thống làm việc toàn thời gian. Tuy nhiên, chính quyền Victoria hiện xác nhận rằng lao động bán thời gian và lao động thời vụ làm việc thường xuyên cũng sẽ được hưởng quyền lợi tương tự.

Việc áp dụng đối với hai nhóm lao động này sẽ được thực hiện thông qua cơ chế tính theo tỷ lệ giờ làm việc. Điều đó đồng nghĩa với việc quyền làm việc tại nhà sẽ được điều chỉnh phù hợp với số giờ lao động thực tế của từng cá nhân. Chính quyền bang cho biết hướng dẫn chi tiết về cách thức tính toán quyền lợi theo tỷ lệ sẽ được công bố trước khi luật chính thức có hiệu lực.

Những lợi ích thiết thực

Theo tài liệu nghiên cứu của Quốc hội bang Victoria, sự bùng nổ của hình thức làm việc từ xa trong giai đoạn đại dịch Covid-19 đã làm thay đổi sâu sắc cách thức tổ chức lao động. Những thay đổi về công nghệ, quản trị doanh nghiệp và nhu cầu cân bằng giữa công việc với cuộc sống cá nhân đã khiến làm việc linh hoạt trở thành đặc điểm thường trực của thị trường lao động hiện đại, thay vì chỉ là giải pháp tạm thời.

Theo Thủ hiến Jacinta Allan, làm việc tại nhà mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người lao động và gia đình. Bà cho rằng mô hình này giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí sinh hoạt và tạo điều kiện để nhiều bậc phụ huynh tham gia thị trường lao động hơn.

Quan điểm này phản ánh một trong những mục tiêu quan trọng của chính quyền Victoria khi thúc đẩy dự luật. Thay vì xem làm việc tại nhà chỉ là một lựa chọn linh hoạt do doanh nghiệp quyết định, chính quyền muốn biến nó thành một quyền lợi được bảo vệ bằng pháp luật.

Dự luật sẽ ghi nhận quyền mới này trong Luật Cơ hội bình đẳng của bang. Việc lồng ghép quyền lợi mới vào khuôn khổ pháp lý hiện hành được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý rõ ràng cho người lao động khi phát sinh tranh chấp với người sử dụng lao động.

Để xử lý các tranh chấp liên quan đến quyền làm việc tại nhà, chính quyền bang đã thiết kế cơ chế giải quyết theo nhiều cấp độ. Trước tiên, các bên sẽ được đưa đến Ủy ban Cơ hội bình đẳng và nhân quyền Victoria để tiến hành hòa giải. Nếu không đạt được thỏa thuận, vụ việc sẽ được chuyển tiếp đến Tòa án Dân sự và hành chính Victoria để xem xét và đưa ra phán quyết.

Việc thiết lập quy trình giải quyết tranh chấp được xem là một phần quan trọng của dự luật, bởi việc xác định một vị trí công việc có đủ điều kiện làm việc từ xa hay không có thể dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau giữa người lao động và doanh nghiệp.

Thủ hiến Allan trước đó cũng xác nhận rằng dự luật sẽ áp dụng cho tất cả người sử dụng lao động, bao gồm cả doanh nghiệp nhỏ. Điều này cho thấy chính quyền Victoria muốn xây dựng khung quyền lợi có tính phổ quát, thay vì chỉ giới hạn trong một số ngành nghề hoặc quy mô doanh nghiệp nhất định.

Theo ước tính của Chính phủ Victoria, người lao động có thể tiết kiệm hơn 5.000 AUD mỗi năm nếu tận dụng tối đa quyền làm việc tại nhà theo chính sách mới. Khoản tiết kiệm này chủ yếu đến từ việc giảm chi phí đi lại, ăn uống và các khoản chi tiêu phát sinh liên quan đến việc làm việc tại văn phòng.

Theo số liệu của Chính phủ Victoria, hơn 1/3 lực lượng lao động trong bang hiện đã thường xuyên làm việc tại nhà, trong khi tỷ lệ này ở nhóm lao động chuyên môn lên tới khoảng 60%. Điều này cho thấy làm việc từ xa đã trở thành một phần quan trọng của nền kinh tế Victoria trước khi dự luật được đưa ra.

Bộ trưởng Quan hệ lao động bang Victoria Jaclyn Symes cho rằng việc luật hóa quyền làm việc tại nhà sẽ tạo ra lợi ích không chỉ cho người lao động, mà còn cho năng suất và toàn bộ nền kinh tế. Theo bà, khi quyền lợi này được bảo đảm bằng luật pháp, nhiều người lao động hơn sẽ có cơ hội tiếp cận hình thức làm việc linh hoạt vốn đang ngày càng phổ biến.

Vẫn còn những điểm gây tranh cãi

Mặc dù nhận được sự quan tâm lớn từ người lao động, đề xuất luật hóa quyền làm việc tại nhà đang vấp phải sự phản đối từ nhiều tổ chức đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp.

Tháng trước, Phòng Thương mại và công nghiệp Victoria đã kêu gọi trì hoãn việc phát triển luật mới cho đến khi có một cuộc đánh giá chính thức về những tác động mà chính sách này có thể gây ra đối với doanh nghiệp.

Tổ chức này yêu cầu tiến hành Đánh giá Tác động lập pháp toàn diện, bao gồm các mô hình phân tích chi tiết về chi phí tuân thủ, tác động đối với năng suất lao động, ảnh hưởng tới lực lượng lao động và những hệ quả đối với doanh nghiệp nhỏ.

Trước khi xây dựng dự luật, chính quyền Victoria đã tổ chức quá trình tham vấn kéo dài hai tháng với cả người lao động và người sử dụng lao động nhằm thu thập ý kiến về đề xuất mới. Tuy nhiên, những tranh cãi liên quan đến hiệu quả thực tế của việc luật hóa quyền làm việc tại nhà vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn.

Nhiều tổ chức doanh nghiệp cho rằng, các thỏa thuận làm việc linh hoạt nên tiếp tục được quyết định thông qua thương lượng giữa người lao động và người sử dụng lao động thay vì được quy định bắt buộc trong luật. Một trong những vấn đề khiến doanh nghiệp lo ngại là tác động đối với năng suất lao động. Theo họ, cần có thêm bằng chứng và đánh giá cụ thể trước khi đưa ra những thay đổi có ảnh hưởng rộng lớn đến thị trường lao động.

Theo Japan Times, việc hợp pháp hóa quyền làm việc tại nhà có thể khiến lượng nhân viên quay trở lại văn phòng tiếp tục giảm, từ đó ảnh hưởng đến các doanh nghiệp phụ thuộc vào dòng khách văn phòng như nhà hàng, quán cà phê, bán lẻ và các dịch vụ hỗ trợ. Bên cạnh đó, việc áp dụng luật đối với tất cả các doanh nghiệp, bao gồm cả doanh nghiệp nhỏ, cũng làm dấy lên câu hỏi về khả năng thích ứng của những đơn vị có nguồn lực hạn chế.

Ngoài ra, dự luật cũng đặt ra nhiều câu hỏi thực tiễn cần được làm rõ. Chẳng hạn, cách áp dụng đối với những người lao động sống ngoài bang Victoria, nhưng làm việc cho doanh nghiệp tại bang này, hay tiêu chí xác định thế nào là một vị trí công việc “có thể hợp lý làm việc từ xa”. Đây được xem là những vấn đề có thể tạo ra các tranh chấp pháp lý trong giai đoạn đầu thực thi.

Trong khi đó, tương lai của dự luật vẫn chưa hoàn toàn chắc chắn. Liên minh đối lập hiện chưa công bố liệu họ có ủng hộ đề xuất này hay không. Điều đó đồng nghĩa với việc cuộc tranh luận về quyền làm việc tại nhà tại Victoria nhiều khả năng sẽ tiếp tục diễn ra trong thời gian tới.