Áp dụng triệt để nguyên tắc suy đoán vô tội trong quá trình tố tụng

Tán thành với ý kiến của Ủy ban Tư pháp về nguyên tắc suy đoán vô tội và nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử, tuy nhiên theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý, quy định vẫn chưa toát lên được thế nào là phải xuất phát từ nguyên tắc suy đoán vô tội.
 
Bản thân suy đoán vô tội là phải xuất phát từ tất cả những người tố tụng, đặc biệt là điều tra viên phải xuất phát từ suy nghĩ ban đầu là người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo vô tội, chưa có tội, không có tội sau đó rồi mới đến các kết luận khác.
 
Ở đây theo Chủ nhiệm Phan Trung Lý, quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự quan trọng nhất để bảo đảm suy đoán vô tội trước hết là phải quy định từ khi điều tra, khi phát hiện vi phạm phải chú ý đến những tình tiết ngoại phạm. Đồng thời phải tránh, cấm hoặc hạn chế chuyện ngay từ đầu có ấn tượng, xác định thủ phạm, cố tình thu thập chứng cứ, củng cố hồ sơ để kết luận người đó phạm tội.
 
Về vấn đề này, Phó chủ tịch QH Uông Chu Lưu cũng đề nghị làm rõ hơn. Theo Phó chủ tịch QH, vấn đề này tuy đã được quy định trong Hiến pháp, tuy nhiên Hiến pháp chỉ quy định là người bị buộc tội được coi là không có tội đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án có hiệu lực pháp luật. Do vậy, đề nghị Ban soạn thảo làm rõ hơn trong dự thảo. Đồng thời, Phó chủ tịch Uông Chu Lưu cũng đề nghị Ủy ban Tư pháp giải thích rõ hơn không chỉ về vấn đề vô tội mà cả vấn đề có tội hay vô tội, tội nặng hay tội nhẹ, hình phạt khung nặng hay khung nhẹ. Bởi đây cũng là vấn đề được coi là nằm trong nguyên tắc suy đoán vô tội.
 
Viện trưởng Viện nghiên cứu lập pháp Đinh Xuân Thảo cũng cho rằng, nguyên tắc suy đoán vô tội nêu như báo cáo của Ủy ban Tư pháp là hợp lý. Viện dẫn một số luật tố tụng hình sự của nước ngoài, Viện trưởng Đinh Xuân Thảo đề nghị dự thảo cần xây dựng theo hướng quy định cơ quan điều tra ngoài việc đưa ra chứng cứ buộc tội thì cũng phải đưa ra chứng cứ ngoại phạm cho bị can, bị cáo.
 
Đối với quy định nguyên tắc tranh tụng trong xét xử, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý cho rằng, Hiến pháp đã quy định nguyên tắc tranh tụng được bảo đảm trong xét xử. Như vậy, những hình thức nào trong hoạt động xét xử không bất kể sơ thẩm, phúc thẩm hay giám đốc thẩm, tái thẩm và các hoạt động xét xử khác nữa cũng được bảo đảm tranh tụng.
 
Trong dự thảo luật, vấn đề tranh tụng là quan trọng nhất tạo nên sự bình đẳng giữa những người tham gia tố tụng. Nhưng trong dự thảo vai trò của những người tham gia tố tụng chưa thực sự bình đẳng. Đề nghị rà soát lại để có sự bình đẳng, có sự tham gia tích cực của kiểm sát viên, của người bào chữa và của bản thân bị cáo, những người tham gia tố tụng khác – Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý nhấn mạnh. 
 
Ngoài ra, về vấn đề ghi âm, ghi hình, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý bày tỏ sự tán thành với báo cáo của Ủy ban Tư pháp. Tuy nhiên, dự thảo luật chỉ quy định tại cơ sở giam giữ và trụ sở cơ quan điều tra. Đề nghị phải mở rộng ở cả những nơi, phạm vi phải ghi âm, ghi hình. Theo đó, những nơi nào tiến hành điều tra và lấy cung thì nơi đó phải ghi âm, ghi hình.
 
Theo Chủ nhiệm Phan Trung Lý, trong Bộ luật phải có những dự liệu, biện pháp để ngăn ngừa hoặc đề phòng việc lợi dụng việc không bố trí máy ghi âm, ghi hình. Phải có quy định cụ thể về việc bố trí máy ghi âm, ghi hình bao quát được hết việc hỏi cung. Nếu máy đó chỉ ghi được phạm vi nhỏ, nhưng việc lấy cung này diễn ra bên ngoài thì sẽ không bảo đảm.