Ấn - Nga tái cấu trúc liên minh trong thời kỳ phân mảnh địa chính trị

Từ sau cuộc xung đột Ukraine năm 2022, các cấu trúc vốn định hình thế giới trong ba thập niên hậu Chiến tranh Lạnh, gồm: Thương mại tự do, chuỗi cung ứng liên kết, dòng vốn không biên giới đang suy yếu. Đối với Ấn Độ và Nga, hai quốc gia chịu tác động theo cách khác nhau nhưng đều bị lôi vào vòng xoáy trừng phạt, thuế quan và căng thẳng chiến lược. Trong bối cảnh đó, việc tái thiết liên minh song phương trở thành nhu cầu mang tính sinh tồn hơn là một lựa chọn chính sách. Chuyến thăm New Delhi của Tổng thống Putin vừa diễn ra cho thấy điều này.

Quốc phòng: Trục hợp tác cốt lõi được nâng cấp theo nhu cầu mới

Hợp tác quốc phòng vốn là trụ cột truyền thống của quan hệ Ấn - Nga, nhưng giai đoạn hiện nay đánh dấu sự chuyển dịch quan trọng: Hai bên không còn dừng ở mua bán khí tài mà hướng tới cùng phát triển và nội địa hóa công nghệ mũi nhọn.

Đề xuất sản xuất Su-57 tại Ấn Độ, với chuyển giao sâu về động cơ và vật liệu tàng hình, cho thấy một mức độ chia sẻ công nghệ mà Nga hiếm khi dành cho đối tác khác. Trong bối cảnh Moscow cần củng cố doanh thu quốc phòng trước lệnh trừng phạt và New Delhi muốn cắt giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng phương Tây, lợi ích hai bên đang giao nhau mạnh mẽ.

Việc Duma Quốc gia Nga thông qua hiệp định cho phép triển khai lực lượng trên lãnh thổ nhau là bước tiến chiến lược quan trọng. Nó đặt nền móng cho một dạng tính liên kết an ninh mới, không phải liên minh quân sự theo nghĩa truyền thống nhưng đủ để tạo đòn bẩy chiến lược trong khu vực.

Trong dài hạn, Ấn Độ đang theo đuổi chiến lược “đa phương tự chủ”, theo đó, kết nối với Mỹ về công nghệ, bắt tay với Nga về quốc phòng truyền thống, hợp tác với châu Âu về thị trường, nhưng không lệ thuộc vào bất cứ bên nào. Nga, ngược lại, đang tái cấu trúc hệ thống quan hệ quốc phòng sang châu Á để bù đắp mất mát tại phương Tây. Hai đường cong lợi ích này gặp nhau tại thời điểm hiện tại và có thể sẽ song trùng trong nhiều năm tới.

Không gian: Kênh hợp tác ít ồn ào nhưng có giá trị lâu dài

Hợp tác không gian Ấn - Nga từ lâu không phải tâm điểm truyền thông, nhưng lại là chỉ báo quan trọng về mức độ tin cậy công nghệ. Nga là một trong số ít đối tác mà Ấn Độ chấp nhận chia sẻ dữ liệu và quy trình liên quan tới chương trình không gian có người lái.

Phía Nga đề xuất chuyển giao hoặc sản xuất động cơ RD-191M tại Ấn Độ, loại động cơ vốn chỉ dùng cho các tên lửa chiến lược của Nga. Đây có thể được hiểu là tín hiệu mạnh mẽ rằng Moscow sẵn sàng mở rộng phạm vi hợp tác công nghệ ở mức sâu hơn.

Về phía Ấn Độ, việc đa dạng hóa đối tác công nghệ không gian là chiến lược sống còn. Phụ thuộc hoàn toàn vào Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh Washington gia tăng sử dụng công cụ kinh tế là rủi ro không thể chấp nhận đối với một quốc gia đang xây dựng tham vọng không gian độc lập.

Hợp tác không gian vì thế không chỉ là kỹ thuật, mà là bảo hiểm chiến lược cho cả hai bên: Nga bảo toàn vị thế trong hệ sinh thái công nghệ cao, còn Ấn Độ duy trì khả năng tự chủ chiến lược trong một lĩnh vực vốn quyết định ảnh hưởng địa chính trị thế kỷ XXI.

Tài chính - thương mại: Hướng tới “hệ sinh thái phi đô la”

Một trong những chuyển động mang tính cấu trúc nhất là việc hai nước đẩy nhanh quá trình giảm phụ thuộc vào USD. Con số 90% giao dịch song phương bằng nội tệ không chỉ là kỹ thuật thanh toán, mà là động thái chiến lược nhằm giảm tính dễ tổn thương trước trừng phạt tài chính toàn cầu.

Nếu hệ thống RuPay - Mir kết nối thành công, cùng với việc tích hợp FPS và UPI, Ấn - Nga có thể trở thành mô hình đầu tiên của một “hệ sinh thái thanh toán song phương phi phương Tây” quy mô lớn.

Tuy nhiên, thách thức của mô hình này không nhỏ. Thâm hụt thương mại của Ấn Độ với Nga đang ở mức cực lớn. Để đạt mục tiêu 100 tỷ USD thương mại vào năm 2030, hai bên cần điều chỉnh cấu trúc thương mại thay vì chỉ cải thiện cơ chế thanh toán. Điều này đòi hỏi Ấn Độ mở rộng xuất khẩu công nghiệp và Nga tái cấu trúc nhu cầu nhập khẩu.

Dù vậy, xu hướng chung là rõ ràng khi cả hai đang tìm cách giảm dần vị thế thống trị của Mỹ trong hệ thống tài chính mà không cần đối đầu trực diện.

Cân bằng chiến lược của cả hai

Điểm then chốt của toàn bộ bức tranh là sự đồng thuận chiến lược ngầm giữa New Delhi và Moscow về cách họ nhìn thế giới hiện nay: Một hệ thống phân mảnh, với rủi ro từ cả Washington lẫn Bắc Kinh, và nhu cầu duy trì các “vùng đệm quan hệ” để tránh rơi vào quỹ đạo của bất kỳ siêu cường nào.

Đối với Ấn Độ, Mỹ là đối tác công nghệ và thị trường không thể thay thế trong khi Nga là nguồn cung năng lượng, quốc phòng và công nghệ chiến lược còn Trung Quốc là thách thức an ninh dài hạn. Việc giữ quan hệ với Nga ở mức bền vững giúp New Delhi không bị dồn vào thế chọn phe - điều vốn trái với triết lý đối ngoại của Ấn Độ từ thời Chiến tranh Lạnh.

Về phía Nga, trong lúc quan hệ với phương Tây đổ vỡ, việc duy trì một đối tác châu Á có trọng lượng như Ấn Độ là yếu tố ổn định hiếm hoi trong chiến lược dài hạn của Moscow.

Liên minh cũ được tái thiết theo quy tắc mới

Chuyến thăm của Tổng thống Putin tới New Delhi phản ánh một nỗ lực mang tính cấu trúc nhằm tái định hình quan hệ giữa hai cường quốc đang tìm cách thích nghi với hệ thống quốc tế phi ổn định.

Quốc phòng trở thành không gian đồng phát triển công nghệ. Không gian vũ trụ trở thành công cụ bảo đảm tự chủ chiến lược. Tài chính - thương mại đang dịch chuyển sang mô hình phi USD. Địa chính trị cân bằng trở thành lợi ích chung. Trong một thế giới nơi các khối quyền lực đang hình thành lại, liên minh Ấn - Nga không chỉ tồn tại nhờ lịch sử, mà nhờ sự tương thích mới về lợi ích chiến lược.

Nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, New Delhi và Moscow có thể trở thành một trong số ít cặp quan hệ song phương vừa duy trì độ bền, vừa thích ứng nhanh với thời cuộc - một yếu tố có thể ảnh hưởng đáng kể tới cấu trúc quyền lực châu Á trong nhiều thập kỷ tới.